Return to Video

Como salvar unha lingua da extinción

  • 0:02 - 0:04
    As linguas non morren
    de forma natural.
  • 0:04 - 0:07
    As linguas maternas abandónanse
    por algún tipo de presión.
  • 0:08 - 0:11
    Moitas veces, a presión é política.
  • 0:12 - 0:15
    En 1892, un xeneral do exército dos EEUU,
    Richard Henry Pratt
  • 0:15 - 0:18
    dixo que matar as culturas indíxenas
  • 0:18 - 0:21
    era a única alternativa
    a matar as persoas indíxenas.
  • 0:22 - 0:24
    Dixo: "Maten o indio,
    pero salven o home".
  • 0:25 - 0:29
    E, ata 1978,
    iso foi o que fixo o Goberno.
  • 0:29 - 0:31
    Apartaron os nenos indíxenas
    das súas familias
  • 0:32 - 0:35
    para levalos a internados
    onde lles asignaban nomes ingleses
  • 0:36 - 0:38
    e os castigaban por falar a súa lingua.
  • 0:39 - 0:42
    A asimilación era un complemento
    do xenocidio.
  • 0:44 - 0:46
    Hoxe existen 7.000 linguas no mundo
  • 0:46 - 0:49
    pero poucas
    son recoñecidas polos seus gobernos
  • 0:49 - 0:51
    ou están presentes en Internet.
  • 0:51 - 0:53
    Para moitas persoas
    da maior parte das culturas
  • 0:53 - 0:56
    a globalización
    segue a ser profundamente alienante.
  • 0:57 - 1:00
    Supón abandonar a túa lingua
    en beneficio da doutra persoa.
  • 1:02 - 1:03
    E se nada cambia
  • 1:03 - 1:07
    poderían desaparecer
    ata 3.000 linguas en 80 anos.
  • 1:08 - 1:10
    Pero as cousas están cambiando.
  • 1:10 - 1:14
    Arredor do mundo, os pobos
    están revitalizando linguas ancestrais
  • 1:14 - 1:16
    e reconstruíndo as súas culturas.
  • 1:17 - 1:20
    Polo que sabemos,
    a reivindicación de idiomas
  • 1:20 - 1:23
    comezou no século XIX, cando,
    co auxe do antisemitismo
  • 1:23 - 1:26
    as comunidades xudías
    usaron a súa lingua ancestral, o hebreo
  • 1:27 - 1:29
    como método de recuperación cultural.
  • 1:30 - 1:33
    A pesar de non usarse
    durante máis de 1.000 anos
  • 1:33 - 1:36
    o hebreo estaba ben conservado
    en libros relixiosos e filosóficos.
  • 1:36 - 1:39
    Os activistas xudeus
    estudárono e ensináronllelo ós seus fillos
  • 1:39 - 1:43
    educando os primeiros falantes nativos
    en 100 xeracións.
  • 1:45 - 1:47
    Hoxe, é a lingua materna
    de 5 millóns de xudeus.
  • 1:48 - 1:49
    E, polo menos para min
  • 1:50 - 1:53
    como membro asimilado e falante de inglés
    da diáspora xudía
  • 1:54 - 1:56
    é un piar de soberanía cultural.
  • 1:57 - 1:59
    Dous mil anos despois
  • 1:59 - 2:01
    seguimos aquí.
  • 2:03 - 2:06
    Ata hai pouco, a recuperación do hebreo
    era unha anomalía.
  • 2:07 - 2:09
    Hai poucas linguas tan ben conservadas
  • 2:10 - 2:13
    e a creación de Israel,
    o primeiro estado xudeu en 1.000 anos
  • 2:14 - 2:16
    proporcionou un espazo
    para o uso diario do hebreo.
  • 2:17 - 2:20
    Noutras palabras, a maioría das culturas
    non tiveron esa oportunidade.
  • 2:21 - 2:25
    (Vídeo) Bos días, son Elizabeth
    e vivo en Cornualles.
  • 2:25 - 2:28
    Isto é córnico,
    a lingua ancestral de Cornualles
  • 2:28 - 2:31
    que hoxe é tecnicamente
    un condado do sur de Inglaterra.
  • 2:33 - 2:36
    No século XX, os activistas córnicos
    loitaron pola súa cultura.
  • 2:37 - 2:39
    A lingua non se usara en máis de 100 anos
  • 2:39 - 2:43
    pero usaron libros e obras antigas
    para ensinarllo ós nenos.
  • 2:43 - 2:47
    Pero estes novos falantes
    estaban espallados por Cornualles
  • 2:48 - 2:50
    e non podían usar a lingua libremente.
  • 2:51 - 2:53
    Nos 90, o córnico espertara
  • 2:54 - 2:55
    pero non prosperaba.
  • 2:57 - 3:01
    A comezos do s. XXI,
    os falantes de córnico coñecéronse en liña
  • 3:01 - 3:05
    e aproveitaron os espazos dixitais
    para falar a diario.
  • 3:06 - 3:09
    A partir de aí,
    organizaron eventos periódicos
  • 3:09 - 3:11
    para reunírense e falaren en público.
  • 3:12 - 3:15
    Hoxe, algunhas escolas ensinan córnico.
  • 3:16 - 3:18
    Hai sinais e anuncios de xeado en córnico
  • 3:19 - 3:21
    artigos na Wikipedia e memes.
  • 3:22 - 3:24
    (Risas)
  • 3:26 - 3:29
    (Risas)
  • 3:30 - 3:33
    Coa lingua intacta outra vez,
    o pobo córnico asegurou
  • 3:33 - 3:38
    o recoñecemento como nación celta,
    xunto a Irlanda, Escocia e Gales.
  • 3:39 - 3:41
    Enfrontáronse
    a séculos de asimilación forzada
  • 3:41 - 3:44
    e dixeron:
    "Non somos un condado de Inglaterra.
  • 3:44 - 3:45
    Somos un pobo por dereito propio.
  • 3:46 - 3:47
    E seguimos aquí".
  • 3:48 - 3:49
    E non son os únicos.
  • 3:49 - 3:53
    A tribo tunica-biloxi de Luisiana
    está rescatando a súa lingua ancestral.
  • 3:54 - 3:59
    (Vídeo) Chámome Teyana.
    Os meus amigos chámanme "Tormenta queda".
  • 4:00 - 4:03
    Empezou nos anos 80.
    Donna Pierite e a súa familia
  • 4:04 - 4:06
    comezaron a viaxar
    a Baton Rouge e Nova Orleáns
  • 4:07 - 4:10
    para fotocopiar dicionarios antigos
    gardados en arquivos universitarios.
  • 4:11 - 4:13
    O obxectivo era estudar o tunica
  • 4:13 - 4:16
    e ensinárllelo ós nenos
    e compartilo coa comunidade.
  • 4:17 - 4:21
    Hoxe están conseguindo
    un rexurdimento do tunica.
  • 4:21 - 4:26
    Desde 2014, hai case 100 falantes
    en clases de inmersión lingüística
  • 4:27 - 4:29
    e, segundo un censo de 2017
  • 4:29 - 4:32
    32 novas persoas
    falan a lingua con fluidez.
  • 4:32 - 4:34
    Algúns deles,
    como Elisabeth, a filla de Donna
  • 4:35 - 4:36
    ensínanlles tunica ós seus fillos.
  • 4:37 - 4:40
    Estes novos falantes crean contido,
    vídeos en Facebook e memes, tamén.
  • 4:41 - 4:42
    (Risas)
  • 4:44 - 4:46
    (Risas)
  • 4:47 - 4:49
    (Risas)
  • 4:49 - 4:51
    E canto máis publican,
  • 4:51 - 4:53
    máis inspiran
    a outros tunica a implicarse.
  • 4:54 - 4:56
    Recentemente,
    un membro da tribo de Texas
  • 4:56 - 5:00
    preguntoulle a Elisabeth en Facebook
    como se dicía "Benditas estas terras".
  • 5:02 - 5:05
    Era para un cartel no seu xardín
    que mostrase ós seus veciños
  • 5:05 - 5:08
    que a súa cultura
    estaba viva e prosperando.
  • 5:09 - 5:12
    O hebreo, o córnico e o tunica
    son só tres exemplos
  • 5:12 - 5:15
    dunha vaga de activismo lingüístico
    presente en tódolos continentes.
  • 5:15 - 5:18
    Xa sexan falantes de jèrriais
    das Illas do Canal
  • 5:19 - 5:22
    ou falantes de lingua de signos kenyana
    de Nairobi
  • 5:23 - 5:24
    tódalas comunidades que traballan
  • 5:25 - 5:28
    por preservar ou recuperar unha lingua
    teñen unha cousa en común:
  • 5:28 - 5:32
    medios de comunicación
    para compartir e ensinar a lingua.
  • 5:32 - 5:34
    E co crecemento de internet
  • 5:34 - 5:37
    que posibilita maior acceso a medios
    e maior creación
  • 5:38 - 5:41
    a preservación e a recuperación
    de linguas ancestrais
  • 5:41 - 5:43
    é máis viable que nunca.
  • 5:44 - 5:46
    Cales son as vosas linguas ancestrais?
  • 5:46 - 5:49
    As miñas son o hebreo, o yiddish,
    o húngaro e o gaélico escocés
  • 5:49 - 5:51
    aínda que me criei en inglés.
  • 5:52 - 5:55
    E, afortunadamente para min,
    estas linguas están dispoñibles en liña.
  • 5:56 - 5:58
    O hebreo especialmente:
    viña instalado no meu iPhone
  • 5:58 - 6:01
    está incluído en Google Translate
    e incluso ten autocorrector.
  • 6:02 - 6:05
    E aínda que a vosa lingua
    non teña un apoio tan amplo
  • 6:05 - 6:09
    anímovos a investigar,
    porque é probable que alguén nalgún sitio
  • 6:10 - 6:11
    empezara a subilo á rede.
  • 6:12 - 6:16
    Reclamar a túa lingua
    e aceptar a túa cultura
  • 6:17 - 6:20
    é un xeito poderoso de ser ti mesmo
    na era da globalización.
  • 6:21 - 6:24
    Porque, como hai pouco
    aprendín a dicir en hebreo
  • 6:24 - 6:26
    "'nḥnw 'dyyn k'n" --
  • 6:27 - 6:28
    "Seguimos aquí".
  • 6:28 - 6:29
    Grazas.
Títol:
Como salvar unha lingua da extinción
Speaker:
Daniel Bögre Udell
Descripció:

Nos próximos 80 anos poderían desaparecer ata 3.000 linguas, o que practicamente silenciaría culturas enteiras. Nesta breve charla, o activista lingüístico Daniel Bögre Udell mostra cómo pobos de todo o mundo están encontrando novas maneiras de rescatar as súas linguas ancestrais e reconstruír as súas tradicións. Anímanos a todos a investigar as linguas dos nosos ancestros e afirma que "reclamar a túa lingua e aceptar a túa cultura é un xeito poderoso de ser ti mesmo".

more » « less
Video Language:
English
Team:
closed TED
Projecte:
TEDTalks
Duration:
06:46

Galician subtitles

Revisions