Turkish subtítols

← Adam Kucharski, koronavirüs hakkında bizi ne endişelendirmeli (ve endişelendirmemeli)

Obtén el codi d'incrustació
28 llengües

Showing Revision 38 created 06/08/2020 by Cihan Ekmekçi.

  1. Merhabalar, ben Chris Anderson.
    TED Interview'a hoş geldiniz.
  2. 4. sezonda olağanüstü konuklarla
    bir araya geliyoruz
  3. ancak bunun için bugünkü bölümü
    beklemek de istemiyorum
  4. çünkü şu an bir pandeminin
    tam ortasındayız
  5. ve gerçekten konuşmak
    istediğim bir konuğumuz var.
  6. Adam Kucharski,

  7. enfeksiyon hastalıkları üzerine çalışan
    ve pandeminin
  8. matematiksel modellemesi
    üzerine yoğunlaşan bir bilim insanı.
  9. Londra Hijyen ve Tropikal
  10. Tıp Üniversitesi'nde
    doçent doktor
  11. ve aynı zamanda
    kendisi bir TED Fellow.
  12. (Müzik)

  13. (TED Talk) Adam Kucharski: Peki,
    salgın karşısında

  14. aslında nasıl bir tavır almalıyız?
  15. İletişim, yakın fiziksel temaslar?
  16. Eğer bu salgının nasıl bulaşacagını
  17. öngörmek istiyorsak bunun öncesinde
  18. ne tür bilgiler toplamalıyız?
  19. Bunların cevabı için, ekibimiz bir
    matematiksel model dizayn etti ...
  20. Chris Anderson: Bu pandeminin,
    teknik anlamda COVID-19,

  21. günlük dilde korona virüsü
    olarak da biliniyor,
  22. üstesinden gelmeyi amaçladığımızda
  23. onun düşünme tarzını inanılmaz
    bir biçimde yardımcı buldum.
  24. Sizinle birlikte öğrenmek için
    can atıyorum.
  25. Bu soru için birçok farklı
    önerilerde bulunan
  26. Twitter'dakilere de
    özellikle teşekkür ediyorum.
  27. Biliyorum ki bu konu
    şu an herkesin aklında.
  28. Ayrıca bugünkü bölümün bizlere
  29. bu pandeminin nasıl
    gözler önüne serildiğini
  30. en ince ayrıntılarına kadar
    vermesini umut ediyorum.
  31. Nelerle karşılaşabiliriz
  32. ve toplu olarak bu pandemi
    için neler yapabiliriz.
  33. Hadi başlayalim.
  34. (Müzik)

  35. Adam, TED Interview'a hoş geldin.

  36. Adam Kucharski: Tesekkür ederim.

  37. CA: Hadi birkaç temel öğeyle başlayalım.

  38. Şu geçtiğimiz birkaç hafta içinde,
    belki daha bile az,
  39. şüpheci insanların karşılığı
  40. "Hadi ama, çok da büyütülecek
    bir şey değil,
  41. vaka sayısı çok da yüksek değil.
  42. Grip ile karşılaştır,
    diğer şeylerle karşılaştır.
  43. Dünya'da daha büyük problemler var.
  44. Bunun üzerine neden bu kadar
    telaş ediyoruz?" şeklinde oldu.
  45. Zannediyorum ki bu yaygaranın
    cevabı da matematik ile alakalı.
  46. Katsal büyümenin matematiğini
    konuşuyoruz aslında,
  47. değil mi?
  48. AK: Kesinlikle.

  49. Ayrıca en basit şeylerin bulaşımı
    ve yayılma seviyesini anlayabilecegimiz
  50. bir sayı var ortada.
  51. Bu sayıya da çoğalma sayısı diyoruz
  52. ve kavramsal olarak, her bir vaka için,
  53. ortalama başka kaç kişiye
  54. bulaştığını gösteriyor.
  55. Bu da sana bu virüsün
    nasıl yükseldiğinin algısını,
  56. bu büyümenin nasıl
    görüneceğinin bilgisini veriyor.
  57. Korona virüsü için, şu an birçok
    başka ülkelerde de görüyoruz,
  58. her bir insan ortalama olarak
    iki veya üç insana bulaştırıyor.
  59. CA: O zaman bununla ilgili olarak

  60. anlamamız gereken ilk şey,
    bir üzerindeki herhangi bir rakam
  61. bu virüsün çoğalacağı anlamına geliyor.
  62. Birin altındaki herhangi bir rakam da
    azalacağı anlamına gelir.
  63. AK: Kesinlikle -- eğer bu sayı
    birin üstündeyse,

  64. o zaman her bir virüs bulaşan insan grubu
  65. bir öncekine göre daha fazla
    bulaşmaya yol açacak demektir.
  66. Üssel efekti de göreceğiz,
  67. öyleyse eğer bu sayı ikiyse, her bulaşma
    devrinde bu sayı ikiye katlanacak
  68. ve eğer birin altındaysa,
  69. o zaman ortalama olarak
    inişe geçtiğini göreceğiz.
  70. CA: O zaman bu sayı iki veya üstüyse,

  71. sanırım buradaki herkes
    belki de şu satranç tahtası
  72. ve pirinç taneleriyle
    ünlü hikayeye aşinadır.
  73. Eğer satranç tahtasındaki her kare için
    pirinç tanesi sayısını ikiye katlarsan,
  74. ilk 10 veya 15 kare için pek de
    bir şey olduğu söylenemez,
  75. ancak bu süre zarfında 64. kareye
    geldiğinde bir anda bu dünyadaki
  76. her bir insan için tonlarca
    pirincin olduğunu fark edersin.
  77. (Gülüşmeler)

  78. Katsal büyüme gerçekten de
    inanılmaz bir şey.

  79. Küçük sayılar şu an için
  80. pek de ilgilenmen gereken şeyler
    değil aslında --
  81. Nelerle karşılaşabileceğinin
    modelleriyle ilgilenmelisin.
  82. AK: Kesinlikle.

  83. Açıkçası, katsal büyümeye devam edersen,
  84. bazen bu oldukça yüksek,
  85. belki de mantıksızca
    yüksek sayılar elde edebilirsin.
  86. Ancak bir zaman çerçevesinde
    baktığımızda, mesela bir ay,
  87. eğer çoğalma sayısı üçse,
  88. her bir insan ortalama olarak
    üç kişiye bulaştırıyor.
  89. Bu bulaşma dönüşümü arasındaki
    boşluk yaklaşık olarak beş gün.
  90. Şu an bir tane vakan
    olduğunu düşünecek olursak,
  91. bu da bir anlamda bir ay içinde
    altı tane beş-günlük aşama demektir.
  92. O zaman bu ayın sonunda,
  93. yalnızca bir kişi sanırım 729 tane
  94. vaka üretmiş demektir.
  95. Öyleyse bir ayda bile
  96. eğer kontrol edilmezse
    yalnızca ölçüsü bile
  97. hızla yükselebilir demektir.
  98. CA: Kesinlikle,

  99. şu anda baktığın bu sayıların
  100. virüsün ülkeye girişinin
  101. ilk aşamalarında ortaya çıktığı görülüyor.
  102. Sana çoğalma sayısının daha
    açık bir biçimde anlaşılmasını
  103. sağlayacak bir model verildi
    çünkü bana kalırsa
  104. bu neredeyse bu virüsü
    nasıl anladığımızın, buna nasıl
  105. tepki gösterdiğimizin ve bundan ne kadar
    korkmamız gerektiğinin özü aslında.
  106. Senin düşüncene göre,
  107. bunu DOTS adı verilen
    dört bileşene ayırıyorsun:
  108. süre,
  109. olanaklar,
  110. yayılma olasılığı
  111. ve duyarlılık.
  112. Ayrıca bence bunların her birini açıklaman
  113. bence oldukça yararlı olur Adam,
  114. çünkü bu verdiğimiz dört bileşenin
    gerçek çoğalma sayısıyla ilişkili olduğu
  115. oldukça basit bir denklem.
  116. O zaman sırayla konuşalım.
  117. Süre. Ne demek bu?
  118. AK: Süre bir insanın ne kadar
    süre içinde bulaşıcı olduğunu ölçer.

  119. Örneğin, sezgisel olarak, eğer bir insan
  120. uzunca bir sure zarfında
    bulaşıcı durumdaysa,
  121. mesela bir kişiden
    iki kat daha uzun bir süre,
  122. o zaman bu durum,
    bulaşıcıların bu hastalığı
  123. iki katı süre boyunca
    bulaştırdığı anlamına gelir.
  124. CA: Grip veya diğer patojenlerle
    karşılaştırdığımızda

  125. bu virüsün süresi nedir?
  126. AK: Aslına bakacak olursan bu biraz
    da insanlar bulaşıcı olduklarında

  127. ne olduğuna bağlı.
  128. eğer çabucak izole edilmişlerse
    bu durum süreyi kısaltır
  129. ancak şu an karşımızda insanların daha
    hastanelerde izole bile edilmeden
  130. etkili bir biçimde bulaşıcı
    olmaları gibi bir süre var.
  131. CA: Ayrıca bu kişiler o hafta
    süresince hiçbir semptomları

  132. göstermemiş bile olabilirler, değil mi?
  133. O zaman birisi bu virüse yakalandığında
    bunun bir kuluçka dönemi var.
  134. Bu kuluçka dönemi içerisinde insanların
  135. bulaşıcı olmaya basladığı
    ve hatta belki de
  136. semptomlarını göstermeye başladıkları
    çok da açık olmayan bir süre var
  137. ve bu tarihlerin
    nasıl sıralandığı belli değil.
  138. Doğru mu?
  139. AK: Hayır, daha fazla
    bilgi elde etmeye başladık.

  140. Bu bilgilerden aldığımız
    bazı verilere göre
  141. bazı insanlar bir bulaşıcı
    evresinden diğerine geçerken
  142. bir gecikme yaşayabiliyorlar.
  143. Bu gecikme de yaklaşık
    beş gün gibi görünüyor.
  144. Kuluçka süresi ve semptomların
    görülme süresi de
  145. yaklaşık olarak beş gün.
  146. Öyleyse düşün ki birçok insan,
    semptomatik oldukları bu süre içinde
  147. yalnızca hastalığı
    başkalarına bulaştırıyorlar.
  148. Kuluçka süresi ve biraz da
  149. başka insanlara bulaştırma
    gibi süreler de var.
  150. Aslında gerçek şu ki bu değerler
    birbirleriyle yakınlık gösteriyorlar.
  151. Varsayalım ki bazı insanlar
    ya başlangıcında
  152. ya da daha açıkça semptomları göstermeden
    önce bulaşıcı durumdalar.
  153. CA: Öyleyse bu ortalama
    olarak insanların başkalarına

  154. daha bu hastalığın semptomlarını
  155. göstermeden önce
    bulaştırdıkları anlamına geliyor.
  156. AK: Olanak dahilinde.

  157. Açıkçası bunlar erken veriler
    ancak bence makul sayıda insanın
  158. erken ve açık semptomlar
    gösterdiği ya da hatta
  159. daha karakteristik olarak ateş
    ve öksürük gibi semptomlar göstermediğini
  160. fakat kendilerini iyi hissetmedikleri gibi
  161. bir de bu süre zarfında
  162. virüsü bulaştırdıkları şeklinde
    güçlü kanıtlar var.
  163. CA: Peki bu özellikler virüsü gripten
    daha farklı hale mi getiriyor?

  164. AK: Aslında bu bakımdan griple
    benzer özellikleri var.

  165. Pandemik gribin kontrolünün zor olmasının
  166. ve bir tehdit gibi korkulmasının sebebi
  167. insanların ciddi anlamda hastalanmadan
    önce çok fazla bulaşıyor olması.
  168. Bu da demek oluyor ki
    vakalar belirleninceye kadar
  169. aslında birçok insana halihazırda
    bulaşmış anlamına geliyor.
  170. CA: Evet, o zaman bu da
    bu virüsün düzenbazlığı.

  171. Peki neden bu virüsle ilgili bir şeyler
    yapmak bu kadar zor?
  172. Bizden hep bir adım önde
  173. ve insanların nasıl hissettiklerine
    veya ne yapıyor olduklarına
  174. her zaman dikkatini veremezsin.
  175. Yani demek istediğim,
    bu arada bu nasıl oluyor?
  176. Nasıl oluyor da bir insan
  177. bir başkasına semptomlarını
    göstermediği halde bulaştırabiliyor,
  178. çünkü genellikle
    damlacıkların havaya karıştığını
  179. ve bir başkasının da
    onu solumasıyla aldığını düşünürüz,
  180. bu şekilde bulaşma oluyor.
  181. Bulaşma semptomlarının
    öncesinde aslında neler oluyor?
  182. AK: Aslında bu virüsle gördüğümüz
    bulaşma seviyesi

  183. gerçekte gördüğümüz gibi değil,
    örneğin kızamık hastalığı,
  184. birisi hapşırdığında bir sürü virüs
    salınıyor ve potansiyel olarak
  185. duyarlı olanlar
    bu virüse maruz kalabiliyor.
  186. Potansiyel olarak,
  187. biri hafif semptomlar göstermenin
    başında olsa bile
  188. küçük bir öksürük bile
  189. virüsün dışarı çıkması için yeterli,
  190. özellikle yakın toplanmalarda
  191. yaptığımız şey,
  192. mesela kalabalık gruplarla yemek yemek,
  193. bu tür yerlerde olabiliyor,
  194. bir dağ evi örneği vardı,
  195. bu durumlarda bile,
    hafif hasta olanlar olabilir
  196. ama virüs ortaya çıkıp diğerlerini
    kendine maruz bırakabiliyor,
  197. çalışmalarımız sürüyor ancak
    her zaman bulaşmaya
  198. sebebiyet verecek kadar
    yeterli virüs olabiliyor.
  199. CA: İyi ama eğer birisi hafif de olsa
    hastaysa semptomları göstermezler mi?

  200. Peki insanlar daha bilmedikleri
    halde ortada hasta olduklarına,
  201. bir şeyler olduğuna dair
    yeterli delil yok mu?
  202. Bu hafta yayınlanan bir Alman gazetesinde
  203. görülüyor ki daha başlangıçta bile
  204. birisine yapılan boğaz kültür testinde
  205. yüz binlerce virüsün
  206. halihazırda çoğaldığı söyleniyor.
  207. Şey gibi, mesela birisi normal
    şekilde nefes alıp verdiğinde
  208. bilmedikleri ve hatta insanlara
  209. direkt olarak bulaşan
    veya yüzeylere yerleşen
  210. bu virüsler havaya karışıyor.
  211. Böyle bir şey mümkün mü?
  212. AK: Bence biz de bunun ne kadar

  213. olduğunu saptamaya çalışıyoruz.
  214. Senin de söylediğin gibi
  215. semptom göstermeyen
  216. fakat boğazlarında virüs olanlar var.
  217. Hatta kesinlikle bunlar nefes
    yoluyla dışarıya veriliyor
  218. ancak gerçekten bulaşmanın oluşması
    için bu biraz nadir bir durum mu
  219. veya bu yolda daha fazla bulaşmanın
    olduğunu mu görüyoruz?
  220. Bu yüzden bu oldukça erken bir bilgi
  221. ve bence bir yapbozun parçası gibi
  222. ama elimizdeki delillerle birlikte diğer
    bulaşıcı olaylarda bildiklerimizle
  223. nereye yerleşeceğini bulmak
    konusunda çalışıyoruz.
  224. CA: Pekala, süre, bulaşıcılık
    periyodunun süresidir.

  225. Bize göre bu beş-altı gün,
    böyle mi söylemiştin?
  226. AK: Yaklaşık bir hafta,

  227. özellikle insanlar bulaşıcı olduklarında
    ne olduğuna göre değişiyor.
  228. CA: Hatta bazı vakalar bile var ki

  229. insanlar bu virüsü kaptıktan çok sonra
    bile testleri pozitif çıkıyor.
  230. Bu doğru olabilir ama o sıralarda
    muhtemelen çok bulaşıcı değiller.
  231. Bu doğru mudur,
  232. AK: Sanırım bu bizim temel teorimiz,

  233. bulaşmanın büyük çoğunluğu
    başlarda gerçekleşiyor.
  234. Hatta insanların açık açık
    hastalanmaya başlayıp
  235. davranışlarının değişiminden
    tutun normal bir günde
  236. oldukları hale kadar
  237. birçok solunum enfeksiyonu
    vakalarında bunu görüyoruz.
  238. CA: Tekrardan, bu virüsün
    süresini grip gibi başka vakalarla

  239. karşılaştıracak olursak
  240. grip bununla benzer mi?
  241. Grip için verilen süre nedir?
  242. AK: Gribin süresi,

  243. insanların aktif olarak
    bulaşıcı olduğu süreye göre daha kısa.
  244. Yani grip için aslında bir vakadan
  245. diğer vakaya dönüşü oldukça hızlı.
  246. Bir insana bulaşması durumunda
  247. potansiyel olarak üç gün gibi
    bir durum söz konusu.
  248. Ayrıca terazinin öbür ucunda olası
    sürenin birkaç ay kadar
  249. cinsel yolla bulaşan hastalıkların
    olması gibi bir durum da var.
  250. CA: Doğru.

  251. Pekala, şu ana kadar bu virüs için
    bildiklerimizin aksi bir şey yok.
  252. Şimdi de olanaklara biraz bakalım.
  253. Ne demek bu?
  254. AK: Olanaklar bir insanın
    bulaşıcı olduğu sürede

  255. etkileşim halindeyken bulaşma için
  256. ne kadar şansı olduğunun ölçümüdür.
  257. Yani tipik bir sosyal davranış ölçümü.
  258. Ortalama olarak insanlar
    bulaşıcı oldukları sırada bu virüsün
  259. yayılması olanağı için
    kaç insanla sosyal bağlantı kurarlar?
  260. CA: O zaman bu, gün içinde
    kaç tane insana yakınlaştığın,

  261. verilen gün içinde
  262. onlara virüsü bulaştırdığın
    durumu demektir.
  263. Bu sayı da eğer insanlar normal,
  264. yani şehir ortamında önlemler almıyorsa
  265. yüzlere kadar çıkabilir sanırım?
  266. AK: Bazı insanlar için.

  267. Buna bakarak geçtiğimiz
    yıllarda çalışmalar yaptık
  268. ve fiziksel temas için ortalama olarak
  269. günde yaklaşık beş insan demek.
  270. Çoğu insan genelde
  271. 10, 15 insanla konuşacak
    ve bağlantı halinde olacak
  272. fakat açıkça
  273. kültürler arasında fiziksel selamlaşmanın
  274. farklı seviyelerini de görebiliriz.
  275. CA: Tahminen, bu sayı

  276. diğer virüslere göre farklı değil.
  277. Yani bu yalnızca yaşadığımız
    hayatın bir özelliği.
  278. AK: Sanırım bu virüs için,

  279. eğer bu tür etkileşimlerle
    geçiyorsa ki grip
  280. ve diğer
    solunum enfeksiyonlarında da gördük
  281. bu tarz yakınlaşmalar ve günlük
    fiziksel etkileşimler bu virüsün
  282. bulaşması konusunda oldukça önemli.
  283. CA: Bir ihtimal ortada bir farklılık var.

  284. Doğrusu şu ki eğer semptomsuz
    enfeksiyonlu durumdaysanız belki de
  285. bu aslında daha fazla
    olanak olduğunu gösterir.
  286. Deyim yerindeyse bu da
    virüsün dehasının bir parçası,
  287. virüs bir insanın içine girip
    açığa çıkmadan orada kalabiliyor
  288. ve insanlar hasta olduklarını
    bilmeden başka insanlarla
  289. etkileşim halinde olmaya,
    işe gitmeye,
  290. metroya binmeye devam ediyorlar.
  291. AK: Kesinlikle.

  292. Grip gibi bir durumda
  293. insanlar hastalandıklarında açıkça
    sosyal iletişimleri kopuyor.
  294. Bu yüzden insanlar günlük hayatlarında
  295. sürekli bir yerlere gittikleri için
  296. böylesine bulaşıcı bir virüse
    bulaşımı konusunda avantaj sağlıyor.
  297. CA: Senin modellemende

  298. bu virüs için verilen olanak sayısı
    grip için verilenden fazla mi?
  299. AK: Şu an için benzer
    değerler kullanıyoruz,

  300. örneğin farklı popülasyonlardaki
  301. fiziksel temaslara bakmaya çalışıyoruz.
  302. Ancak yaptığımız şey riski ölçmek.
  303. Bu da bizi diğer öğeye,
    Y terimine getiriyor.
  304. Böylece her temas arasında
  305. bir yayılma olayının
    meydana gelme olasılığı nedir?
  306. CA: Pekala, hadi diğer
    sayıyla devam edelim,

  307. Y terimi, yayılma olasılığı.
  308. Bunu nasıl açıklıyorsun?
  309. AK: Yani bu da belirli bir olasılık

  310. veya belirli bir etkileşim durumunda
  311. virüsün karşı tarafa geçeceğini ölçer.
  312. Mesela birisiyle konuştuğun
    sırada öksürmezsin,
  313. hapşırmazsın veya herhangi bir
  314. sebeple virüs aslında
  315. diğer kişiye geçmez.
  316. Bu virüs için daha önce de dediğim gibi
  317. diyelim ki insanlar günde
    10 kişiyle konuşuyorlar
  318. ancak biz bu kişilerin 10
    kişiye bulaştırdığını görmüyoruz.
  319. Bu yüzden tüm bu olasılıklar aslında
  320. virüsün karşı tarafa
    geçmediğini gösteriyor.
  321. CA: Fakat insanlar bu virüsün
    oldukça bulaşıcı olduğunu söylüyorlar.

  322. Yine griple karşılaştırdığımızda
  323. bu virüsün yayılma olasılığı kaçtır?
  324. AK: Bu yakın görüşmelere
    bakarak bazı analizler yaptık.

  325. Yaklaşık olarak 10 farklı
    vaka incelemesi yaptık
  326. ve bu yakın görüşmelerin üçte birinin
  327. sonradan bu erken dönemlerinde
    farkında olmadan
  328. virüs kaptığını anladık.
  329. Mesela büyük yemek
    davetleri gibi durumlarda
  330. her bir insanın
    virüse maruz kalma olasılığı
  331. üçte bir oranda.
  332. Bu durum aile içinde
    ve yakın durumlarda bile olsa
  333. mevsimsel grip için biraz daha düşüktür,
  334. bu değerler çok da yüksek değildir.
  335. SARS gibi bir virüs için bile,
    etkileşim başına risk sayısı
  336. korona virüsü için
    görülen sayıdan daha düşüktü.
  337. Sezgisel olarak anlamlı olan,
  338. eğer bu şey çok kolay yayılıyorsa
    etkileşim başına
  339. ortada daha yüksek bir risk olmalı.
  340. CA: Hım.

  341. Peki, dördüncü numaraya gelelim,
  342. D, duyarlılık.
  343. Nedir duyarlılık?
  344. AK: Bu da nüfustaki duyarlılık
    oranının bir ölçüsüdür.

  345. Düşün ki biriyle etkileşim halindesin,
  346. virüs karşı tarafa geçiyor,
    onlara bulaşıyor,
  347. fakat bazı insanlar aşılanmış
  348. veya bir çeşit bağışıklıkları var
  349. ve bu virüs onları etkilemiyor
  350. fakat başkalarını etkileyebiliyorlar.
  351. Bu yüzden bizler, kendilerini vakaya
    çevirmeyecek insanların
  352. potansiyel orantıları için açıklamada
    bulunmak zorundayız.
  353. CA: Açıkçası, bu korona virüsü
    için ortada bir aşı olmadığı gibi

  354. bildiğimiz kadarıyla bu virüse
    bağışıklığı olan kimse de yok.
  355. Yani diyorsun ki duyarlılık sayısı
    bayağı yüksek,
  356. problemin bir kısmı bu mu?
  357. AK: Evet, bence bunun ispatı şu:

  358. bu virüs, nüfusları ve hatta Çin gibi
  359. bulaşmanın fazla ama
    kontrol önlemlerinin de
  360. oldukça sıkı olduğu alanları tamamen
    duyarlı hale getirecek,
  361. fakat ocak ayının sonlarına kadar
  362. öngördüğümüz kontrol önlemleri var,
  363. Wuhan’ın neredeyse %95’i hala duyarlı.
  364. O zaman bir sürü bulaşma görüldü
  365. ancak bu bulaşmayı etkileyen
  366. SOYD bileşenlerinden hiçbiri alınmadı.
  367. CA: Öyleyse işin matematiği şöyle

  368. ki böylesi stresli bir durumun arasında
    bile içimdeki inek öğrencinin
  369. matematiğin bu güzelliğini
    sevdiğini açıkça itiraf edebilirim,
  370. çünkü ben bu şekilde hiç düşünmemiştim,
  371. bildiğimiz bu numaraları birlikte çarpıp
  372. çoğalma sayısını buluyorsun.
  373. Doğru mu?
  374. AK: Kesinlikle, evet,

  375. bu numaraları birlikte
    çarpınca sana ortalama olarak
  376. virüsün sayısını verirken bir
    anlamda bulaşma sırasında
  377. enfeksiyonun olduğu yolu buluyorsunuz.
  378. CA: Tüm mantığı yalnızca bu yani.

  379. Bulaşıcı olduğunuz süredeki
    günlerin sayısı,
  380. bu günler içinde ortalama olarak
    görüştüğünüz
  381. ve virüs bulaştırma şansınızın
    olduğu insanların sayısı.
  382. Sonra bunu yayılma olasılığıyla
    çarpıyorsunuz,
  383. virüs o insanlara geçiyor
  384. ve geçme dediğimiz şey de budur.
  385. Daha sonra duyarlılık sayısı.
  386. Bu arada, duyarlılık olasılığı için
  387. ne düşünüyorsun?
  388. AK: Bence yayılma bakımından

  389. neredeyse yüzde 100.
  390. CA: Pekala, bu numaraları birlikte çarptık

  391. ve şu anda görünüşe göre
    senin de dediğin gibi
  392. oldukça hızlı büyüdüğünden dolayı
    iki veya üç gibi bir sayı bu virüs için
  393. oldukça makul bir sayı.
  394. AK: Kesinlikle.

  395. Böylesi kontrol altına
    alınamayan salgınlarda
  396. oldukça hızlı büyümenin görüldüğü
  397. bir kaç ülke görüyoruz.
  398. CA: Peki bu iki veya üç sayısı gribe
    göre ne durumda?

  399. Sanırım kış aylarında
    mevsimsel gripler var
  400. ve bulaşıcı oluyorlar,
  401. bunun haricinde yıl içerisinde
    çoğalma sayısı olarak bu sayı
  402. birin altına düşüyor, değil mi?
  403. Ancak mevsimsel grip zamanı boyunca
    bu sayı ne durumda?
  404. AK: Grip sezonu başladığı zamanların

  405. ilk başlarında tahminimizce
  406. neredeyse 1.2, 1.4 gibi bir durumda.
  407. Bu yüzden nüfustaki aşılanmalardan
  408. ve diğer şeylerden gelen
    bağışıklığı da hesaba katarsak
  409. o kadar bulaşıcı değil.
  410. Yine de birin üstündeyken bulaşabilir
  411. ancak korona virüs gibi böylesine
    hızlı bir şekilde hareket etmiyor.
  412. CA: Pekala, şu iki elemente
    geri dönmek istiyorum:

  413. spesifik olanak ve bulaşma olasılığı
  414. çünkü görünüşe göre bunların
    enfeksiyon oranı konusunda
  415. bir şeyler yapabilmeleri gibi bir
    şans var ortada.
  416. Bunlara geçmeden önce
  417. bir başka sayı olan
  418. ölüm oranından biraz bahsedelim.
  419. Öncelikle, lütfen bize de açıkla,
  420. sanıyorum ki ortada insanların kafasını
  421. karıştıran iki farklı
    ölüm oranı versiyonu var,
  422. Bunları açıklayabilir misin?
  423. AK: Tabii, birincisi bizim genellikle
    vaka ölüm oranı olarak konuştuğumuz

  424. ve bu semptomların
    ortaya çıktığı vakaların
  425. ne kadarının ölümcül olacağının oranıdır.
  426. Bir de bazen söylediğimiz
    enfeksiyon ölüm oranı var
  427. ki bir anlamda semptom gözetmeksizin
  428. herkesin bulaşıcı durumda olduğu
  429. ve bunlardan kaçının
    ölümcül olduğunun oranıdır.
  430. Ancak ortalarda dolaşan bu
    sayıların büyük bir çoğunluğu
  431. bazen VÖO olarak da bilinen
    vaka ölüm oranıdır.
  432. CA: Peki, bu virüs için ölüm oranı nedir

  433. ve tekrardan soruyorum, diğer
    patojenlerle nasıl karşılaştırılır?
  434. AK: Ortalarda dönüp dolaşan
    birkaç sayı var.

  435. Yaşanılan zorluklardan biri genelde
  436. semptomatik insanların
    belirtilmiyor oluşu.
  437. Ayrıca bir gecikme de var.
  438. Düşün ki 100 tane insan
  439. korona virüs şüphesiyle hastaneye gidiyor
  440. ve hiç biri henüz ölmedi
  441. bu durum ölüm oranının
    sıfır olduğunu göstermez
  442. çünkü bu insanlara ne olacağını
    bekleyip görmen gerekecek.
  443. Bu yüzden bu açıklanmayan insanları
  444. ve gecikmeleri düzelttiğinde
    en iyi tahminle vaka ölümü yaklaşık %1.
  445. O zaman ortalama olarak semptomları olan
  446. %1 kadar insan
  447. sonunda ölüyor.
  448. Ayrıca bu mevsimsel gribe göre
    10 kat daha kötü.
  449. CA: Evet, mevsimsel gripten
    ölen insan sayısı göz önüne alındığında

  450. gerçekten korkutucu.
  451. Bu yüzden Dünya Sağlık Örgütü
  452. öncelerde yüzde 3.4 gibi
    biraz yüksek bir rakam verdiğinde
  453. bayağı eleştirildi.
  454. Bunun neden yanıltıcı olduğu,
    bunu nasıl düşünmek gerektiğini
  455. ve bunu nasıl belirlemek gerektiğini
    açıklar mısın?
  456. AK: İnsanların bu ham sayılara bakıp

  457. "Bu zamana kadar kaç tane ölü,
    kaç tane vaka var"
  458. demeleri inanılmaz derecede yaygın,
  459. orana da bakıyorlar ve birkaç hafta önce
    bu sayı yüzde 2 değer kazandı.
  460. Ancak bu gecikme etkisini
    düşünecek olursanız,
  461. o zaman bütün vakaları durdursanız bile
  462. yine de zamanla bu ölümcül sonuçlar
    ortaya cıkacak
  463. ve bu yüzden bu sayı
    da aynı düzeye gelecek.
  464. Bu olay gripten ebolaya her
    epidemide ortaya çıktı
  465. ve bunu tekrar tekrar görüyoruz.
  466. Hatta ben bir kaç kişiye
    bu sayının yükselişe geçeceğini söyledim
  467. çünkü Çin'deki vakalar yavaşladığı için
  468. bu sayı yükseliyormuş
    gibi görünecek ki bu da
  469. istatistiksel olarak garip bir olay.
  470. Bu değişimin arkasında
    gerçekten de hiçbir şey yok
  471. yani bir mutasyon veya
    herhangi bir şey yok.
  472. CA: Eğer yanılmıyorsam
    ortada iki tane etki var.

  473. Birincisi halihazırda
    olan ölü sayıları yükselecek
  474. ve bu da 3.4'ü fazlasıyla geçebilir.
  475. Fakat o zaman bunu,
  476. oldukça fazla sayıda vakanın
    kötü test yapımı sebebiyle
  477. saptanamamış olduğu
    gerçeğiyle dengelemelisiniz
  478. çünkü büyük ihtimalle
  479. çok fazla sayıda
  480. erken vaka sayıları yansıttılar.
  481. Olay bu mu?
  482. AK: Kesinlikle.

  483. Yani bir şey sayıyı yukarıya çıkarıyorken
  484. diğeri aşağıya indiriyor.
  485. Bu tarz erken değerler üzerinde,
  486. eğer ki yalnızca gecikmeyi ayarlayıp
  487. bildirilmemiş vakaları düşünmezseniz
  488. gerçekten fazlasıyla korkunç sayılar
    elde etmeye başlarsınız.
  489. Potansiyel olarak yüzde 20, 30'a çıkarsın
  490. ki bu da bizim bu virüs için
  491. bildiklerimizle aynı hizada değil.
  492. CA: Pekala.

  493. Şu an elimizde daha çok veri var.
  494. Senin bakış açından,
    başlangıç safhalarında
  495. ölüm oranı yaklaşık yüzde 2
    gibi bir sayı mı?
  496. AK: Bana kalırsa

  497. yüzde 0.5 ve 2 gibi
    bir sayı aralığı koyabiliriz
  498. ve bu farklı veri setlerinin
    sayısı üzerinedir.
  499. Bu da semptomatik olan insanlar için.
  500. Bence ortalama olarak yüzde 1
    çalışmak için ideal bir sayı.
  501. CA: Tamam, yüzde 1,

  502. grip genellikle yüzde 1
    olarak ifade ediliyor
  503. öyleyse bu gripten yüzde
    beş veya on daha tehlikeli.
  504. Hatta bu tehlikenin yaş grupları arasında
  505. simetrik olmadığı da çok iyi biliniyor.
  506. Öncelikle yaşlıları etkiliyor.
  507. AK: Evet, ortalama yüzde
    bir olduğunu gördük,

  508. ancak 60'lı, 70'li yaşlara baktığın zaman
  509. bu sayı hızla yükselmeye başlıyor.
  510. Yani yaşlı insan gruplarını
    tahmin etmeye çalışıyoruz ki
  511. nereden baksan yüzde beş,
    belki yüzde on ölüm oranı demek.
  512. Hatta bunun da üzerine
  513. daha şiddetli ve hastanede
    bakıma ihtiyacı olan
  514. kişileri de eklemek lazım.
  515. Kesinlikle bu riskler yaşlı gruplarda
    oldukça geniş oluyor.
  516. CA: Adam, bizim için bu sayıları toplasan.

  517. Senin modelinde,
  518. eğer 2 veya 3 çoğalma sayısı
  519. ve yüzde 0,5 ile 1 arası ölüm oranını
  520. toplayıp simulasyonu başlatırsan
  521. nasıl görünecek?
  522. AK: Eğer kontrol edilemeyen
    bulaşma ile birlikte

  523. yüzde 2 veya 3 çoğalma sayısı varsa
  524. ve bunun için hiçbir şey yapmıyorsan,
  525. bu salgının bitmesinin tek yolu
  526. yeteri kadar insanın buna bağışıklık
    oluşturmasıdır ki o zaman da
  527. kendi kendine sona erecektir.
  528. Bu gibi bir durumda da
  529. nüfusun büyük bir çoğunluğuna
    bulaşması beklenir.
  530. Örneğin diğer kapsama girmeyen
  531. salgınlarda gördüğümüz şey temelde bütün
  532. popülasyonu yakıp
    geçmesi ki çok fazla sayıda
  533. bulaşan insan, ölüm oranı
  534. ve hastanede tedavi
    oranına sebebiyet verir.
  535. Eğer bunlar olursa oldukça
    ciddi hasarlar meydana getirebilir.
  536. Ülke bazında kesinlikle
    görüyoruz ki İtalya,
  537. erken bulaşmanın saptanamaması,
  538. hızlı büyüme
  539. ve sağlık sisteminin
    bir anda yenilmesi sebebiyle
  540. şu an iyi bir örnek konumunda.
  541. Bence bu virüsün en kötü yanı bulaşma
  542. ve semptomlar arasında gecikme olması
  543. ve insanları
    sağlık sistemine yönlendirmesidir,
  544. sağlık sisteminiz yenilse dahi
  545. o günde bile,
  546. tamamen bulaştırmayı durdursanız bile
  547. çoktan maruz kalmış insanlar olacak,
  548. vakalar ve daha şiddetli olanlar
  549. bir kaç hafta boyunca
    görülmeye devam edecektir.
  550. Bu tamamen nüfusumuzun
    sisteminden gelen bulaşmanın yığılması
  551. ve bir yük oluşturması durumudur.
  552. CA: O zaman anahtar bir sayı var

  553. ve bu toplam vaka sayısı,
  554. bir ülkenin sağlık sisteminin
    bu vaka sayısını
  555. işleme kapasitesiyle karşılaştırılmasıdır.
  556. Muhtemelen bu konu,
  557. ölüm oranı,
  558. hastalıklarla gelen insanlar ve bunlara
  559. yanıt verebilen bir sağlık sistemi ile
    yenilmiş arasında büyük bir farktır.
  560. Bu noktada ölüm oranı çok farklı olur.
  561. AK: Birisi yoğun bakım
    ünitesinde yatağa ihtiyaç duyuyorsa

  562. bunu temin etmek için birkaç hafta gerekir
  563. ve bununla birlikte
  564. sistemden vakalar gelmeye
    devam ettiği için çabucak zorlaşır.
  565. CA: Bu yüzden önleme ve azaltma arasındaki

  566. farkı konuşuyoruz.
  567. Bunlar çokça duyduğumuz
    birbirinden farklı terimler.
  568. Virüsün erken dönemlerinde
    devlet önlemeye odaklandı.
  569. Bu ne demektir?
  570. AK: Sınırlama, çabalarınızı vakalar
    ve onların temasları üzerinde

  571. çok fazla kontrole
    odaklayabileceğiniz fikridir.
  572. Büyük bir nüfusta bozulmaya
    sebep olmuyorsun,
  573. sadece bir vaka var
    ve onları izole ediyorsun,
  574. kimlerle iletişime geçtiklerini
    buluyorsun,
  575. maruz kalmış olabilenleri bulmak için
    insanları araştırıyorsun,
  576. belki karantina altına alıp
  577. başka yayılma olmaması için
    emin oluyorsun.
  578. Bu yüzden oldukça odaklanılmış
    ve hedeflenilmiş bir yöntem
  579. ve SARS için son derece etkili oldu.
  580. Ancak bence bu virüs için
  581. bazı vakalar gözden
    kaçacağı veya saptanamayacağı için
  582. büyük çoğunluktaki risk altında
    olan insanları bulmamız lazım.
  583. Olur da bir kaçı elden kaçarsa
  584. büyük ihtimalle bir
    salgınla karşılaşacaksın.
  585. CA: Peki hiç bu stratejiyi

  586. işleme almaya başlamış
    ve etkili olarak virüsü
  587. kontrol altına alabilmiş ülkeler var mı?
  588. AK: Singapur geçtiğimiz altı
    haftadır olağanüstü bir iş başarıyor.

  589. Bazı geniş tedbirlerin yanı sıra
  590. temas halinde olan insanları
    izleme konusunda
  591. inanılmaz derecede sıkı çalışıyorlar.
  592. CCTV kameralardan bakma,
  593. taksileri kontrol edip
    kimin virüs kapmış olabileceğini bulma,
  594. kimler risk altında vs. gibi
  595. derin takipler yapıyorlar.
  596. Yaklaşık altı haftadır
    yayılmayı engelliyorlar.
  597. CA: Gerçekten muhteşem.

  598. Öyleyse birisi ülkeye geldi,
  599. test sonucu pozitif çıktı --
  600. işe gidiyorlar, büyük bir takım
    halinde çalışıyorlar
  601. ve deyim yerindeyse
  602. her şeyin izini sürüyorlar.
  603. "Ah, hangi taksiye bindiğinizi
    hatırlamıyor musunuz?
  604. Biz sizin için buluruz."
  605. Muhtemelen, taksi şoförünü
    buldukları zaman
  606. taksiye başka kimlerin bindiğini
    de bulmak zorundalar.
  607. AK: Öyleyse risk içinde olan yakın temas
    halindeki herkesi bulmaya odaklanıp

  608. gözden kaçırdıkları kişi sayısını
    en aza indirmeye çalışıyorlar.
  609. CA: Ancak Singapur'da bile,
    eğer yanlış bilmiyorsam

  610. sayılar sıfıra yaklaşmaya başladı,
  611. ama son dönemlerde tekrardan
    biraz yükselmeye başladı.
  612. Önlemeyi devam ettirip
    ettiremeyecekleri
  613. henüz tam kesin değil.
  614. AK: Kesinlikle.

  615. Çoğalma sayısı hakkında konuşursak şayet
  616. bir gibi önemli değere sahip olan sayının
  617. 0.8, 0.9 gibi sayılara düştüğünü gördük.
  618. Bir veya iki hafta önce
  619. biraz yükselişe geçtiği ve daha fazla
    vakanın ortaya çıktığı görüldü.
  620. Sanırım büyük bir çoğunluğu
    kontrol altında tutulsa bile
  621. Dünya şu anda bir salgınla baş ediyor
  622. ve sürekli
    bir bulaşma ortaya çıktığı için
  623. aşırı seviyede durdurma
    çabaları gitgide
  624. daha da zorlaşıyor.
  625. (Müzik)

  626. CA: Bu virüs durumunda,

  627. dünyanın birçok ülkesinde
  628. bu şeyin gerçekleştiğine dair
    bir uyarı vardı.
  629. Çin'den gelen haberler çabucak kötüleşti
  630. ve insanların hazırlanmak için
    zamanları oldu.
  631. Yani demek istediğim,
    böyle bir şeyin geldiği
  632. görüldüğünde ideal olan
    hazırlanma nasıl olmalı
  633. ve yayılmaya başlamadan önce
    başarılı bir şekilde sınırlamak için
  634. yapılması gereken şeyler vardır.
  635. AK: Bence şu söyleyeceğim
    iki şey çok büyük bir fark yaratır.

  636. Birincisi mümkün olduğunca
    kapsamlı bir takip ve tespit yapmak.
  637. Bazı erken önlemenin
    ne kadar etkili olduğunu
  638. gördüğümüz analizleri
    modellemeyi bitirdik.
  639. Muhtemelen yüzde 70
    veya 80 civarında insanın
  640. temas halinde olabileceği durumunu gördük.
  641. Ancak bu vakaların
    geldiğini saptayamıyorsan
  642. bunların temas halinde
    bulunduklarını belirleyemiyorsan --
  643. mesela erken odaklanmanın birçoğu
    Çin'e seyahat geçmişi üzerineydi
  644. ve daha sonra durumun
    değiştiği ortaya çıktı,
  645. ancak vakayı tanımlamak adına buna
  646. güvenildiği için tanımla eşleşen
    diğer pek çok diğer vaka test edilmedi
  647. çünkü potansiyel olarak risk altında
    görünmüyorlardı.
  648. CA: Yani demek istediğim,
    erken teşhis anahtar,

  649. sanıyorum ki önemli bir erken önlem,
  650. yeterli testlerinizin olmasından
    ve ihtiyaç halinde kullanılmasından
  651. emin olursunuz,
  652. böylece müdahale edebilirsiniz,
  653. bir vaka olur olmaz harekete
    geçmeye hazır olun,
  654. temas halinde olduklarını
    bulmak için hızlı olmalısınız,
  655. bu şekilde test edip
    kontrol altına alabilirsiniz.
  656. AK: Kesinlikle.

  657. Benim mesleğimde negatif bir
    testte değer olduğunu söylüyoruz
  658. çünkü bir şey arıyorsunuz ancak
    aradığınız şey orada değil.
  659. Bence insanların test edilme
    sayısının az olması
  660. size enfeksiyonları gözden
    kaçırmadığınız güvenini vermez,
  661. oysa temaslarda gerçekten
    kapsamlı bir takip yapıyorsanız,
  662. Kore gibi çok sayıda insanı
  663. test eden ülkeler görebiliriz.
  664. Halen vakalar olmasına rağmen,
  665. bu enfeksiyonların
    nerede oldukları konusunda
  666. bir fikirleri olmasında onlara
    daha fazla güven veriyor.
  667. CA: Sen şu anda Birleşik Krallık’tasın

  668. ben ABD’deyim.
  669. Birleşik Krallık’ın ve ABD’nin
    kontrol altına alma olasılıkları
  670. sence ne kadardır?
  671. AK: Bence her iki durumda da
    pek olası değil.

  672. Bence Birleşik Krallık'ın
    bazı ek önlemler alması gerekecek.
  673. Sanırım bu gerçekleştiğinde
  674. biraz mevcut duruma bağlı
  675. ancak şu anda yaklaşık
    30.000 kişiyi test ettik.
  676. Açıkçası, ne kadar kapsamlı
    bulaşma olduğuna dair
  677. kanıtlar göz önüne alındığında,
    ABD bu noktanın ötesine geçiyor olabilir
  678. ve ne kadar enfeksiyon olduğu
  679. ve bu test seviyesinin
    net bilgileri olmadan,
  680. ABD'de şu anda durumun
    nasıl olduğunu görmek çok zor.
  681. CA: Yani, kesinlikle bu konuda
    çok politik olmak istemiyorum,

  682. ama demek istediğim -
  683. biraz önce İngiltere'nin
    30.000 kişiyi test ettiğini söyledin -
  684. ABD beş veya altı kat daha büyük
  685. ve bence buradaki toplam
    test sayısı beş ya da altı bin,
  686. ya da birkaç gün önce öyleydi.
  687. Bu sana tuhaf geliyor mu?
  688. Açıkçası enfeksiyon hastalıkları hakkında
    çok fazla bilgiye sahip
  689. eğitimli bir ülkede bunun
    nasıl olduğunu anlamıyorum.
  690. AK: Öyle ve bence orada,

  691. lojistik ve benzeri birçok faktör var
  692. ama bunun bir tehdit olduğu
  693. ve bunun geldiğine dair
    bir uyarı dönemi vardı.
  694. Bence ülkelerin, bu ilk aşamalarda
    gerçekten mümkün olduğunca çok
  695. tespit yapabilme kapasitesine sahip
    olduklarından emin olmaları gerekiyor,
  696. çünkü bu virüsü yakalayacağınız
    ve kontrol altına almada
  697. daha iyi bir şansınız olacağı dönemdir.
  698. CA: Tamam,
    eğer kontrol altına alamazsanız,

  699. bir tür azaltma stratejisine
    geçmek zorundasınız.
  700. Peki o zaman neler oluyor?
  701. Sanırım bunu iki SOYD faktörünüze,
  702. fırsata ve yayılma olasılığına
  703. geri getirmek istiyorum,
  704. çünkü virüs neyse odur gibi görünüyor,
  705. birinin potansiyel olarak ne zaman
    enfeksiyonlu olduğu konusunda
  706. pek bir şey yapamayız gibi görünüyor.
  707. Duyarlılık tarafında,
  708. aşı olana kadar pek bir şey yapamayız.
  709. Biraz bundan bahsedebiliriz belki.
  710. Ancak olanak ve yayılma
    olasılığının ortasında
  711. bir şeyler yapabiliriz.
  712. Belki de bunlardan, neye benzediğinden
  713. konuşmak ister misiniz,
  714. bir azaltma stratejisini
    nasıl oluşturursunuz?
  715. Yani, her şeyden önce, fırsatı düşünerek,
  716. yayılma fırsatlarının sayısını
  717. nasıl azaltırsınız?
  718. AK: Bence bu açıdan bakınca,

  719. sosyal etkileşimlerimizdeki büyük
    değişikliklerle ilgili olacak.
  720. Eğer çoğalma sayısını yaklaşık
  721. iki veya üç olarak düşünürseniz,
  722. bu sayıyı bir değerin altına almak için
  723. bu aktarımın bir yönünü bir veya altına,
  724. üçte iki oranında azaltmanız gerekir.
  725. Böylece,
  726. virüsü yayabilecek fırsatlara
    ihtiyaç duyulur,
  727. bu nedenle ortalama olarak
  728. popülasyondaki herkesin,
  729. bu etkileşimleri kontrol altına
    almak için potansiyel olarak
  730. üçte iki oranında bu tür yakın
    temasları azaltması gerekecektir.
  731. Bu, evden çalışarak,
    değişen yaşam tarzından,
  732. kalabalık yerlere
  733. ve yemeklerde nereye gittiğinizden
    kaynaklanıyor olabilir.
  734. Elbette okulların kapanması
    gibi şeyler sadece bir nüfusun
  735. sosyal karışımını azaltmaya çalışan
  736. diğer önlemlerdir.
  737. CA: Okulların kapanması
    hakkında daha fazla konuşalım,

  738. çünkü doğru hatırlıyorsam,
  739. geçmişteki pandemilere kesinlikle anahtar
    bir önlem olarak atıfta bulunulursa,
  740. okullar bu tür insanlarla
    bir araya gelmeyi temsil eder,
  741. genellikle çocuklar -
  742. kesinlikle grip ve soğuk algınlığı
    söz konusu olduğunda -
  743. taşıyıcılardır.
  744. Ancak bu durumda,
  745. çocuklar virüsten dolayı hastalanmıyor
  746. veya en azından çok azı hastalanıyor.
  747. Bulaştırıcı olup olamayacaklarını
    biliyor muyuz?
  748. İstenmeyen taşıyıcılar olabilirler.
  749. Ya da aslında, okulların kapanmasının
    diğerlerinde olduğu kadar
  750. bu örnekte de önemli
    olmayabileceğine dair kanıt var mı?
  751. AK: İşte bu noktada
    çocukların oynadığı rol çok önemli

  752. ve o konuda hala iyi bir kanıt yok.
  753. Vakaların temaslarını takiben,
  754. şimdi çocukların enfekte
    olduğuna dair kanıtlar var,
  755. bu yüzden test ederken,
    maruz kalıyorlar,
  756. bir şekilde sadece enfeksiyonu
    almıyor değiller,
  757. ama dediğin gibi belirtileri
    aynı şekilde göstermiyorlar.
  758. Özellikle grip için,
  759. okulların kapanmasının
    etkilerine baktığımızda,
  760. 2009'da domuz gribi
    sırasında bile İngiltere'de,
  761. okullar tatil edildiğinde
    salgında bir düşüş oldu,
  762. salgın eğrisini görebiliyordunuz,
  763. yazın düşer ve sonbaharda yükselir.
  764. Ancak elbette, 2009'da yaşlı gruplarda
    bağışıklık oluşmuştu.
  765. Bu tür yayılma gençlere
    daha fazla geçiş yaptı.
  766. Bu gerçekten anlamaya
    çalıştığımız bir şey.
  767. Açıkçası, okulların kapanmasıyla
    etkileşimleri azaltacaktır,
  768. ancak daha sonra ikincil
    sosyal etkiler var,
  769. kalabalıkta gelecek olan
    ikincil değişiklikler var,
  770. belki de büyükler ve rolleri,
    ebeveynlerin çalışması gerekiyorsa
  771. alternatif bakıcılar açısından
    değişiklikler var.
  772. Bu yüzden bence dikkate alınması
    gereken birçok şey var.
  773. CA: Demek istediğim, gördüğünüz
    tüm farklı kanıtlara dayanarak,

  774. eğer size kalmışsa,
  775. bu noktada çoğu ülkenin kapsamlı
    bir önlem olarak okulların kapanmasına
  776. ihtiyati tedbirler olarak
    bakmasını tavsiye eder misiniz,
  777. bunu iki, üç, dört, beş aylık yorucu
    strateji olarak yapmaya değer mi?
  778. Ne önerirsiniz?
  779. AK: Sanırım riskin yaş dağılımı

  780. ve yaşlı grupların ciddiyeti
    göz önüne alındığında,
  781. enfeksiyonu bu gruplara getiren
    etkileşimleri azaltmamız gerek.
  782. Sonra herkes arasında etkileşimleri
    mümkün olduğunca azaltın.
  783. Bence asıl önemli olan,
  784. 60 yaş ve üstü grupta hastalık
    yükünün çok fazla olması,
  785. sadece etkileşimden kaçınmaya çalışan
  786. herkesle ilgili değil,
  787. aynı zamanda bu gruplara
  788. enfeksiyonları sürükleyecek
    türden davranışlarla ilgili.
  789. CA: Yani bu, yaşlı bir insanın evinde

  790. veya bir konut tesisinde sevilen birini
  791. ziyaret etmeden önce insanların
    iki kez düşünmesi anlamına mı geliyor?
  792. Bunun gibi, sadece buna
    çok dikkat etmeliyiz,
  793. tüm bu tesisler kimleri kabul ettikleri,
    sıcaklıklarına bakmaları
  794. ve semptomları
  795. ya da bunun gibi şeyleri kontrol ettikleri
    konusunda büyük özen göstermeli mi?
  796. AK: Bence bunların kesinlikle
    dikkate alınması gerekiyor.

  797. Birleşik Krallık'ta, bu yaşlı gruplar için
  798. enfeksiyon getirebilecek insanlarla
  799. etkileşimleri deneyebildiğimiz
  800. ve yapabildiğimiz kadar durdurmak için
  801. bir potansiyel olarak
  802. koza stratejisi olarak bilinen
    stratejiye yönelik planlar yapıyoruz.
  803. Nihayetinde, dediğin gibi,
  804. yayılmanın diğer yönlerini
    hedefleyemiyoruz,
  805. bu sadece bu gruplarda
    maruz kalma riskini azaltıyor
  806. ve bu yüzden insanların bireysel olarak
  807. risklerini azaltmalarını sağlamak için
    yapabileceğiniz her şeyi düşünüyorum,
  808. yaşlı ya da diğer
    risk gruplarında olsalar da
  809. bence çok önemli.
  810. Genel düzeyde daha fazla
  811. büyük ölçekli önlemler etkileşimleri
    azaltmaya yardımcı olabilecek,
  812. ancak bu azalmalar oluyorsa
  813. ve ciddi hastalıklara yakalanmaları
    konusunda
  814. giden insanlar için riski azaltmıyorsa,
  815. yine de bu gerçekten ciddi
    psikolojik yükle getirecek.
  816. CA: Yani, insanlar bu şeyleri düşünürken

  817. bu çift lensi uygulamak zorunda mı?
  818. Hayatınızla ilgili baktığımızda,
  819. bu hastalığı yakalama riskiniz var.
  820. Ancak, istemeden çok daha
    fazla acı çekecek
  821. birine kasıtsız olarak taşıyıcı olma
    riskiniz de vardır.
  822. Bu iki şeyin de şu anda
    akılda tutulması gerekiyor.
  823. AK: Evet ve bu sadece
    kimin elini sıktığınla alakalı değil,

  824. onun kimin elini sıktığı ile ilgili.
  825. Sanırım bu ikinci derece
    adımları düşünmeliyiz,
  826. düşük riskiniz olduğunu
  827. ve daha genç bir grupta
    olduğunuzu düşünebilirsiniz,
  828. ancak çoğu zaman bu hastalığın
  829. daha fazla etkileyeceği birinden
    bir adım ötede olabilirsiniz.
  830. Bence gerçekten sosyal yönden
    duyarlı olmalıyız
  831. ve bunun davranış değişikliği açısından
    oldukça etkileyici olabilir,
  832. ancak potansiyel olarak
  833. karşı karşıya olduğumuz
    etkiyi azaltması gerekiyor.
  834. CA: Yani fırsat sayısını,

  835. sadece diğer insanlarla olan
    fiziksel temaslarımızı
  836. azaltarak düşürüyoruz.
  837. Peki yayılım olasılık
    sayısını tahmin ediyorum,
  838. bunu nasıl azaltabiliriz?
  839. Bu, nasıl etkileşim içinde
    olduğumuzu etkiler.
  840. El sıkışmasından bahsettiniz,
  841. sanırım el sıkışmasına hayır diyeceksiniz.
  842. AK: Evet, bu tür değişiklikler.

  843. Bence bir diğeri, el yıkama
  844. daha önce yaptığımız aktiviteleri
  845. önceden yapıyor olabileceğimiz
    şekilde yönetiyor,
  846. ancak el yıkama, bir etkileşimden diğerine
    enfeksiyon yayma olasılığını azaltır,
  847. enfeksiyonu yayıyor olabiliriz,
  848. bu yüzden bütün bu önlemlere rağmen,
  849. bu risklere maruz kalıyor olsak bile,
  850. herhangi bir yayılımın gerçekleşmemesi
    için ek adımlar atıyoruz.
  851. CA: Bence çoğu insan
    bu şeyin yayıldığı yolu

  852. tam olarak anlamıyor
  853. veya net bir modeli yok.
  854. Yani kesinlikle insanların öksüren
  855. veya hapşırmış birinin
  856. su damlacıklarını nefesle birlikte
    almadığınızı anladığını düşünüyorsunuz.
  857. O zaman nasıl yayılıyor?
  858. Yüzeylere bulaşır. Nasıl?
  859. Sadece hasta insanların
    nefes vermeleriyle,
  860. ağızlarına veya bunun gibi
    bir şeye dokunmaları
  861. ve sonra bir yüzeye dokunmaları
    sonucu mu oluyor?
  862. Peki aslında yüzeylerde nasıl duruyor?
  863. AK: Bence çoğunun eline öksürmesi

  864. ve bir yüzeye dokunması ile oluyor.
  865. Ama bence asıl zorluk, yayılımın
    nasıl gerçekleştiği ile ilgili
  866. bu soruların çözülmesidir.
  867. Evinizde yayılım olabilir,
  868. birisi öksürebilir
    ve virüs yüzeye geçebilir,
  869. doğrudan temasla, el sıkışmasıyla
  870. hatta grip gibi şeyler için
    olan şeylerle olabilir,
  871. bu, denemek ve çözmek için
    çok çalıştığımız bir şey,
  872. sosyal davranış enfeksiyon riskine nasıl
    karşılık veriyor çözmeye çalışıyoruz.
  873. Çünkü bunun önemli olduğu belli,
    ama belirtmek gerçekten zor.
  874. CA: Neredeyse bu şeylerin

  875. çoğunu bilmediğimiz ve hepimizin
    aynı ihtimaller denizinde
  876. olduğumuz gerçeğini kucaklamak gibi.
  877. Bana göre matematik burada çok önemli.
  878. Bunu, birbirleri üzerinde birlikte çalışan
  879. bu çoklu sayılar olarak düşünürsek,
  880. hepsinin kendi rolleri vardır.
  881. Yüzde olarak düşürebileceğiniz
    herhangi biri,
  882. sadece size değil,
  883. herkese de katkıda bulunuyor olabilir.
  884. İnsanlar sayıların nasıl bir araya
    geldiğini ayrıntılı olarak bilmiyorlar,
  885. ama muhtemelen hepsinin
    önemli olduğunu biliyorlar.
  886. Neredeyse bir şekilde, insanların
    bu belirsizliği kucaklamasına
  887. ve sonra her bir parçasıyla çalışarak
    memnun etmeye çalışmaları gerekiyor.
  888. AK: Bence bu, ortalama olarak
    üç kişiyi enfekte ediyorsanız,

  889. bunu neyin yönlendirdiğini
  890. ve bu sayıyı nasıl aşağı çekebileceğimizi
    düşünüyoruz.
  891. Ellerinizi yıkıyorsanız,
  892. el sıkışmaları açısından bu kurtulma
    ne kadar gerçekleşir,
  893. virüs almış olabilirsiniz ve artık yoktur
  894. veya sosyal davranışınızı belirli
    bir şekilde değiştirmeniz
  895. birkaç etkileşimi mi uzaklaştırıyor,
  896. bu yarısından mı kurtarıyor?
  897. Bu sayıyı olabildiğince nasıl bölersiniz?
  898. CA: Etkileşimlerimizde
    bu iletim olasılığını

  899. nasıl azaltabileceğimiz hakkında
    söyleyecek başka bir şey var mı?
  900. Mesela, eğer yapabilirsek,
  901. diğer insanlardan uzak durmanın
    akıllıca olduğu fiziksel mesafe nedir?
  902. AK: Bence tam olarak tespit etmek zor,

  903. ama akılda tutulması gereken bir şey,
    bunun bir tür aerosol olduğuna
  904. ve mesafenin gerçekten çok fazla
    olmadığını düşünüyorum-
  905. oldukça kısa mesafeler.
  906. Birinden birkaç metre
    uzakta oturduğunuzda
  907. virüsün bir şekilde
  908. aktarılacağını sanmıyorum.
  909. Yakın etkileşimlerde oluyor
  910. ve bu yüzden yemeğe gitmek
    ve gerçekten sıkı gruplar gibi
  911. şeylerde çok fazla iletim olayı
    meydana geldiğini görüyoruz.
  912. Çünkü bir virüsün yüzeylerden ellere
  913. ve yüzlere bulaşabileceğini hayal edin,
  914. bu gerçekten daha fazla
  915. düşünmemiz gereken bir durum.
  916. CA: Yani bir bakıma,

  917. insanların sebep olduğu bazı
    korkular abartılmış olabilir,
  918. örneğin, bir uçağın ortasındasınız
  919. ve önünüzdeki biri hapşırıyor,
  920. sinir bozucu bir durum
  921. ama aslında aşırı korkmanız
    gereken bir şey değil.
  922. Sağlığınıza dikkat etmenin
    çok daha akıllı yolları var.
  923. AK: Evet, kızamık olsaydı
    ve uçak duyarlı insanlarla dolu olsaydı,

  924. sonrasında çok daha fazla
    enfeksiyon görürdünüz.
  925. Bence, bunun, ortalama olarak,
    iki veya üç kişiyi enfekte eden
  926. insanlar olduğunu düşünüyorum,
  927. bu yüzden bir hafta boyunca belki de
    50 etkileşiminiz söz konusu değil,
  928. bu insanların hepsi risk altında.
  929. Ancak, iletimin gerçekleştiği
    yerlerden bazıları,
  930. özellikle de yakın temaslar olacak.
  931. CA: Öyleyse bir tür

  932. ulusal strateji açısından konuşalım.
  933. "Eğriyi düzleştirme" ihtiyacı hakkında
    çok fazla konuşma var.
  934. Bu ne demek?
  935. AK: Bence bu, sağlık
    sistemleriniz için tüm vakaların

  936. aynı anda görünmesini istemediğiniz
    fikrine atıfta bulunuyor.
  937. Eğer arkamıza yaslanıp
    hiçbir şey yapmazsak
  938. ve salgının büyümesine izin verirsek
  939. ve şu anda bazı yerlerde belki de
  940. üç ile dört gün gibi görünen
  941. bu büyüme oranı iki katına çıkar.
  942. Yani her üç veya dört günde bir
    salgın ikiye katlanıyor.
  943. Birdenbire yükselecek ve aynı anda
  944. hastane bakımı gerektiren
  945. bir sürü ciddi hastalığa yakalanacaksınız
  946. ve bunun için kapasiteniz olmayacak.
  947. Yani eğriyi düzleştirme fikri
    şanzımanı yavaşlatabilme,
  948. o üreme numarasını azaltabilmedir,
  949. yine de bir salgın olabilir,
  950. ancak çok daha düz olacak,
  951. daha uzun olacak
  952. ve daha az ciddi vakalar olacak,
  953. yani ihtiyaç duyulan sağlık hizmetleri
    sağlanabilecek.
  954. CA: Genel olarak daha az vaka
    olacağı anlamına mı geliyor?

  955. Eğrinin nasıl düzleştiğini
    gösteren insanların
  956. gerçek görüntülerine baktığınızda,
  957. neredeyse grafiğin altında aynı
    alana sahipmişsiniz gibi görünüyor,
  958. yani aynı sayıda insan
    eninde sonunda enfekte olur,
  959. ancak daha uzun bir sürede olur.
  960. Genelde böyle mi olur?
  961. Tüm bu sosyal mesafe
    ve el yıkama vb. stratejilerini
  962. benimsemiş olsanız bile,
  963. umabileceğiniz en iyi şey,
    işi yavaşlatmanız mıdır?
  964. yoksa sonunda olabildiğince
    çok sayıda insana mı bulaştırırsınız?
  965. AK: Mutlaka değil - bu,
    alınan önlemlere bağlıdır.

  966. Seyahatin yasaklanması gibi
    genellikle yayılmayı
  967. azaltmaktan ziyade geciktiren
    bazı önlemler vardır.
  968. Yani yine aynı salgınlar olacak,
  969. ancak sürelerini uzatıyorsunuz.
  970. Ama başka önlemler de var.
  971. Etkileşimleri azaltma hakkında konuşursak,
  972. üreme sayınız daha düşükse,
  973. genel olarak daha az vaka
    bekleyebilirsiniz.
  974. Nihayetinde, popülasyonunuzda,
  975. başka yerlerde olup bitenlerin yanı sıra
  976. bileşenleri düşünürseniz,
  977. duyarlılığı azaltırsanız
    size yardımcı olacak
  978. bir bağışıklık artışı elde edersiniz.
  979. Bu yüzden bunların birlikte
    çalışmasını umut ediyoruz.
  980. CA: Pekala, son hamlenin ne olduğunu
    anlamama yardım et.

  981. Örneğin Çin’i ele alalım.
  982. Verilerin erken bastırılması vb.
  983. nasıl yorumlarsanız artık,
  984. bu durum orada oldukça
    rahatsız edici görünüyor.
  985. Cevabın yoğunluğu ocak ayı gibi geliyor
  986. ve ülkenin bu devasa alanının
    kapatılmasının
  987. aslında etkili olmuş olduğu görünüyor.
  988. Bazı durumlarda şok edici derecede
    yüksek bir oranda düşen vaka sayısı var.
  989. Neredeyse sıfıra düştü.
  990. Bunu anlayamıyorum.
  991. 1,4 milyar insanın olduğu
    bir ülkeden bahsediyorsunuz.
  992. Orada çok sayıda vaka var
  993. ama aslında nüfusun
    küçük bir kısmı hastalandı.
  994. Yine de sayıları aşağıya indirdiler.
  995. Çin'deki herkesin bir şekilde bağışıklık
    geliştirmiş olması söz konusu değil.
  996. Seyahatin durdurulması konusunda
  997. kesinlikle disiplinliler mi
    ve bir şekilde gerçekten
  998. tersine döndü mü, herhangi bir sorunun
  999. herhangi bir belirtisinde
    kitlesel olarak test edildi de
  1000. bu yüzden kelimenin tam anlamıyla,
    Çin'in çoğu bölgesinde
  1001. kontrol altına alma moduna
    geri mi döndüler?
  1002. Tam olarak anlayamıyorum,
    lütfen yardımcı olun.
  1003. AK: Şöyle ki, ocak ayının
    son iki haftasında

  1004. bu önlemler alındığı zaman,
  1005. üreme sayısının yaklaşık
    2.4'ten 1.1'e düştüğünü düşündük.
  1006. Yani bir ya da iki hafta içinde
  1007. yayılımda yaklaşık yüzde 60 düşüş var.
  1008. Bu dikkate değer,
  1009. gerçekten ve birçoğu sosyal
    davranışta köklü değişiklik,
  1010. geniş sosyal mesafe,
  1011. gerçekten yoğun takip,
  1012. yoğun testlerle yönlendirilecektir.
  1013. Düşüşe neden olmak için
  1014. üreme sayısının
    yeterli olduğu noktaya geldi
  1015. ve şimdi, elbette, birçok alanda,
  1016. bu tür bir çevreden daha
    fazlasına bir geçiş görüyoruz,
  1017. çünkü daha az vaka var,
    daha iyi yönetilebilir.
  1018. Ayrıca bir zorluk ile karşı
    karşıya olduklarını görüyoruz,
  1019. çünkü bu şehirlerin çoğu
    altı hafta boyunca kilitlendi
  1020. ve bunu yapmanın bir limiti vadır.
  1021. Böylece bu önlemlerin bazıları
    yavaş yavaş kaldırılmaya başlıyor,
  1022. bu da elbette diğer ülkelerden
  1023. ortaya çıkan vakaların daha sonra gelip
  1024. bulaşmayı yeniden başlatabileceği
    riskini yaratıyor.
  1025. CA: Ancak virüsün ne kadar bulaşıcı olduğu

  1026. ve Wuhan'daki insanlar arasında,
    kapanmada,
  1027. ya da göreceli olarak kapanmada
  1028. veya bulaşmanın olduğu
  1029. bazı bölgeler ve ülkenin
    geri kalanının bulunduğu yerlerde
  1030. kaç tane teorik yol ve bağlantı noktası
    olduğu göz önüne alındığında,
  1031. bu eğrinin neredeyse sıfıra
    düşmesi sizi şaşırtıyor mu?
  1032. AK: Evet.

  1033. İlk birkaç gün içinde vakaların
    durgunlaştığını gördüğümüzde,
  1034. test kapasitesinde sadece bir sınıra
    ulaşıp ulaşmadıklarını
  1035. ve sahip oldukları tüm kitler
    bunlar olduğundan
  1036. günde 1000 rapor verip
    vermediklerini merak ettik.
  1037. Ama neyse ki devam etti
  1038. ve salgını bu müdahale seviyesiyle
    tersine çevirmenin
  1039. mümkün olduğunu gösteriyor.
  1040. Sanırım şimdi anahtar şey, diğer
    ortamlarda nasıl çalıştığını görmek.
  1041. İtalya şimdi gerçekten çarpıcı
    müdahalelerde bulunuyor.
  1042. Ancak, elbette, bu gecikme
    etkisi nedeniyle,
  1043. onları bugüne getirirseniz,
  1044. bir iki hafta daha vakalar üzerindeki
  1045. etkileri görmezsiniz.
  1046. Bunun nasıl bir etki yarattığını düşünmek,
  1047. diğer ülkelerin bunu atlatmalarına
  1048. yardımcı olmanın anahtarı olacak.
  1049. CA: Adam, bunun önümüzdeki

  1050. bir iki ay içinde nasıl oynanacağına dair
    bir resim elde etmek için,
  1051. bize kafandaki birkaç senaryodan bahset.
  1052. AK: Bence iyimser senaryo,

  1053. İtalya gibi maalesef çok sert
    bir şekilde vurulan yerlerden
  1054. çok şey öğreneceğimizdir.
  1055. Ülkeler bunu çok ciddiye alacaklar
  1056. ve bu devamlı büyüme bir gün bitecek
  1057. ve tamamen sona erecek,
  1058. bunu zamanla yavaşlatabileceğiz,
  1059. çok sayıda vakamız olacak,
  1060. muhtemelen çok fazla ciddi vaka olacak
  1061. ama bu daha yönetilebilir olacak,
  1062. bu bir tür iyimser senaryo.
  1063. Bence İran şu anda
  1064. geniş çaplı bulaşmanın olduğu en yakın yer
  1065. ve yanıt verildiği zaman,
  1066. bu enfeksiyonlar zaten sistemdedir,
  1067. bunlar da vaka
  1068. ve ciddi hastalık olarak
  1069. ortaya çıkacaktır.
  1070. Bu noktada olmadığımızı umuyorum,
  1071. ancak şu anda,
  1072. potansiyel olarak bu yörüngedeki
  1073. İtalya ile aynı görünüme sahip
    yaklaşık 10 ülke var.
  1074. Önümüzdeki birkaç hafta içinde
    olacaklar gerçekten çok önemli.
  1075. CA: Bu yıl, bazı ülkelerde bu virüsten
    mevsimsel gripten olduğundan

  1076. çok daha fazla ölümün
    gerçekleşmesi konusunda
  1077. gerçek bir ihtimal var mı?
  1078. AK: Bence bazı ülkeler için,
    evet var.

  1079. Kontrol mümkün değilse olabilir
  1080. ve bunun Çin'de gerçekleştiğini gördük,
  1081. ama bu gerçekten daha önce benzeri
    görülmemiş bir müdahale seviyesiydi.
  1082. Gerçekten sadece sosyal
    dokuyu değiştiriyordu.
  1083. Bence birçoğumuz, ilk bakışta,
    etkileşimlerinizi bu ölçüde azaltmanın
  1084. ne anlama geldiğini
  1085. gerçekten farkında değiliz.
  1086. Bence birçok ülke bunu
    başaramayacak.
  1087. CA: Demokrasiler için neredeyse
    bir meydan okuma, değil mi?

  1088. "Tamam, bu tür bir gaddar kontrol
    olmadan neler yapabileceğinizi gösterin.
  1089. Eğer bu düşünceden hoşlanmıyorsanız,
  1090. hadi vatandaşlar, adım atın,
    bize neler yapabileceğinizi gösterin,
  1091. bu konuda ne kadar akıllı
  1092. ve öz disiplinli olduğunuzu gösterin
  1093. ve lanet virüsün önüne geçin."
  1094. AK: Evet.

  1095. CA: Yani, bu konuda kişisel olarak
    süper iyimser değilim

  1096. çünkü pek çok farklı yerde
    çelişkili mesajlar çıkıyor
  1097. ve insanlar kısa süreli fedakârlık
    yapmaktan hoşlanmıyorlar.
  1098. Demek istediğim, neredeyse bir vaka var -
  1099. yani, sizce medya burada
  1100. yararlı bir rol mü oynamış
  1101. yoksa yararsız bir rol mü?
  1102. Aslında, bazı yönlerden, aksine,
  1103. endişeyi, korkuyu abartmak
    ve insanları biraz
  1104. paniğe yöneltmek yardımcı olur mu?
  1105. AK: Bence yapması gerçekten
    zor bir denge,

  1106. çünkü elbette, başlangıçta
    vakalarınız yoksa,
  1107. potansiyel basınç kanıtı yoksa,
  1108. eğer çok abartıyorsanız bu mesajı almak
    ve insanları ciddiye almalarına
  1109. ikna etmek çok zor.
  1110. Ama aynı şekilde, eğer
    çok uzun süre bekliyorsanız
  1111. ve henüz bir endişe olmadığını
    söylüyorsanız,
  1112. birçok insan bunun sadece
    grip olduğunu düşünür.
  1113. Söylediğim gibi, asıl olay sonrası,
  1114. haftalarca aşırı yüklenilmiş
    bir sağlık sisteminiz olacak,
  1115. çünkü size müdahale edilse bile
  1116. meydana gelen enfeksiyonları
    kontrol etmek için artık çok geç.
  1117. Bu yüzden ince bir çizgi
    olduğunu düşünüyorum
  1118. ve umarım iletide bir artış vardır,
  1119. şimdi insanların İtalya gibi
    somut örnekleri var,
  1120. ciddiye almazlarsa
    ne olacağını görebiliyorlar.
  1121. Ama kesinlikle,
    meslektaşlarımın birçoğu
  1122. benden yaşça daha büyüktürler
  1123. ve diğer hastalıkların anılarına sahiptir
  1124. fakat bu gördüğüm hastalıklar
    arasında en korkunç olanı
  1125. ve müdahale etmemiz
    gerektiğini düşünüyorum.
  1126. CA: Gördüğün en korkunç hastalık.

  1127. Vay be.
  1128. Twitter'daki arkadaşlarımdan
    sana bazı sorular var.
  1129. Herkes bu konuda çok çalışıyor.
  1130. Varsayımsal olarak,
  1131. eğer herkes üç hafta boyunca evde kalırsa,
  1132. virüs etkili bir şekilde
    ortadan kalkar mı?
  1133. Kendimizi sosyal olarak bundan
    uzaklaştırmanın bir yolu var mı?
  1134. AK: Evet, bence oldukça küçük hane
    halkı büyüklüğü olan bazı ülkelerde,

  1135. sanırım Birleşik Krallık'ta ve ABD'de
    ortalama yaklaşık iki buçuk,
  1136. bu yüzden hane halkı içinde bir
    enfeksiyon geçirmiş olsanız bile,
  1137. muhtemelen yok edecektir.
  1138. İkincil olarak,
  1139. diğer birkaç enfeksiyonu da
    yok edebilirsiniz.
  1140. Kızamık sadece insanlarda gezer,
  1141. bu yüzden elbette mümkün olan
  1142. bazı ikincil etkilere sahip olabilirsiniz.
  1143. CA: Demek istediğim, bunun ekonomiye
    çok büyük bir etkisi olacak

  1144. ve bir bakıma, buradaki
    temel zorluklardan biri
  1145. hem ekonomik sağlık hem de
    bir virüsle mücadele için
  1146. kamu politikasını optimize edememeniz.
  1147. Mesela, bu iki şey bir dereceye
    kadar uyuşmazlık içinde
  1148. ya da en azından kısa vadeli ekonomik
    sağlıkta ve bir virüsle savaşıyor.
  1149. Bu iki şey uyuşmazlık içinde, değil mi?
  1150. Toplumların birini seçmesi gerekiyor.
  1151. AK: İnsanları bu dengeye ikna etmek zor,

  1152. her zaman salgın planlamasında
    söylediğimiz şey,
  1153. bu şeyleri şimdi yerine koymak kolaydır
  1154. aksi takdirde ceremesini
    daha sonra çekersiniz.
  1155. Ancak ne yazık ki, bununla
    birlikte gördüğümüz gibi
  1156. müdahale için hazırda çok para yoktu.
  1157. Görünüşe göre sadece pahalı olduğunda
  1158. ve insanlar bu miktarı vermekten
    mutlu olduğunda etkili olacak.
  1159. CA: Tamam, Twitter'dan başka sorular var.

  1160. Önümüzdeki haftalarda
    ve aylarda yükselen sıcaklık
  1161. COVID-19 yayılımını yavaşlatacak mı?
  1162. AK: Sıcaklığa sahip
    güçlü bir düzen olduğuna dair

  1163. ikna edici bir kanıt görmedim
  1164. ve diğer enfeksiyonlar için
    bu mevsimsel düzeni gördük
  1165. ancak bence yaygın salgınların
    olması tanımlanmasını zorlaştırıyor
  1166. ve elbette,
  1167. olan başka şeyler de var.
  1168. Dolayısıyla, bir ülke diğerinde olduğu
    kadar büyük bir salgın olmasa bile,
  1169. bu kontrol önlemlerinden,
    sosyal davranışlardan,
  1170. fırsatlardan ve bunlardan da
    etkilenecektir.
  1171. Bu durumda bu gerçekten
    güven verici olurdu,
  1172. ama henüz bu konumda
    olduğumuzu sanmıyorum.
  1173. CA: Twitter'dan devam ediyorum,

  1174. yani, tüm ülkeler için bunun
    nasıl yapılacağı konusunda
  1175. standart bir küresel öneri var mı?
  1176. Eğer yoksa neden yok?
  1177. AK: Sanırım insanlar ilk önce
    neyin işe yaradığı konusunda

  1178. hemfikir olmaya çalışıyorlar.
  1179. Sadece son birkaç haftada,
  1180. bu şeyin bu ölçüde müdahalelerle
    kontrol edilebileceği hissine sahibiz,
  1181. ancak elbette, tüm ülkeler Çin'in
    yaptıklarını yapamaz,
  1182. bu önlemlerin bazıları
  1183. nüfus üzerinde sosyal, ekonomik
    ve psikolojik bir yük oluşturmakta.
  1184. Elbette, zaman sınırı var.
  1185. Çin'de altı hafta boyunca yaptılar
  1186. ve bunu sürdürmek zor
  1187. bu yüzden insanlardan
  1188. yapmalarını isteyebileceğimiz
    tüm takasları,
  1189. aslında yükü azaltmada en çok
    neyin etkisi olacak, bunu düşünmeliyiz.
  1190. CA: Başka bir soru:

  1191. Bu nasıl oldu ve tekrar
    olması muhtemel mi?
  1192. AK: Bu muhtemelen yarasaların etrafında
    dönen virüsle ortaya çıktı

  1193. ve muhtemelen bir şekilde
    başka bir türden insanlara geçti,
  1194. bunun etrafında çok fazla kanıt var,
  1195. tek ve net bir hikâye yok,
  1196. ama hatta SARS için genomiklerin
  1197. tam olarak gerçekleştiği yolu bir araya
    getirmeleri birkaç yıl aldı.
  1198. Ama kesinlikle, tekrar olabileceğinin
    olası olduğunu düşünüyorum.
  1199. Doğa bu virüsleri sürekli dışarı atıyor.
  1200. Birçoğu insanlara iyi adapte değil,
  1201. size bulaşmaz,
  1202. birkaç yıl önce böyle
    bir virüs olmuş olabilir,
  1203. sadece herhangi
    bir teması olmayan birine bulaştı
  1204. ve daha ileri gitmedi.
  1205. Sanırım bu şeylerle yüzleşeceğiz
  1206. ve az sayıda vakadan bahsettiğimiz aşamada
  1207. nasıl erken davranacağımızı
    düşünmemiz gerekiyor
  1208. ve böyle bir şey bile sahip
    olduğumuz durumdan
  1209. daha fazla kontrol edilebilir.
  1210. CA: Görünüşe göre,

  1211. bu virüs ilk bir yaban eti pazarında
    ortaya çıkmış gibi görünmüyor.
  1212. Filmlerde kesinlikle öyle oluyor.
    (Gülüşmeler)
  1213. Bence Çin bu kez bunu
    sonlandırmaya çalışmak için
  1214. zaten bazı adımlar attı.
  1215. Sanırım bu düzgün bir şekilde
    muhafaza edilebilirse,
  1216. gelecek için potansiyel
    olarak büyük bir sorun.
  1217. AK: Aynen ve örneğin,

  1218. H7N9 kuş gribini
  1219. 2013'te son birkaç yıldır bunu büyük
    bir endişe kaynağı olarak gördük
  1220. ve Çin, pazarlarını
    nasıl işlettiklerini değiştirme
  1221. ve kuşların aşılanması konusunda
  1222. çok kapsamlı bir müdahalede bulundu
  1223. ve bu tehdidi ortadan
    kaldırmış gibi görünüyor.
  1224. Bu yüzden bu önlemler erken teşhis
    durumunda etkili olabilir.
  1225. CA: Aşılar hakkında konuşalım.

  1226. Bu, denkleminizdeki
  1227. duyarlılık faktörünü değiştirmek
    için anahtar önlemdir.
  1228. Açıkçası bu aşıları ortaya
    koymak için bir yarış var,
  1229. bazı aday aşılar var.
  1230. Sence bu nasıl olacak?
  1231. AK: Bence şu anda ümit verici
    bir gelişme yaşanıyor

  1232. ama bunların zaman çizelgeleri,
  1233. yaygın halde kullanılabilir
    hale gelmeden önce
  1234. belki bir yıl, 18 ay olacak.
  1235. Bildiğiniz üzere aşı için birkaç
    deneme süreci olması gerekiyor
  1236. ve bu da zaman alan bir şey,
    yani yıl sonunda
  1237. uygun ve işe yarar bir şey üretsek bile
  1238. herkese ulaşması biraz zaman alacak.
  1239. CA: Aslında bu benim
    aklımı çok karıştırıyor

  1240. ve bir matematikçi olarak sana
    bunu sormayı çok isterim.
  1241. Şu anda olası aşıya
    sahip olduğunu belirten şirketler var.
  1242. Söylediğine göre test etmek
    bir ömür sürüyor.
  1243. Testlerin tamamlanması
  1244. ve güvenlik hesaplamalarının
    yapılması konusunda
  1245. bir yanlışlık yapıyor olma
    ihtimalimiz var mı?
  1246. Yeni bir ilaç
    veya başka bir şey üretirken,
  1247. hiçbir yan etkisi olmadığından emin
    olmak için test,
  1248. kontrol denemeleri
  1249. ve diğer bazı şeyleri yapana kadar
  1250. uzun bir süre geçebilir.
  1251. Eğer küresel bir acil durum olursa
  1252. hem matematiksel hem de etik açısından
  1253. şöyle bir durum olmaz mı,
  1254. farklı bir hesaplama olmalı
  1255. ve soru ‘’Bu aşının zarar verebilmesi gibi
    muhtemel bir durum var mı?’’ değil,
  1256. kesinlikle ‘’Net ihtimallerde,
  1257. bunu bir ölçekte piyasaya sürmek,
  1258. bunu virüsü durdurmak için
    kullanma durumumuz var mı?’’ olmalı.
  1259. Böyle düşünürken neyi gözden kaçırıyorum?
  1260. AB: Bunu başka durumlarda görüyoruz,

  1261. örneğin 2015’te ebola aşısı
    birkaç ay içerisinde
  1262. insan denemelerinin ara sonuçlarında
  1263. ve umut verici kanıtlarında
  1264. insanlarda etkili olduğunu gösterdi.
  1265. Tamamen lisanslı olmamasına rağmen,
  1266. sonraki salgınlarda insani amaçlı olarak
  1267. bilinen şey için kullanıldı.
  1268. Dolayısıyla aşıların bu şekilde
  1269. hızlı takip edilebileceği bazı
    mekanizmalar vardır.
  1270. Ama elbette, şu anda bunların
    herhangi bir şey yapıp yapmayacağını
  1271. bilmediğimiz bir durumdayız.
  1272. Bu yüzden bunun
    bir etkisi olabileceğine dair
  1273. yeterli kanıt toplamamız gerekiyor,
  1274. ancak açıkçası, bunu olabildiğince
    hızlı takip etmeliyiz.
  1275. CA: Ama içimdeki şüpheci hala
    bunu tam olarak anlamıyor.

  1276. Neden bunun üzerine
  1277. daha cesur düşünmek için enerji
    harcanmıyor anlamıyorum.
  1278. Herkes, genel riske rağmen,
  1279. cevabın nasıl oluşturulacağı konusunda
    aşırı derecede riskten uzak görünüyor.
  1280. AK: Bununla ilgili birçok iyi soru var

  1281. ve bazıları çalışma
    alanımın biraz dışında,
  1282. ancak zaman çizelgelerini
    denklemden çıkarmak için
  1283. daha fazlasını yapmamız
    gerektiğine katılıyorum.
  1284. Her zaman alıntıladığım örnek,
  1285. mevsimsel bir grip tarzı seçmenin
    ve aşıları insanlara ulaştırmamızın
  1286. altı ay sürmesi.
  1287. Daima hangi türlerin yayılacağını
    önceden tahmin etmeye çalışmalıyız.
  1288. Bu, nasıl yapılacağını bildiğimiz
  1289. ve uzun zamandır üretilen bir şey için.
  1290. Dolayısıyla, bu zaman
    çizelgelerini kısaltmak için
  1291. yapılması gereken daha çok şey var.
  1292. Ama bence, özellikle de güvenli olduğundan
  1293. ve potansiyel olarak bir fayda
    sağlayacağından emin olmak için
  1294. çok sayıda insanı bir şeye
    maruz bırakıyorsak
  1295. bunu dengelemek zorundayız.
  1296. CA: Son olarak, Adam,

  1297. konuyu biraz ilerletiyoruz-
  1298. aynı zamanda dünyanın
    her yerinde meydana gelen
  1299. başka bir dizi bulaşıcı şey var,
  1300. bu da fikirler ve bu şeyin
    etrafındaki iletişim.
  1301. Gerçekten çok dinamik, etkileşimli
    iki bulaşıcılık sisteminde
  1302. çok zararlı bilgiler var.
  1303. Bunu, güvenilir bilgi
    ve hataya karşı önlemler
  1304. ve sadece kötü bilgi savaşı olarak
  1305. düşünmek adil mi -
  1306. Burada düşünmemiz gereken şeylerden biri,
  1307. bir şeyleri nasıl bastıracağınız
    ve diğerini nasıl artıracağınızdır,
  1308. aslında diğerini tetikler eder.
  1309. Bunu nasıl düşünmeliyiz?
  1310. AK: Sanırım bunu dikkatimiz için
    bir rekabet olarak düşünebiliriz

  1311. ve benzer şekilde, hastalıklarda,
  1312. hassas konakçılara bulaşmak için rekabet
    eden virüsleriniz olduğunu görüyoruz
  1313. Şimdi görüyoruz,
  1314. sanırım son birkaç yıldır
    sahte haberler, yanlış bilgiler
  1315. ve farkındalığın ortaya çıkması,
  1316. daha farklı durumlardaki
  1317. insanlar olsaydı bu hassaslığı
    nasıl azaltabileceğimizi
  1318. ve bilgi ile nasıl daha iyi deneyebilir
  1319. ve hazırlanırdık diye
    düşünmeye geçiş oldu.
  1320. Bence bir salgınla mücadele
    şu anda çok yeni,
  1321. çok az iyi bilgiye sahibiz
    ve bu boşluğu doldurmak
  1322. ve güven için çok kolay.
  1323. Bence bu bile bir şey -
  1324. platformların insanları
    daha önce iyi bilgilere
  1325. maruz bırakabilmemiz için
    çalıştığını biliyorum,
  1326. umarım onları başka şeylere
    karşı koruyabiliriz.
  1327. CA: Önümüzdeki yıl benim için
    büyük bilinmeyenlerden biri -

  1328. diyelim ki önümüzdeki yıl,
    birçok kişiyi
  1329. çok daha fazla bir şekilde
  1330. ev karantinası bekliyor.
  1331. Her yerde çalışabilecek olan
    şanslılarımız için bir seçenek bu.
  1332. Yani, evde kalabilecek olanlar.
  1333. Bu arada, bu kadar çok insanın
    bunu yapamayacağı
  1334. ve geçimine devam edemediği bu
    durumun adaletsizliği, eminim,
  1335. önümüzdeki yıl büyük bir olay olacak
  1336. ve ölüm oranları ikinci grupta,
    önceki gruptan
  1337. ve özellikle de ABD gibi
  1338. ikinci grupta uygun sağlık sigortasına
  1339. sahip olmayan bir ülkede
    ortaya çıkan ölüm oranları
  1340. çok daha yüksek olacak.
  1341. Sanki oluyormuş gibi hissettiriyor, bu
    sadece büyük bir tartışma olabilir,
  1342. umarım bir düzeyde büyük
    bir değişim kaynağı olabilir.
  1343. AK: Bence bu inanılmaz
    derecede önemli bir nokta,

  1344. çünkü çok kolay -
  1345. uzaktan çalışmanın oldukça
    kolay olduğu bir işim var
  1346. ve sadece sosyal etkileşimleri
    durdurmamızı söylemek çok kolay,
  1347. ama elbette insanlar,
    seçimler ve sahip olabilecekleri
  1348. rutin üzerindeki etkisi
    çok büyük olabilir.
  1349. Bunların hem şimdi hem de
    etkinin birkaç ay boyunca
  1350. nasıl görüneceğinin hesaba
    katılması gerektiğini düşünüyorum.
  1351. CA: Sonuç olarak,

  1352. dünyanın geçmişte aslında çok ciddi
    sorunlarla karşılaştığını söylemek
  1353. doğru olur mu,
  1354. herhangi bir senaryoda,
  1355. önümüzdeki 18 ayın bir noktasında,
    aşı geliştirildi diyelim
  1356. ve her yere dağıtılıyor,
  1357. bu sorunu yönetmek için birçok
    yol öğrenmiş olur muyuz?
  1358. Ama bir noktada, muhtemelen gelecek yıl,
  1359. dünya bununla baş edemeyecek
  1360. ve hayatına devam edecek.
  1361. Bunun olması muhtemel mi
  1362. yoksa yok olma olasılığı daha yüksek mi,
    biliyorsunuz,
  1363. şimdi her yıl şu anda grip
    tarafından ölenden
  1364. çok daha fazla insanı seçiyor.
  1365. Biraz daha uzun vadeli bir bakış açısıyla
  1366. ilerlemenin olası yolları nelerdir?
  1367. AK: Bence potansiyel olarak olacakların
    hepsini görebilmenin

  1368. akla yatkın yolları var.
  1369. Bence en akla yatkın olanı muhtemelen
    bu yıl çok hızlı bir büyüme
  1370. ve mutlaka tekrarlamayan
    birçok büyük salgın göreceğiz.
  1371. Ancak, farklı yerlerde bu tür çok
    yıllı salgınlarla sonuçlanabilecek
  1372. ve yeniden ortaya çıkabilen
  1373. potansiyel bir olaylar dizisi var.
  1374. Ama çoğu yayılımın
  1375. önümüzdeki yıl yoğunlaşacağını
    görmemiz büyük bir ihtimal.
  1376. Sonrasında, tabii ki,
    eğer bir aşı bulunursa,
  1377. bunu atlatabilir ve umarım
    bundan bir şeyler öğrenebiliriz.
  1378. Bence buna çok güçlü
    müdahale eden birçok ülke
  1379. SARS tarafından çok zorlandı.
  1380. Singapur, Hong Kong'da
    gerçekten bir etki bıraktı
  1381. ve bence bu, onların müdahalesinde
  1382. çok yoğun bir şekilde
    kullandıkları bir şey.
  1383. CA: Pekala.

  1384. O zaman belki de insanları
    içlerindeki matematikçilerle
  1385. bağlantı kurmaya teşvik ederek
  1386. ve özellikle de değiştirmeye
    yardımcı olabilecekleri fırsatları
  1387. ve yayılma olasılıklarını
    düşünerek tamamlayalım.
  1388. Bize insanların yaptıklarını görmek
    isteyeceğiniz ilk üç,
  1389. dört, beş veya altı şeyi
    hatırlatmanız yeterli.
  1390. AK: Bence bireysel düzeyde,
    etkileşimleriniz

  1391. ve enfeksiyon riskinizi
  1392. ve tabii ki, nerelere dokunduğunuza,
  1393. elinize bulaşan şeyin
    yüzünüze de bulaşmasına
  1394. ve potansiyel anlamda diğerleri için
    oluşturduğunuz riske dikkat edin.
  1395. Ayrıca, karşılıklı etkileşim ve belki de
  1396. temas etmeniz gerekmeyen şeyler gibi
    etkileşimler açısından da düşünüyorum.
  1397. Bunları mümkün olduğunca
    en aza nasıl indirebiliriz.
  1398. Eğer her biri iki ya da
    üç kişiye aktarıyorsa,
  1399. bu sayıyı davranışlarımızla
    nasıl bire indirebiliriz.
  1400. Sonrasında, toplantılar, konferanslar,
    yayılma için çok fazla fırsatın olduğu
  1401. diğer yerler açısından
  1402. daha büyük ölçekli müdahalelere
  1403. ihtiyacımız olacak.
  1404. Gerçekten, bu bireysel
    seviyenin birleşiminin,
  1405. eğer hastaysanız ya da
    potansiyel olarak hastalanacaksanız,
  1406. bu riski azaltabilirsiniz,
  1407. ama aynı zamanda,
  1408. bu gruplara girmesini
    önlemek için birlikte çalışıyoruz
  1409. ve eğer kontrolsüz olmaya devam ederse
  1410. bazı insanları gerçekten çok,
    çok sert etkileyebilir.
  1411. CA: Evet, yavaş yavaş bırakmamız gereken

  1412. birçok şey var.
  1413. Belki de en iyi yönlerini yeniden
    keşfetmeye çalışabiliriz.
  1414. Çok teşekkür ederim.

  1415. İnsanlar seni takip etmek istiyorsa,
  1416. her şeyden önce
    mesela Twitter'da takip edebilirler.
  1417. Twitter adresin nedir?
  1418. AK: @AdamJKucharski, hepsi bir kelime.

  1419. CA: Adam, zaman ayırdığın için
    çok teşekkür ederim, sağlıklı kal.

  1420. AK: Teşekkürler.

  1421. (Müzik)

  1422. CA: Doçent ve TED Fellow Adam Kucharski.

  1423. Bu bonus bölüm hakkında ne
    düşündüğünüzü duymak isteriz.
  1424. Lütfen bize Apple Podcast'lerde
    veya favori podcast uygulamanızda
  1425. derecelendirip puan vererek bildirin.
  1426. Bu incelemeler gerçekten etkili.
  1427. Her birini kesinlikle okuyoruz
  1428. ve geri bildirimleriniz için minnettarız.
  1429. (Müzik)

  1430. Bu haftanın bölümü Dan O'Donnell
    tarafından Transmitter Media'da yapıldı.

  1431. Üretim müdürümüz Roxanne Hai Lash,
  1432. bilgileri doğrulayan kişi Nicole Bode.
  1433. Bu bölüm Sam Bair
    tarafından birleştirildi.
  1434. Tema müziğimizi
    Allison Layton-Brown seçti.
  1435. Meslektaşım Michelle Quint'e
    özel teşekkürler.
  1436. TED Interview'ı dinlediğiniz için
    teşekkür ederiz.

  1437. Bu baharda, büyük akıllarla
  1438. derin dalışlara değer
    yeni bir sezonla geri döneceğiz.
  1439. Umarım hayat normale
    dönse de dönmese de beğenirsiniz.
  1440. Ben Chris Anderson,

  1441. dinlediğiniz için teşekkürler,
    sağlıklı kalın.