YouTube

Teniu un compte YouTube?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Turkish subtítols

← Nefesiniz, sağlığınız hakkında neleri ortaya çıkarabilir

Obtén el codi d'incrustació
27 llengües

Showing Revision 34 created 09/03/2019 by Cihan Ekmekçi.

  1. En kötüsünü düşünmeye meyilim var,
  2. bazen bu durum bana oyunlar oynar.
  3. Örneğin vücudumda
    daha önce yaşamadığım
  4. ve adlandıramadığım
    beklenmedik bir acı hissedersem
  5. bir anda beynim sırtımdaki sertliği,
    kalp rahatsızlığına
  6. veya baldır kası ağrısını, derin
    damar trombozuna dönüştürebilir.
  7. Ama bana şimdiye kadar ölümcül veya
    devasız bir hastalık teşhisi konmadı.
  8. Bazen bazı şeyler sebepsiz de
    ağrıyabiliyor.
  9. Ama herkes benim kadar şanslı değil.

  10. Her yıl, dünya genelinde
    50 milyondan fazla insan ölüyor.
  11. Özellikle bizimki gibi
    yüksek gelirli ekonomilerde,
  12. ölümlerin büyük bir kısmı yavaş ilerleyen
    hastalıkladan kaynaklanıyor:
  13. kalp rahatsızlığı, kronik akciğer
    hastalığı, kanser, Alzheimer, diyabet
  14. bunlardan birkaçı.
  15. Artık insanlık teşhis koymada ve çoğunun
    tedavisinde büyük bir gelişmeler katetti.

  16. Ama sağlıkta daha da ilerlemeye
  17. sadece yeni tedaviler geliştirmekle
    ulaşılamayacağı bir evredeyiz.
  18. Bu hastalıkların çoğunda olan
    ortak noktaların
  19. bir yönüne baktığımızda
    bu durum belirginleşir:
  20. başarılı bir tedavi ihtimali
  21. büyük ölçüde tedavinin
    ne zaman başladığına bağlıdır.
  22. Ama hastalıklar ancak semptomlar
    ortaya çıktıktan sonra tespit edilir.
  23. Aslında buradaki sorun birçok
    hastalığın semptomsuz kalabilmesi,
  24. sonuç olarak da uzun
    bir süre belirlenememesi.
  25. Bu yüzden hastalıkları semptomlar
    belli olmadan çok önce,
  26. erken safhada belirlemek için
  27. yeni yollara duyulan ihtiyaç
    gittikçe artıyor.
  28. Sağlık hizmetlerinde buna tarama denir.
  29. Dünya Sağlık Örgütü'nün
    tanımladığına göre,

  30. tarama, görünüşte sağlıklı bir insanda
    bilinmeyen bir hastalığın,
  31. hızlı ve kolay uygulanabilen testler
  32. yoluyla varsayımsal olarak
    tanımlanmasıdır.
  33. Çok uzun bir tanım o yüzden
    tekrar edeyim:
  34. Görünüşte sağlıklı bir insanda
  35. bilinmeyen bir hastalığın
  36. hızlı ve kolay uygulanabilen testler
    yoluyla varsayımsal olarak tanımlanması.
  37. "Hızlı" ve "kolay uygulanabilen"
    kelimelerini vurgulamak istiyorum
  38. çünkü mevcut tarama yöntemlerinin
  39. birçoğu bunun tam tersi.
  40. Kolorektal kanser için yapılan taramanın
    bir parçası olan
  41. kolonoskopiyi yaptıranlar
  42. neyi kastettiğimi anlayacaklardır.
  43. Tabii ki tarama testlerini
    gerçekleştirmek için

  44. çeşitli araçlar halihazırda var.
  45. Bu radyografi gibi
    görüntüleme tekniklerinden
  46. ya da manyetik rezonans görüntülemesiden
  47. kan veya doku analizine
    kadar çeşitlilik gösterir.
  48. Hepimiz böyle testleri yaptırdık.
  49. Ama şimdiye kadar gözden kaçırılmış
    bir araç var:
  50. kolaylıkla ulaşılabilecek bir araç
  51. temel olarak asla tükenmeyen
  52. ve tıbbi analizlerde
    önemli derecede umut vadeden.
  53. Bu araç bizim nefesimiz.
  54. İnsan nefesi özünde 5 bileşenden oluşur:

  55. nitrojen, oksijen, karbondioksit,
    su ve argon.
  56. Ancak bu beşinin yanında,
    çok düşük miktarlarda bulunan
  57. yüzlerce başka bileşen de var.
  58. Bunlara uçucu organik bileşenler denir
  59. ve yüzlerce hatta binlercesini
  60. her nefes verişimizde serbest bırakıyoruz.
  61. Nefesimizdeki bu uçucu organik
    bileşenlerin analizine
  62. nefes analizi denir.
  63. Aslına bakarsanız birçoğunuzun
    çoktan nefes analizini yaşadığına eminim.
  64. Hayal edin: gece arabayla
    eve gidiyorsunuz,
  65. aniden size nazikçe ama
    aynı zamanda sertçe
  66. kenara çekip bunun gibi
    bir alete üflemenizi isteyen

  67. cana yakın bir polis memuru beliriyor.
  68. Bu, nefesinizdeki etanol
    yoğunluğunu ölçen
  69. ve bu halde araba kullanmanın
  70. iyi bir fikir olup olmadığına karar veren
    bir alkol ölçerdir.
  71. Araba kullanışım çok iyiydi diyebilirim
  72. ama yine de kontrol edelim.
  73. (Bip)

  74. 0.0 yani endişelenecek bir şey yok,
    her şey yolunda.

  75. (Kahkaha)

  76. Şimdi bunun gibi bir cihaz düşünün,

  77. nefesinizdeki alkol miktarını
    ölçmekle kalmayıp
  78. bunun yanı sıra sizlere gösterdiğim
    hastalıkları
  79. ve hatta daha fazlasını tespit ediyor.
  80. Bir kişinin nefesindeki kokuyla
  81. sağlık durumlarını bağdaştırma kavramı
  82. aslında Antik Yunan'a kadar dayanıyor.
  83. Fakat daha yeni yeni, nefes analizi
    araştırmalarında bir sıçrama görülüyor
  84. ve bir zamanlar hayal olan şeyler
    şimdi gerçeğe dönüşüyor.
  85. Önceden gösterdiğim listeyi tekrar açayım.
  86. Burada listelenen hastalıkların çoğu için
  87. nefes analiziyle tespit
    edilebileceğini ileri süren
  88. önemli bilimsel kanıtlar var.
  89. Peki bu tam olarak nasıl çalışıyor?

  90. Esas gerekli kısım nefesteki uçucu
    organik maddeleri tespit eden
  91. sensör cihazıdır.
  92. Daha basitçe anlatacak olursam: nefes
    örneği üflenen sensör,
  93. verdiğimiz nefesteki uçucu organik
    maddelerin karışımını gösteren
  94. karmaşık bir sinyal veriyor.
  95. Yani bu sinyal, metabolizmanızın
    bir parmak izini temsil ediyor,
  96. mikrobiyomunuzun ve
  97. vücudunuzda meydana gelen
    biyokimyasal işlemlerin.
  98. Bir hastalığınız varsa,
  99. organizmanız da değişecektir,
  100. sonuç olarak da nefesinizin
    niteliği de değişecektir.
  101. Geride yapılması gereken
    tek şey belirli sinyalleri,
  102. belirli tıbbi durumların varlığıyla veya
    yokluğuyla bağdaştırmaktır.
  103. Bu teknoloji birçok inkar edilemeyecek
    fayda vadediyor.

  104. İlki, sensörün küçültülüp
  105. küçük, elde tutulabilen
    cihazlara yerleştirilebilmesi,
  106. bu alkol ölçer gibi.
  107. Bu, testin birçok farklı yerde
    yapılmasına olanak sağlar
  108. hatta evde bile,
  109. böylece her test yapılması gerektiğinde
  110. doktora gitmeye gerek kalmaz.
  111. İkincisi, nefes analizi invazif değildir,

  112. alkol ölçere üfler gibi
    kolayca yapılabilir.
  113. Böyle bir basit ve kolay kullanım
    hastanın üzerindeki yükünü azaltır
  114. ve bu teknolojiyi sahiplenmeye
    bir teşvik sağlar.
  115. Üçüncüsü, teknoloji o kadar esnektir ki

  116. aynı cihaz
  117. geniş bir yelpazedeki tıbbi durumları
    tespit etmede kullanılabilir.
  118. Nefes analizi birden fazla hastalığı
    aynı anda belirlemek için kullanılabilir.
  119. Bugünlerde her bir hastalığın testi için
  120. farklı bir tıbbi malzeme gerekiyor.
  121. Ama bunun anlamı da "sadece aradığın şeyi
    bulabilirsin" oluyor.
  122. Bütün bu özellikleriyle nefes analizinin,
    birçok geleneksel tarama testlerinin

  123. eksiklerini kapatması kaçınılmazdır.
  124. En önemlisi,
  125. bütün bu özellikler nihayetinde
    bize tıbbi analizler için
  126. cazip derecede düşük
    maliyetle işleyebilen
  127. bir platform sağlayacaktır.
  128. Bunun aksine, halihazırdaki
    tıbbi malzemeler
  129. test başına maliyetleri
    çok arttırabiliyor.
  130. Bu durumda, maliyeti düşük tutmak için
  131. testlerin sayısının
    sınırlandırılması gerekiyor
  132. ki bu da şu anlama geliyor:
    (a) testlerin sadece yüksek riskli
  133. hastalar gibi daha dar
    bir kitleye uygulanmasına,
  134. (b) kişi başına yapılacak testlerin en az
    seviyede tutulması gerektiğine.
  135. Ama testler
    daha geniş bir kitleye,
  136. daha sık ve her birey için
    daha uzun süre uygulansa
  137. daha yararlı olmazlar mı?
  138. Özellikle ikincisi, boylamsal veri denilen
  139. çok değerli bir şeye erişim sağlardı.
  140. Boylamsal veri, uzun aylar
    ya da yıllar boyunca

  141. aynı hastayı takip eden veri kümesidir.
  142. Günümüzde, tıbbi kararlar
    genelde hastanın tıbbi geçmişine
  143. sadece küçük bir bakış atan
  144. sınırlı bir ver kümesine dayanıyor.
  145. Böyle bir durumda,
  146. anormallikler hastanın sağlık profilinin,
  147. referans alınan kitlenin ortalama
  148. sağlık profili ile karşılaştırılması ile
    tespit ediliyor.
  149. Boylamsal veri yeni bir boyut açıp
  150. anormalliklerin hastanın kendi
    tıbbi geçmişine dayanarak
  151. tespit edilmesine olanak sağlıyor.
  152. Bu kişiselleştirilmiş tedavinin
    önünü açacaktır.
  153. Kulağa çok hoş geliyor öyle değil mi?

  154. Şimdi aklınıza şunun
    gibi bir soru kesin gelecektir,
  155. "Bu teknoloji dediği kadar iyiyse,
    o zaman neden bugün kullanmıyoruz?"
  156. Size verebileceğim tek cevap:
  157. her şey söylenildiği kadar kolay değil.
  158. Örneğin bazı teknik zorluklar var.
  159. Uçucu organik bileşenlerin karışımlarını
    tespit edip, sonuçları
  160. yeterince tekrar edebilecek
  161. son derece güvenilir
    sensörlere ihtiyaç var.
  162. Bir diğer teknik zorluk;
  163. Bir nefes örneği alma işleminin
    kendisi
  164. analiz sonuçlarını değiştirmeden
  165. çok belirli bir şekilde
    nasıl alınacağıdır.
  166. Tabii bir de veri ihtiyacı var.
  167. Nefes analizinin klinik deneylerde
    doğrulanması gerekiyor
  168. ve bireylerin durumlarını bir referansla
  169. karşılaştırabilecek kadar
    yeterli verinin toplanması gerekiyor.
  170. Nefes analizi,
  171. ancak yeteri kadar büyük bir veri seti
    oluşturulabilir
  172. ve geniş kullanıma açık hale
    getirilebilirse başarılı olur.
  173. Eğer nefes analizi vadettiklerini
    yerine getirirse,

  174. bu teknoloji bizlere
  175. sağlık sistemimizi dönüştürmemize
  176. -- tedavinin, hastalık
    semptomlarıyla başladığı
  177. reaktif bir sistemden,
  178. hastalığın semptomlar başlamadan çok önce,
  179. tespiti, teşhisi ve tedavisinin
    yapılabildiği
  180. proaktif bir sisteme
  181. dönüştürmemize imkan sağlayacaktır.
  182. Bu beni son konuma getiriyor ve
    bu temel bir konu.

  183. Hastalık dediğimiz tam olarak nedir?
  184. Nefes analizinin tam açıkladığım gibi
    ticarileştirildiğini düşünün
  185. ve erken teşhisin
    bir rutin haline geldiğini.
  186. Süregiden sorun,
  187. birçok tarama faaliyetinin karşı
    karşıya kaldığı bir sorun,
  188. çünkü, birçok hastalık için,
  189. hastalığın herhangi bir semptom
    gösterip göstermeyeceğini
  190. veya birinin hayatını
    tehlikeye atıp atmayacağını
  191. yeterli kesinlikle tahmin
    edebilmek genellikle imkansızdır.
  192. Buna "fazla tanı konması" deniyor
  193. ve bir ikileme yol açıyor.
  194. Eğer bir hastalık tanımlanmışsa
  195. onu tedavi etmeme kararı verebilirsiniz
  196. çünkü bu hastalığın sizde herhangi bir
    sıkıntı yaratmama ihtimali vardır.
  197. Ama ölümcül bir hastalığınızın
  198. olduğunu bilmek
    sizde nasıl bir sıkıntı yaratır?
  199. Bu hastalığın teşhis edilmesinden
  200. pişman olmaz mısınız?
  201. İkinci seçeneğiniz;
    iyileşme ümidiyle

  202. erken tedaviye başlamaktır.
  203. Ama bu genellikle
    yan etkisiz olmaz.
  204. Kesin olmak gerekirse:

  205. esas büyük problem
    fazla tanı konması değil,
  206. aşırı tedavidir,
  207. çünkü her hastalık sırf tedavisi var diye
  208. anında tedavi edilmek zorunda değildir.
  209. Rutin taramaların artan popülaritesi
  210. şu soruyu uyandırır:
  211. Tedaviyi mantıklı hale getiren
    hastalığa ne denir
  212. ve endişelenmeyi gerektirmeyen
    anormallik nedir?
  213. Umutlarım, nefes analizi
    kullanan rutin taramaların
  214. artık bir noktada erken safhada
  215. tedavi olmalı ya da olmamalı mıyız
    ya da ne zaman olmalıyız
  216. ikilemi kırabilmemiz için
  217. yeterli veri ve içgörü
    sağlayabilmesinden yanadır.
  218. Verdiğimiz nefes ve içerisindeki
    uçucu organik bileşenler

  219. fizyolojik durumumuz hakkında
    çok büyük miktarda bilgi taşıyor.
  220. Bugün bildiklerimizle, sadece
    yüzeyi kaşıdık.
  221. Daha çok veri ve toplumun cinsiyet,
    yaş, köken ve hayat tarzını içeren,
  222. nefes profillerini topladıkça
  223. nefes analizinin gücü artacaktır.
  224. Önünde sonunda, nefes analizi
    sadece belirli hastalıkları
  225. proaktif şekilde belirlemek için değil
    aynı zamanda onları tahmin edip
  226. ve -sonuç olarak- önleyecek
    güçlü bir araç olacaktır.
  227. Bu, benim gibi yarı-zamanlı olmayan
    hastalık hastaları için bile
  228. nefes analizinin sağlayabileceği
  229. fırsatlar ve zorlukları kucaklamak için
  230. yeterli bir motivasyon olmalıdır.
  231. Teşekkürler.

  232. (Alkış)