Return to Video

„Najgorsza” zakonnica w historii - Theresa A. Yugar

  • 0:07 - 0:12
    Juana Ramírez de Asbaje zasiadła
    przed zespołem znakomitych teologów,
  • 0:12 - 0:14
    prawników i matematyków.
  • 0:14 - 0:18
    Wicekról Nowej Hiszpanii zaprosił ich,
    żeby ocenili wiedzę tej młodej kobiety,
  • 0:18 - 0:21
    zadając jej możliwie
    najtrudniejsze pytania.
  • 0:21 - 0:24
    Juana na każde z nich
    odpowiadała prawidłowo,
  • 0:24 - 0:28
    od skomplikowanych równań matematycznych
    po dociekania filozoficzne.
  • 0:28 - 0:30
    Obserwatorzy porównali tę scenę
  • 0:30 - 0:34
    do "królewskiego okrętu wojennego
    odpierającego atak kilku czółen".
  • 0:34 - 0:38
    Kobieta, którą poddano temu przesłuchaniu,
    urodziła się w połowie XVII wieku.
  • 0:38 - 0:43
    Wówczas Meksyk od ponad stu lat
    był kolonią hiszpańską,
  • 0:43 - 0:46
    dążącą do złożonego,
    wielowarstwowego systemu klasowego.
  • 0:46 - 0:49
    Dziadkowie Juany od strony matki
    urodzili się w Hiszpanii,
  • 0:49 - 0:52
    dzięki czemu należeli w Meksyku
    do najbardziej poważanej klasy.
  • 0:52 - 0:57
    Jednak Juana była nieślubnym dzieckiem
    a jej ojciec, hiszpański kapitan wojskowy,
  • 0:57 - 1:02
    zostawił jej matkę, Doñę Isabel,
    by sama wychowała Juanę i jej siostrę.
  • 1:02 - 1:05
    Na szczęście przyzwoite
    zasoby finansowe dziadka
  • 1:05 - 1:07
    zapewniły rodzinie wygodne życie.
  • 1:07 - 1:11
    Doña Isabel była dla swoich córek
    przykładem silnej kobiety,
  • 1:11 - 1:14
    która z powodzeniem zarządzała
    jedną z dwóch posiadłości ojca,
  • 1:14 - 1:18
    pomimo braku wykształcenia
    i wbrew ówczesnej nienawiści do kobiet.
  • 1:18 - 1:22
    Być może dzięki temu precedensowi
    Juana była tak pewna siebie.
  • 1:22 - 1:26
    W wieku trzech lat w tajemnicy
    poszła za siostrą do szkoły.
  • 1:26 - 1:30
    Kiedy później dowiedziała się,
    że studia są tylko dla mężczyzn,
  • 1:30 - 1:33
    błagała matkę, żeby pozwoliła jej
    studiować w przebraniu.
  • 1:33 - 1:38
    Nie otrzymawszy zgody, Juana znalazła
    ukojenie w prywatnej bibliotece dziadka.
  • 1:38 - 1:42
    Jako młoda dziewczyna opanowała
    dysputy filozoficzne, łacinę
  • 1:42 - 1:45
    i język Azteków, nahuatl.
  • 1:45 - 1:48
    Nad wiek rozwinięty intelekt Juany
  • 1:48 - 1:50
    przyciągnął uwagę
    dworu królewskiego w Meksyku.
  • 1:50 - 1:52
    W wieku 16 lat
  • 1:52 - 1:56
    została przyjęta przez wicekróla
    i jego żonę jako dwórka.
  • 1:56 - 2:01
    Na dworze jej sztuki teatralne i wiersze
    raz budziły podziw, a raz oburzenie.
  • 2:01 - 2:03
    Jej prowokacyjny wiersz "Głupcy"
  • 2:03 - 2:06
    bezecnie krytykował seksistowskie,
    obłudne zachowania mężczyzn,
  • 2:06 - 2:11
    którzy deprawują kobiety,
    jednocześnie obwiniając je o niemoralność.
  • 2:11 - 2:15
    Choć kontrowersyjne,
    jej dzieła wzbudzały podziw
  • 2:15 - 2:16
    i liczne oświadczyny.
  • 2:16 - 2:20
    Jednak Juana bardziej ceniła sobie
    wiedzę od małżeństwa.
  • 2:20 - 2:22
    W ówczesnym patriarchalnym społeczeństwie
  • 2:22 - 2:25
    tylko w jednym miejscu mogła to znaleźć.
  • 2:25 - 2:29
    Kościół, choć nadal pod wielkim wpływem
    inkwizycji hiszpańskiej,
  • 2:29 - 2:33
    pozwoliłby Juanie zachować
    niezależność i szacunek
  • 2:33 - 2:35
    pomimo panieństwa.
  • 2:35 - 2:39
    W wieku 20 lat wstąpiła
    do klasztoru Hieronimitów św. Pauli
  • 2:39 - 2:43
    i przyjęła nowe imię:
    Sor Juana Inés de la Cruz.
  • 2:43 - 2:48
    Przez lata Sor Juana
    była uważana za skarb kościoła.
  • 2:48 - 2:52
    Pisała dramaty, komedie i traktaty
    na tematy filozoficzne i matematyczne.
  • 2:52 - 2:55
    Tworzyła też muzykę sakralną oraz poezję.
  • 2:55 - 2:57
    Zgromadziła wielkie zbiory biblioteczne
  • 2:57 - 2:59
    i była często odwiedzana
    przez prominentnych uczonych.
  • 2:59 - 3:02
    Pełniąc rolę klasztornego
    skarbnika i archiwisty,
  • 3:02 - 3:06
    chroniła też majątek
    swoich siostrzenic i sióstr
  • 3:06 - 3:08
    przed tymi, którzy chcieliby go pozyskać.
  • 3:08 - 3:12
    Jenak otwartość Sor Juany doprowadziła ją
    do konfliktu z jej dobroczyńcami.
  • 3:12 - 3:19
    W 1690 roku biskup opublikował
    jej prywatną krytykę cenionego kazania.
  • 3:19 - 3:20
    W tej publikacji
  • 3:20 - 3:25
    namawiał Sor Juanę, by raczej
    poświęciła się modlitwie niż debacie.
  • 3:25 - 3:28
    Odpowiedziała na to,
    że Bóg nie dałby kobietom intelektu,
  • 3:28 - 3:30
    gdyby nie chciał, aby go wykorzystały.
  • 3:30 - 3:35
    To przykuło uwagę
    konserwatywnego arcybiskupa Meksyku.
  • 3:35 - 3:38
    Sor Juanę powoli obdzierano
    ze zdobytego poważania
  • 3:38 - 3:41
    i zmuszono do sprzedaży
    swoich dzieł i porzucenia pisania.
  • 3:41 - 3:45
    Wściekła na taką cenzurę, ale również
    niechętna, by porzucić kościół,
  • 3:45 - 3:47
    z rozgoryczeniem odnowiła swoje śluby.
  • 3:47 - 3:50
    W ostatnim akcie buntu
    podpisała się pod nimi własną krwią:
  • 3:50 - 3:53
    "Ja, najgorsza ze wszystkich".
  • 3:53 - 3:58
    Pozbawiona stypendium, Sor Juana
    poświęciła się pracy charytatywnej.
  • 3:58 - 4:03
    W 1695 roku zaraziła się od sióstr,
    którymi się opiekowała i zmarła.
  • 4:03 - 4:09
    Sor Juana jest obecnie uznawana
    za pierwszą feministkę obu Ameryk.
  • 4:09 - 4:13
    Jest tematem niezliczonych powieści,
    filmów dokumentalnych oraz oper.
  • 4:13 - 4:16
    Jej wizerunek jest widoczny
    na banknocie o nominale 200 peso.
  • 4:16 - 4:19
    Jak powiedział noblista Octavio Paz:
  • 4:19 - 4:23
    "Nie wystarczy powiedzieć,
    że dorobek Sor Juany to produkt historii.
  • 4:23 - 4:28
    Należy dodać, że historia
    jest dziełem jej dorobku".
Títol:
„Najgorsza” zakonnica w historii - Theresa A. Yugar
Speaker:
Theresa A. Yugar
Descripció:

Zobacz pełną lekcję: https://ed.ted.com/lessons/history-s-worst-nun-theresa-a-yugar

Juana Ramírez de Asbaje zasiadła przed zespołem znakomitych teologów, prawników i matematyków, którzy zostali zaproszeni, żeby ocenić wiedzę tej młodej kobiety, zadając jej możliwie najtrudniejsze pytania. Juana na każde z nich odpowiadała prawidłowo, od skomplikowanych równań matematycznych po dociekania filozoficzne. Kim była ta zadziwiająca kobieta? Theresa Yugar opisuje życie meksykańskiej poetki i uczonej.

Lekcja: Theresa A. Yugar, reżyseria: Wow-How Studio.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Projecte:
TED-Ed
Duration:
04:32
Rysia Wand approved polonès subtitles for History's "worst" nun
Rysia Wand accepted polonès subtitles for History's "worst" nun
Rysia Wand edited polonès subtitles for History's "worst" nun
Barbara Guzik edited polonès subtitles for History's "worst" nun
Barbara Guzik edited polonès subtitles for History's "worst" nun
Barbara Guzik edited polonès subtitles for History's "worst" nun
Barbara Guzik edited polonès subtitles for History's "worst" nun
Barbara Guzik edited polonès subtitles for History's "worst" nun
Mostra-ho tot

Polish subtitles

Revisions