Return to Video

Havayı gözlemlediğimiz gibi suyu da gözlemlemeliyiz

  • 0:01 - 0:04
    Su için bir meteoroloji servisi
    kurmamız gerekiyor.
  • 0:04 - 0:08
    Bunu hepimiz talep etmedikçe
  • 0:08 - 0:10
    fon için teşvik de olmayacaktır.
  • 0:12 - 0:17
    İlk konferans konuşmamı
    8 yıl önce TED'de yapmıştım.
  • 0:17 - 0:18
    Yeni mezundum
  • 0:18 - 0:21
    ve ben fark etmeden
    sahnede geçirdiğim o birkaç dakika
  • 0:21 - 0:25
    önümdeki on yıl boyunca
    bana sorulacak soruları belirlemişti.
  • 0:26 - 0:28
    20'li yaşlarındaki birçok kişi gibi ben de
  • 0:28 - 0:32
    kendi teknolojimle dünyanın
    problemlerini çözmeyi hedefliyordum,
  • 0:32 - 0:35
    özellikle de su problemlerini.
  • 0:36 - 0:37
    Öğrenecek çok şeyim vardı.
  • 0:39 - 0:40
    Bu konu ilgimi oldukça çekmişti,
  • 0:40 - 0:44
    su kalitesi anlamında sorunlar
    bitmek tükenmek bilmiyordu
  • 0:44 - 0:47
    çünkü belirlemesi zordu.
  • 0:48 - 0:51
    Daha basit, hızlı
    ve uygun fiyatlı dedektörlere
  • 0:51 - 0:54
    ihtiyacımız olduğunu düşünüyordum.
  • 0:55 - 0:56
    Yanılıyormuşum.
  • 0:58 - 1:02
    Şurası kesin:
    Yarının su riskiyle ilgilenmek
  • 1:02 - 1:06
    beraberinde daha iyi veri
    ve teknoloji gerektirecek.
  • 1:06 - 1:10
    Bugün bile su hakkında sahip olduğumuz
    kısıtlı veriyi zar zor kullanabiliyoruz.
  • 1:11 - 1:13
    Bizim en büyük su problemimiz
    hala devam ediyorsa
  • 1:13 - 1:18
    bu yapmadıklarımızdan ve ciddiyetini
    kavrayamadığımız problemlerdendir.
  • 1:19 - 1:21
    Bugün elimizde olan su verisi,
  • 1:21 - 1:24
    insanoğlu olarak
    ne yapmamız gerektiğine dair
  • 1:24 - 1:26
    aklımızda küçük soru işaretleri bırakıyor.
  • 1:26 - 1:27
    Evet, suyumuzu daha çok korumalı
  • 1:27 - 1:29
    ve daha az kirletmeliyiz.
  • 1:30 - 1:34
    Ama bu veri, işletmelerin
    ve piyasanın karşılaşacağı
  • 1:34 - 1:37
    yeni problemleri öngöremiyor,
  • 1:37 - 1:40
    dolayısıyla da git gide
    gereksiz bir hale geliyor.
  • 1:40 - 1:42
    Eskiden bu veri nispeten daha kıymetliydi
  • 1:42 - 1:48
    ama bu veri bize hiçbir zaman
    tam olarak ne kadar suyumuz olduğunu
  • 1:48 - 1:50
    ve bu suyun içinde
    ne olduğunu bize veremedi.
  • 1:50 - 1:57
    G20 ülkelerinin son on yıldaki
    su tüketim oranlarına bir göz atalım.
  • 1:57 - 1:59
    Bu rakamlar her ne kadar söylemese de
  • 1:59 - 2:04
    bu ülkelerin tükettikleri
    su miktarını doğrudan ölçmüyor.
  • 2:04 - 2:06
    Bunların hepsi tahmin
  • 2:06 - 2:11
    ve hepsi iklim krizini
    ya da iklim krizinin suya olan etkisini
  • 2:11 - 2:14
    göz önünde bulundurmayan
    eski modellere dayanıyor.
  • 2:16 - 2:20
    2015'te Hindistan'ın altıncı
    en büyük şehri olan Chennai
  • 2:20 - 2:23
    son yüzyılda görülen
    en büyük sel felaketini yaşadı.
  • 2:25 - 2:28
    Bugün, Chennai'nin
    su rezervleri kurumak üzere.
  • 2:29 - 2:32
    Bu hale üç yılda geldi;
  • 2:32 - 2:34
    üç yıl yağışlar ortalamanın
    altında yağdı ve sonuç bu.
  • 2:34 - 2:39
    Bu, çoğu ülkenin ulusal su verilerini
    ortaya koymasından daha hızlı bir sorun,
  • 2:39 - 2:40
    buna ABD de dahil.
  • 2:41 - 2:45
    Zamanında Chennai'deki
    ciddi su kıtlıklarını tahmin eden
  • 2:45 - 2:48
    birçok tespit olmasına rağmen
  • 2:48 - 2:53
    hiçbirimiz bunun ne zaman ve nerede
    olacağını tam anlamıyla kestiremedik.
  • 2:54 - 2:57
    Bu, yeni tür bir su problemi
  • 2:57 - 3:03
    çünkü su döngümüzün her bir aşaması
    her anlamda hızlı bir şekilde değişmekte.
  • 3:03 - 3:07
    Bu ay BM'nin son yaptığı uyarıya göre,
  • 3:07 - 3:12
    her hafta yeni bir iklim
    tehlikesiyle karşı karşıya kalıyoruz.
  • 3:14 - 3:17
    Su kalitesi anlamında
    epey bir muamma bulunmakta.
  • 3:17 - 3:21
    Birçok ülkede bir sene içinde
    suları kirletenlerin oranı
  • 3:21 - 3:24
    test edilme oranından daha fazla.
  • 3:24 - 3:27
    Kirliliği yönetmek
    adına test yapmak yerine
  • 3:27 - 3:29
    "seyreltme" dediğimiz
    yöntemi kullanıyoruz.
  • 3:29 - 3:33
    Diyelim ki tatlı su dolu
    olimpik bir havuz var
  • 3:33 - 3:36
    ve içinde bir damla cıva ekliyoruz.
  • 3:36 - 3:39
    Bu, bir damla bir milyon parçaya dağılır
  • 3:39 - 3:43
    ki Dünya Sağlık Örgütü de
    bunu sağlıklı kabul ediyor.
  • 3:43 - 3:47
    Ya peki mevcut suda
    beklenmedik bir düşüş olursa?
  • 3:47 - 3:52
    Yer altı suları ve akarsular
    ne kadar azalırsa
  • 3:52 - 3:54
    cıva da o denli az seyrelir
  • 3:54 - 3:56
    ve dolayısıyla su
    daha da zehirli hale gelir.
  • 3:57 - 4:00
    Birçok ülke su kirliliğiyle
    böyle yönetiyor.
  • 4:00 - 4:04
    Kirliliğin ne kadarının güvenli olduğunu
    anlatmak için bu modeli kullanıyorlar
  • 4:04 - 4:06
    ve bunun bariz zayıf yanları var
  • 4:06 - 4:09
    ama yeterince suyumuz
  • 4:09 - 4:12
    ve düzenli hava şartları
    olduğunda gayet iş görüyor
  • 4:12 - 4:13
    ama gelin görün ki yok,
  • 4:13 - 4:16
    dolayısıyla yeni veri toplama
    stratejileri geliştirip
  • 4:16 - 4:18
    buna yatırım yapmak durumundayız
  • 4:18 - 4:22
    ama bu işe koyulmadan önce
    elimizdeki veriler üzerinde çalışmalıyız.
  • 4:23 - 4:25
    Bu, bir jet yakıtı yangını.
  • 4:25 - 4:27
    Birçoğunuz biliyordur,
  • 4:27 - 4:30
    jet yakıtı salınımı iklim değişikliğinde
    çok önemli bir rol oynuyor
  • 4:30 - 4:33
    ama ABD Savunma Bakanlığı'nın
  • 4:33 - 4:37
    dünyanın en büyük jet yakıtı tüketicisi
    olduğunu belki de birçoğunuz bilmiyordur.
  • 4:37 - 4:39
    Bu yakıtı kullanırken de
  • 4:39 - 4:44
    resimde gördüğünüz PFAS denilen
    ve birtakım kimyasallar içeren
  • 4:44 - 4:46
    bu köpüğü de kullanıyorlar.
  • 4:46 - 4:50
    Bu köpüğü ABD Savunma
    Bakanlığı kadar kullanan yok
  • 4:50 - 4:54
    ve bu PFAS öyle bir şey ki her seferinde
    bir yolunu bulup suyumuza karışabiliyor.
  • 4:54 - 4:57
    Bu köpük 1970'lerden beridir
  • 4:57 - 4:59
    dünya genelinde
    ordular tarafından kullanılııyor.
  • 4:59 - 5:03
    PFAS'nin kanser ve doğum lekelerine
    sebep olduğunu biliyoruz
  • 5:03 - 5:06
    ve doğada o kadar hızlı yayılıyor ki
  • 5:06 - 5:10
    test ettiğimiz neredeyse
    her canlıda buna rastlıyoruz,
  • 5:10 - 5:12
    buna biz de dahiliz.
  • 5:13 - 5:17
    Ama bugüne kadar bu PFAS kirliliğinden
  • 5:17 - 5:21
    bir kez dahi sorumlu
    veya muhatap tutulmadı.
  • 5:21 - 5:25
    İnsanlar bu köpüğü ortadan
    kaldırmak için canla başla çalışırken
  • 5:25 - 5:28
    daha güvenli alternatif köpüklere
    hiç kapı aralamıyorlar.
  • 5:28 - 5:31
    Esasında onlar da çok daha ciddi
    hastalıklara sebep olabilecek
  • 5:31 - 5:37
    başka tür PFAS molekülleri barındırıyor.
  • 5:38 - 5:45
    Geldiğimiz noktada artık hükümetlere
    bu konuda neredeyse hiç güvenilmiyor.
  • 5:45 - 5:49
    Keza su kirliliğinin sorumluluk riski de
    günden güne azalıyor.
  • 5:50 - 5:54
    Peki ne yaparsak yarının suyu için
    yatırım kültürü oluşturabiliriz?
  • 5:55 - 6:00
    Son 10 yılda, erken aşama su teknolojileri
    girişimcileri tarafından yapılan
  • 6:00 - 6:06
    erken aşama küresel yatırımların toplamı
    senelik 30 milyon doları geçmedi.
  • 6:07 - 6:13
    Bu rakam, dünyaki erken aşama şirketlerin
    risk sermayelerinin yüzde 0,12'si ediyor.
  • 6:15 - 6:20
    Bununla beraber ayrılan fonlar da
    çok cüzi miktarlardan öteye gitmiyor.
  • 6:20 - 6:24
    Tabloya yakından baktığımızda suyun
    ilk önceliğimiz olmadığı ortaya çıkıyor.
  • 6:24 - 6:27
    2014'de ABD Federal Hükümeti
  • 6:27 - 6:31
    bilgi teknolojileri altyapısı için
    kişi başı 251 dolar harcarken
  • 6:31 - 6:36
    su altyapısı için ise
    kişi başı 11 dolar harcadı.
  • 6:36 - 6:40
    Elimizdeki verinin hakkını vermezsek
  • 6:40 - 6:43
    ne yeni teknolojilere yatırıma
  • 6:43 - 6:45
    ne daha fazla veri toplamaya
  • 6:45 - 6:50
    ne de yarının suyu için
    yatırıma teşvik edebiliriz.
  • 6:51 - 6:53
    Peki sizce biz bittik mi?
  • 6:53 - 6:57
    Yapabileceğimiz şeylerin aciliyetinin
  • 6:57 - 7:00
    ve ciddiyetinin arasındaki dengeyi
    kurmayı hala öğrenmekteyim
  • 7:00 - 7:04
    çünkü Greta Thunberg ve Yok olma İsyanı
    bizden bir şeyleri ümit etmemizi değil,
  • 7:04 - 7:05
    harekete geçmemizi istiyor.
  • 7:05 - 7:08
    Peki ne yapabiliriz?
  • 7:08 - 7:13
    Hava durumu olmadan
    hayat epey bir zor olurdu
  • 7:13 - 7:15
    ama günümüz
    hava durumu sistemi henüz yokken
  • 7:15 - 7:18
    ticari hava yolu taşımacılığı diye
    bir şey de yoktu;
  • 7:18 - 7:21
    gemiler denizlerde sıkça kaybolur,
  • 7:21 - 7:25
    en ufak bir fırtına
    gıda kıtlığına neden olurdu.
  • 7:25 - 7:28
    Ne zaman ki
    radyo ve telgraf hatları kuruldu
  • 7:28 - 7:31
    bu problemleri çözmek için
    ihtiyacımız olan tek şey
  • 7:31 - 7:34
    artık bu fırtınaların hareketlerini
    takip etmekti.
  • 7:35 - 7:39
    Bu da günümüzde her hane halkı
    ve iş yerinin bel bağladığı
  • 7:39 - 7:43
    küresel veri toplama girişiminin
    temellerini oluşturdu.
  • 7:44 - 7:48
    Bu, koordineli ve uyumlu bir veri toplama
    sürecinin ürünü olduğu kadar
  • 7:48 - 7:54
    karşılaştığımız tehlikeleri fark edip
    anlamamızı sağlayan
  • 7:54 - 8:00
    şeffaf bir değerlendirme
    ve paylaşım kültürünün de bir meyvesiydi.
  • 8:01 - 8:05
    Küresel bir su takip sistemi,
    hem su kıtlıklarını önceden görebilmeyi,
  • 8:06 - 8:11
    hem su kaynaklarımız tükenmeden
    daha planlı kullanabilmeyi,
  • 8:12 - 8:15
    hem kirlilik daha yayılmadan önleyebilmeyi
  • 8:15 - 8:17
    hem de tedarik zincirimizin
  • 8:17 - 8:19
    ve gıda arzının devamını sağlayacaktır.
  • 8:19 - 8:21
    Belki de en önemlisi
  • 8:21 - 8:25
    tedbir alınması gereken riskleri
  • 8:25 - 8:28
    daha net ön görebilmemizi sağlayacaktır.
  • 8:28 - 8:31
    Başarabileceğimizi biliyoruz
    çünkü bunu hava durumunda başardık
  • 8:31 - 8:34
    ama bunu yapabilmek için kaynak gerekecek.
  • 8:35 - 8:37
    Dolayısıyla su için
    daha geniş çaplı yatırımlar gerekiyor.
  • 8:37 - 8:40
    Yatırımcılar olsun,
    risk sermayederleri olsun;
  • 8:40 - 8:44
    su için pamuk ellerini
    cebe atmaları gerekiyor.
  • 8:44 - 8:45
    Sudan kıymetli başka bir şey yok,
  • 8:45 - 8:48
    kaldı ki şirketler de girmekte
    olduğumuz rekabetçi piyasada
  • 8:48 - 8:53
    tutunabilmek istiyorlarsa
    su riskinin farkına varmaları gerekecek.
  • 8:53 - 8:55
    Risk sermayesinin yanı sıra
  • 8:55 - 8:59
    vergi teşvikleri vasıtasıyla
    ekonomik kalkınmayı destekleyen
  • 8:59 - 9:03
    ve oldukça umut verici
    bir takım hükümet programları mevcut.
  • 9:03 - 9:04
    ABD'de şu anda yeni seçenek olan,
  • 9:04 - 9:08
    aynı zamanda çalıştığım yerde de
    uygulanan yöntemin adı "Fırsat Alanları."
  • 9:08 - 9:12
    Belirli yoksul ve düşük gelirli bölgelerde
    sermaye yatırımları için
  • 9:12 - 9:15
    bir takım avantajlı vergilendirme
    olanakları sunuluyor.
  • 9:15 - 9:19
    Bu bölgeler aynı zamanda
    ciddi su problemleriyle de karşı karşıya,
  • 9:19 - 9:22
    dolayısıyla da bu program
    buna en çok ihtiyacı olan
  • 9:22 - 9:25
    yerel halkla doğrudan kol kola
    çalışmaya da teşvik ediyor.
  • 9:25 - 9:29
    Peki, diyelim ki kafanızda
    böyle bir yatırım yapmak yok
  • 9:29 - 9:31
    ama ABD topraklarında araziniz var.
  • 9:31 - 9:34
    İçindeki suyun kalitesini sürekli koruyup
    koruma alanı yaparak
  • 9:34 - 9:39
    arazinizden faydalanabileceğinizi
    biliyor muydunuz?
  • 9:39 - 9:43
    Yerel birimlere başvurup arazinizi
  • 9:43 - 9:47
    ve suyun kalitesini korumaya dair
    taahhüt verebilirsiniz.
  • 9:47 - 9:48
    Bu taahhütleri yerine getirmeniz halinde,
  • 9:48 - 9:53
    hatrı sayılır bir vergi indiriminden
    her sene yararlanabilirsiniz.
  • 9:54 - 9:58
    Peki küresel topluluğumuz
    bu ve diğer programlarla
  • 9:58 - 10:01
    kaç tane araziyi bu şekilde koruyabilir?
  • 10:02 - 10:04
    Bu programlar oldukça etkili
  • 10:04 - 10:07
    çünkü küresel su takip sistemi için
  • 10:07 - 10:10
    ihtiyacımız olan arazileri
    bize sağlıyorlar
  • 10:11 - 10:17
    ama programlardan
    sırf vergiden yırtmak değil de
  • 10:17 - 10:20
    bu amaç uğruna yapılırsa verim alabiliriz.
  • 10:21 - 10:23
    Koruma alanları kurulduğunda
  • 10:23 - 10:26
    çevreyi kirleten büyük firmaların
    bu çevre hareketine karşı
  • 10:26 - 10:29
    nasıl bir tavır takınacağını
    kimse bilemiyordu.
  • 10:29 - 10:32
    Bunu yanı sıra,
    iklim değişikliğinden dem vurup
  • 10:32 - 10:36
    bu konuda hiçbir şey yapmayan
    şirketlere de artık alışmıştık.
  • 10:38 - 10:42
    Bu durum, programın kapsamını
    ve kalıcılığını zedelediği kadar
  • 10:42 - 10:45
    talep edilme anlamında olgunlaştırdı da.
  • 10:45 - 10:48
    Neden koruma alanlarını
    olması gerektiği gibi kullanıp
  • 10:48 - 10:52
    çevreyi korumak için
    kendimize iddialı hedefler koymayalım ki?
  • 10:52 - 10:57
    Neden fırsat bölgelerinde
    fırsatlar yaratmayalım?
  • 10:57 - 11:02
    Su güvenliği en başta sorumluluk ister.
  • 11:02 - 11:06
    Hem çevrecileri destekleyip
    aynı zamanda çevreyi kirleten
  • 11:06 - 11:10
    müze ve büyük şirketlerden de
    sorumluluk almayı bekleyemeyiz.
  • 11:10 - 11:13
    Bir kere bunların çıkarları çatışıyor.
  • 11:13 - 11:18
    (Alkış)
  • 11:18 - 11:21
    Sorumluluk almak demek
  • 11:21 - 11:25
    suyu israf etmenin ve kirletmenin bedelini
  • 11:25 - 11:29
    ağır ödetmek demektir.
  • 11:29 - 11:31
    Lafla peynir gemisi yürümüyor.
  • 11:31 - 11:32
    Artık harekete geçmenin zamanı
  • 11:32 - 11:36
    ve bu işe, çevreyi kirleten
    büyük şirketlerden değil de
  • 11:36 - 11:38
    özellikle vergilerimizle ayakta duran
  • 11:38 - 11:41
    ABD Savunma Bakanlığı'ndan
    başlamamız lazım.
  • 11:41 - 11:44
    En başta Amerikan askerleri, aileleri
    ve askeri üslerin yakınlarında oturan
  • 11:44 - 11:47
    tüm bu insanlar zehirli sular içerken
  • 11:47 - 11:50
    biz neyi kimi koruyabileceğiz ki?
  • 11:51 - 11:54
    Gezegenimizi korumadan
    ulusal güvenliğimizi de
  • 11:54 - 11:57
    toplum sağlımızı da koruyamayız.
  • 11:57 - 11:59
    Bu, bir hayat memak meselesi.
  • 11:59 - 12:01
    Benzer şekilde,
  • 12:01 - 12:05
    birçok ülkede tarım, gıda tedariğinin
    korunması ve aksamaması için
  • 12:05 - 12:09
    çiftçilere verilen vergi kaynaklı
    teşviklerle ayakta duruyor.
  • 12:10 - 12:14
    Bu teşvikler bizim için
    hayati önem taşıyor
  • 12:14 - 12:19
    çünkü her sene suyumuzun yüzde yetmişini
  • 12:19 - 12:22
    tarımda kullanıyoruz.
  • 12:22 - 12:25
    Gübreler ve böcek ilaçları
    bu suyun kirlenmesinde
  • 12:25 - 12:27
    en büyük iki faktör.
  • 12:27 - 12:30
    Suyu daha verimli kullanabilmek
    ve kirliliği azaltmak için
  • 12:30 - 12:33
    haydi bu teşvikleri
    yeniden yapılandıralım.
  • 12:33 - 12:39
    (Alkış)
  • 12:39 - 12:40
    Son olarak,
  • 12:40 - 12:43
    bilimin gücünü bastıran,
    yeniliklerin önüne ket vuran
  • 12:43 - 12:45
    ve şeffaflığı geri plana atan
  • 12:45 - 12:51
    bu çıkar çatışmasına
    dur demeye cesaret edemiyorsak
  • 12:51 - 12:53
    durup bir şeyler olmasını
    bekleyemeye hakkımız yok.
  • 12:53 - 12:56
    Karşılaştığımız su problemlerinden
    bir şeyler çıkarıp
  • 12:56 - 12:58
    ve bunları enine boyuna inceleyerek
    birbirimizle paylaşmak
  • 12:58 - 13:00
    toplumun yararına olacaktır.
  • 13:00 - 13:03
    Siz onu gidip bulana kadar
    gerçeklik diye bir şey yoktur.
  • 13:03 - 13:07
    Bunu bulabilmek de sadece teknoloji değil
  • 13:07 - 13:09
    ortak bir iradeyle de olacak bir iştir.
  • 13:09 - 13:10
    Teşekkürler.
  • 13:10 - 13:16
    (Alkış)
Títol:
Havayı gözlemlediğimiz gibi suyu da gözlemlemeliyiz
Speaker:
Sonaar Luthra
Descripció:

Suyun hareketini takip edebilmek için dünya çapında bir hava durumu sistemi kurmamız gerektiğini söylüyor girişimci ve TED Fellow Sonaar Luthra. Çevreye karşı sorumluluğumuz üzerine yaptığı konuşmasında bizlere, tıpkı rüzgarların hareketlerini gözlemlediğimiz gibi küresel bir veri havuzu vasıtasıyla su kıtlığının ve bizi bekleyen muhtemel tehlikelerin de nasıl gözlemleyebileceğimizden bahsediyor. Ayrıca bizi dünyanın sesine kulak vermeye çağırıyor.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Projecte:
TEDTalks
Duration:
13:29

Turkish subtitles

Revisions