Turkish subtítols

← Havayı gözlemlediğimiz gibi suyu da gözlemlemeliyiz

Obtén el codi d'incrustació
22 llengües

Showing Revision 54 created 05/31/2020 by Cihan Ekmekçi.

  1. Su için bir meteoroloji servisi
    kurmamız gerekiyor.
  2. Bunu hepimiz talep etmedikçe
  3. fon için teşvik de olmayacaktır.
  4. İlk konferans konuşmamı
    8 yıl önce TED'de yapmıştım.
  5. Yeni mezundum
  6. ve ben fark etmeden
    sahnede geçirdiğim o birkaç dakika
  7. önümdeki on yıl boyunca
    bana sorulacak soruları belirlemişti.
  8. 20'li yaşlarındaki birçok kişi gibi ben de
  9. kendi teknolojimle dünyanın
    problemlerini çözmeyi hedefliyordum,
  10. özellikle de su problemlerini.
  11. Öğrenecek çok şeyim vardı.
  12. Bu konu ilgimi oldukça çekmişti,

  13. su kalitesi anlamında sorunlar
    bitmek tükenmek bilmiyordu
  14. çünkü belirlemesi zordu.
  15. Daha basit, hızlı
    ve uygun fiyatlı dedektörlere
  16. ihtiyacımız olduğunu düşünüyordum.
  17. Yanılıyormuşum.
  18. Şurası kesin:
    Yarının su riskiyle ilgilenmek
  19. beraberinde daha iyi veri
    ve teknoloji gerektirecek.
  20. Bugün bile su hakkında sahip olduğumuz
    kısıtlı veriyi zar zor kullanabiliyoruz.
  21. Bizim en büyük su problemimiz
    hala devam ediyorsa
  22. bu yapmadıklarımızdan ve ciddiyetini
    kavrayamadığımız problemlerdendir.
  23. Bugün elimizde olan su verisi,
  24. insanoğlu olarak
    ne yapmamız gerektiğine dair
  25. aklımızda küçük soru işaretleri bırakıyor.
  26. Evet, suyumuzu daha çok korumalı
  27. ve daha az kirletmeliyiz.
  28. Ama bu veri, işletmelerin
    ve piyasanın karşılaşacağı
  29. yeni problemleri öngöremiyor,
  30. dolayısıyla da git gide
    gereksiz bir hale geliyor.
  31. Eskiden bu veri nispeten daha kıymetliydi
  32. ama bu veri bize hiçbir zaman
    tam olarak ne kadar suyumuz olduğunu
  33. ve bu suyun içinde
    ne olduğunu bize veremedi.
  34. G20 ülkelerinin son on yıldaki
    su tüketim oranlarına bir göz atalım.

  35. Bu rakamlar her ne kadar söylemese de
  36. bu ülkelerin tükettikleri
    su miktarını doğrudan ölçmüyor.
  37. Bunların hepsi tahmin
  38. ve hepsi iklim krizini
    ya da iklim krizinin suya olan etkisini
  39. göz önünde bulundurmayan
    eski modellere dayanıyor.
  40. 2015'te Hindistan'ın altıncı
    en büyük şehri olan Chennai
  41. son yüzyılda görülen
    en büyük sel felaketini yaşadı.
  42. Bugün, Chennai'nin
    su rezervleri kurumak üzere.
  43. Bu hale üç yılda geldi;
  44. üç yıl yağışlar ortalamanın
    altında yağdı ve sonuç bu.
  45. Bu, çoğu ülkenin ulusal su verilerini
    ortaya koymasından daha hızlı bir sorun,
  46. buna ABD de dahil.
  47. Zamanında Chennai'deki
    ciddi su kıtlıklarını tahmin eden
  48. birçok tespit olmasına rağmen
  49. hiçbirimiz bunun ne zaman ve nerede
    olacağını tam anlamıyla kestiremedik.
  50. Bu, yeni tür bir su problemi
  51. çünkü su döngümüzün her bir aşaması
    her anlamda hızlı bir şekilde değişmekte.
  52. Bu ay BM'nin son yaptığı uyarıya göre,
  53. her hafta yeni bir iklim
    tehlikesiyle karşı karşıya kalıyoruz.
  54. Su kalitesi anlamında
    epey bir muamma bulunmakta.
  55. Birçok ülkede bir sene içinde
    suları kirletenlerin oranı
  56. test edilme oranından daha fazla.
  57. Kirliliği yönetmek
    adına test yapmak yerine
  58. "seyreltme" dediğimiz
    yöntemi kullanıyoruz.
  59. Diyelim ki tatlı su dolu
    olimpik bir havuz var
  60. ve içinde bir damla cıva ekliyoruz.
  61. Bu, bir damla bir milyon parçaya dağılır
  62. ki Dünya Sağlık Örgütü de
    bunu sağlıklı kabul ediyor.
  63. Ya peki mevcut suda
    beklenmedik bir düşüş olursa?
  64. Yer altı suları ve akarsular
    ne kadar azalırsa
  65. cıva da o denli az seyrelir
  66. ve dolayısıyla su
    daha da zehirli hale gelir.
  67. Birçok ülke su kirliliğiyle
    böyle yönetiyor.
  68. Kirliliğin ne kadarının güvenli olduğunu
    anlatmak için bu modeli kullanıyorlar
  69. ve bunun bariz zayıf yanları var
  70. ama yeterince suyumuz
  71. ve düzenli hava şartları
    olduğunda gayet iş görüyor
  72. ama gelin görün ki yok,
  73. dolayısıyla yeni veri toplama
    stratejileri geliştirip
  74. buna yatırım yapmak durumundayız
  75. ama bu işe koyulmadan önce
    elimizdeki veriler üzerinde çalışmalıyız.
  76. Bu, bir jet yakıtı yangını.

  77. Birçoğunuz biliyordur,
  78. jet yakıtı salınımı iklim değişikliğinde
    çok önemli bir rol oynuyor
  79. ama ABD Savunma Bakanlığı'nın
  80. dünyanın en büyük jet yakıtı tüketicisi
    olduğunu belki de birçoğunuz bilmiyordur.
  81. Bu yakıtı kullanırken de
  82. resimde gördüğünüz PFAS denilen
    ve birtakım kimyasallar içeren
  83. bu köpüğü de kullanıyorlar.
  84. Bu köpüğü ABD Savunma
    Bakanlığı kadar kullanan yok
  85. ve bu PFAS öyle bir şey ki her seferinde
    bir yolunu bulup suyumuza karışabiliyor.
  86. Bu köpük 1970'lerden beridir
  87. dünya genelinde
    ordular tarafından kullanılııyor.
  88. PFAS'nin kanser ve doğum lekelerine
    sebep olduğunu biliyoruz
  89. ve doğada o kadar hızlı yayılıyor ki
  90. test ettiğimiz neredeyse
    her canlıda buna rastlıyoruz,
  91. buna biz de dahiliz.
  92. Ama bugüne kadar bu PFAS kirliliğinden
  93. bir kez dahi sorumlu
    veya muhatap tutulmadı.
  94. İnsanlar bu köpüğü ortadan
    kaldırmak için canla başla çalışırken
  95. daha güvenli alternatif köpüklere
    hiç kapı aralamıyorlar.
  96. Esasında onlar da çok daha ciddi
    hastalıklara sebep olabilecek
  97. başka tür PFAS molekülleri barındırıyor.
  98. Geldiğimiz noktada artık hükümetlere
    bu konuda neredeyse hiç güvenilmiyor.
  99. Keza su kirliliğinin sorumluluk riski de
    günden güne azalıyor.
  100. Peki ne yaparsak yarının suyu için
    yatırım kültürü oluşturabiliriz?
  101. Son 10 yılda, erken aşama su teknolojileri
    girişimcileri tarafından yapılan
  102. erken aşama küresel yatırımların toplamı
    senelik 30 milyon doları geçmedi.
  103. Bu rakam, dünyaki erken aşama şirketlerin
    risk sermayelerinin yüzde 0,12'si ediyor.
  104. Bununla beraber ayrılan fonlar da
    çok cüzi miktarlardan öteye gitmiyor.

  105. Tabloya yakından baktığımızda suyun
    ilk önceliğimiz olmadığı ortaya çıkıyor.
  106. 2014'de ABD Federal Hükümeti
  107. bilgi teknolojileri altyapısı için
    kişi başı 251 dolar harcarken
  108. su altyapısı için ise
    kişi başı 11 dolar harcadı.
  109. Elimizdeki verinin hakkını vermezsek
  110. ne yeni teknolojilere yatırıma
  111. ne daha fazla veri toplamaya
  112. ne de yarının suyu için
    yatırıma teşvik edebiliriz.
  113. Peki sizce biz bittik mi?
  114. Yapabileceğimiz şeylerin aciliyetinin

  115. ve ciddiyetinin arasındaki dengeyi
    kurmayı hala öğrenmekteyim

  116. çünkü Greta Thunberg ve Yok olma İsyanı
    bizden bir şeyleri ümit etmemizi değil,
  117. harekete geçmemizi istiyor.
  118. Peki ne yapabiliriz?
  119. Hava durumu olmadan
    hayat epey bir zor olurdu
  120. ama günümüz
    hava durumu sistemi henüz yokken
  121. ticari hava yolu taşımacılığı diye
    bir şey de yoktu;
  122. gemiler denizlerde sıkça kaybolur,
  123. en ufak bir fırtına
    gıda kıtlığına neden olurdu.
  124. Ne zaman ki
    radyo ve telgraf hatları kuruldu
  125. bu problemleri çözmek için
    ihtiyacımız olan tek şey
  126. artık bu fırtınaların hareketlerini
    takip etmekti.
  127. Bu da günümüzde her hane halkı
    ve iş yerinin bel bağladığı
  128. küresel veri toplama girişiminin
    temellerini oluşturdu.
  129. Bu, koordineli ve uyumlu bir veri toplama
    sürecinin ürünü olduğu kadar
  130. karşılaştığımız tehlikeleri fark edip
    anlamamızı sağlayan
  131. şeffaf bir değerlendirme
    ve paylaşım kültürünün de bir meyvesiydi.

  132. Küresel bir su takip sistemi,
    hem su kıtlıklarını önceden görebilmeyi,
  133. hem su kaynaklarımız tükenmeden
    daha planlı kullanabilmeyi,
  134. hem kirlilik daha yayılmadan önleyebilmeyi
  135. hem de tedarik zincirimizin
  136. ve gıda arzının devamını sağlayacaktır.
  137. Belki de en önemlisi
  138. tedbir alınması gereken riskleri
  139. daha net ön görebilmemizi sağlayacaktır.
  140. Başarabileceğimizi biliyoruz
    çünkü bunu hava durumunda başardık
  141. ama bunu yapabilmek için kaynak gerekecek.
  142. Dolayısıyla su için
    daha geniş çaplı yatırımlar gerekiyor.
  143. Yatırımcılar olsun,
    risk sermayederleri olsun;
  144. su için pamuk ellerini
    cebe atmaları gerekiyor.
  145. Sudan kıymetli başka bir şey yok,
  146. kaldı ki şirketler de girmekte
    olduğumuz rekabetçi piyasada
  147. tutunabilmek istiyorlarsa
    su riskinin farkına varmaları gerekecek.
  148. Risk sermayesinin yanı sıra
  149. vergi teşvikleri vasıtasıyla
    ekonomik kalkınmayı destekleyen
  150. ve oldukça umut verici
    bir takım hükümet programları mevcut.
  151. ABD'de şu anda yeni seçenek olan,
  152. aynı zamanda çalıştığım yerde de
    uygulanan yöntemin adı "Fırsat Alanları."
  153. Belirli yoksul ve düşük gelirli bölgelerde
    sermaye yatırımları için
  154. bir takım avantajlı vergilendirme
    olanakları sunuluyor.
  155. Bu bölgeler aynı zamanda
    ciddi su problemleriyle de karşı karşıya,
  156. dolayısıyla da bu program
    buna en çok ihtiyacı olan

  157. yerel halkla doğrudan kol kola
    çalışmaya da teşvik ediyor.

  158. Peki, diyelim ki kafanızda
    böyle bir yatırım yapmak yok
  159. ama ABD topraklarında araziniz var.
  160. İçindeki suyun kalitesini sürekli koruyup
    koruma alanı yaparak
  161. arazinizden faydalanabileceğinizi
    biliyor muydunuz?
  162. Yerel birimlere başvurup arazinizi
  163. ve suyun kalitesini korumaya dair
    taahhüt verebilirsiniz.
  164. Bu taahhütleri yerine getirmeniz halinde,
  165. hatrı sayılır bir vergi indiriminden
    her sene yararlanabilirsiniz.
  166. Peki küresel topluluğumuz
    bu ve diğer programlarla
  167. kaç tane araziyi bu şekilde koruyabilir?
  168. Bu programlar oldukça etkili
  169. çünkü küresel su takip sistemi için
  170. ihtiyacımız olan arazileri
    bize sağlıyorlar
  171. ama programlardan
    sırf vergiden yırtmak değil de
  172. bu amaç uğruna yapılırsa verim alabiliriz.
  173. Koruma alanları kurulduğunda
  174. çevreyi kirleten büyük firmaların
    bu çevre hareketine karşı
  175. nasıl bir tavır takınacağını
    kimse bilemiyordu.
  176. Bunu yanı sıra,
    iklim değişikliğinden dem vurup
  177. bu konuda hiçbir şey yapmayan
    şirketlere de artık alışmıştık.
  178. Bu durum, programın kapsamını
    ve kalıcılığını zedelediği kadar
  179. talep edilme anlamında olgunlaştırdı da.

  180. Neden koruma alanlarını
    olması gerektiği gibi kullanıp
  181. çevreyi korumak için
    kendimize iddialı hedefler koymayalım ki?
  182. Neden fırsat bölgelerinde
    fırsatlar yaratmayalım?
  183. Su güvenliği en başta sorumluluk ister.
  184. Hem çevrecileri destekleyip
    aynı zamanda çevreyi kirleten
  185. müze ve büyük şirketlerden de
    sorumluluk almayı bekleyemeyiz.
  186. Bir kere bunların çıkarları çatışıyor.
  187. (Alkış)
  188. Sorumluluk almak demek
  189. suyu israf etmenin ve kirletmenin bedelini
  190. ağır ödetmek demektir.

  191. Lafla peynir gemisi yürümüyor.
  192. Artık harekete geçmenin zamanı
  193. ve bu işe, çevreyi kirleten
    büyük şirketlerden değil de
  194. özellikle vergilerimizle ayakta duran
  195. ABD Savunma Bakanlığı'ndan
    başlamamız lazım.
  196. En başta Amerikan askerleri, aileleri
    ve askeri üslerin yakınlarında oturan
  197. tüm bu insanlar zehirli sular içerken
  198. biz neyi kimi koruyabileceğiz ki?
  199. Gezegenimizi korumadan
    ulusal güvenliğimizi de
  200. toplum sağlımızı da koruyamayız.
  201. Bu, bir hayat memak meselesi.
  202. Benzer şekilde,
  203. birçok ülkede tarım, gıda tedariğinin
    korunması ve aksamaması için
  204. çiftçilere verilen vergi kaynaklı
    teşviklerle ayakta duruyor.
  205. Bu teşvikler bizim için
    hayati önem taşıyor
  206. çünkü her sene suyumuzun yüzde yetmişini
  207. tarımda kullanıyoruz.
  208. Gübreler ve böcek ilaçları
    bu suyun kirlenmesinde
  209. en büyük iki faktör.
  210. Suyu daha verimli kullanabilmek
    ve kirliliği azaltmak için
  211. haydi bu teşvikleri
    yeniden yapılandıralım.
  212. (Alkış)
  213. Son olarak,
  214. bilimin gücünü bastıran,
    yeniliklerin önüne ket vuran
  215. ve şeffaflığı geri plana atan
  216. bu çıkar çatışmasına
    dur demeye cesaret edemiyorsak
  217. durup bir şeyler olmasını
    bekleyemeye hakkımız yok.
  218. Karşılaştığımız su problemlerinden
    bir şeyler çıkarıp
  219. ve bunları enine boyuna inceleyerek
    birbirimizle paylaşmak
  220. toplumun yararına olacaktır.
  221. Siz onu gidip bulana kadar
    gerçeklik diye bir şey yoktur.
  222. Bunu bulabilmek de sadece teknoloji değil
  223. ortak bir iradeyle de olacak bir iştir.
  224. Teşekkürler.
  225. (Alkış)