YouTube

Teniu un compte YouTube?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Turkish subtítols

← Kristaller nasıl olur?

Obtén el codi d'incrustació
21 llengües

Showing Revision 4 created 06/27/2019 by Gözde Alpçetin.

  1. Yellowstone Kalderası'nın gayzerleri ve
    kaplıcalarının derinliklerinde
  2. dünyanın mantosundaki sıcak nokta
    tarafından üretilen magma ocağı yatar.
  3. Magma yeryüzüne
    doğru hareket ettikçe
  4. genç volkanik kayalar
    oluşturmak için kristalleşir.
  5. Bu kayaların ısısı, yer altı suyunu
    yeryüzüne doğru hareket ettirir.
  6. Su soğudukça iyonlar,
  7. oksijen ve silikondan kuvars kristalleri,
  8. potasyum, alüminyum,
    silikon ve oksijenden feldspat,
  9. kurşun ve kükürtten galenit,
    mineral kristaller olarak yağarlar.
  10. Bu kristallerin çoğunun
    belirli şekilleri vardır—

  11. mesela bu sivri kuvars şelalesi
    veya bu galenit küpü yığını.
  12. Peki defalarca bu şekillere
    dönüşmelerine ne sebep olur?
  13. Cevabın bir kısmı atomlarında saklı.

  14. Kristallerin atomları hayli düzenli,
    yinelenen bir kalıptan oluşur.
  15. Bu kalıp, bir kristalin
    tanımlayıcı özelliğidir
  16. ve minerallerle sınırlı değildir—
  17. kum, buz, şeker, çikolata,
    seramikler, metaller, DNA,
  18. ve bazı sıvıların bile
    kristalli yapıları vardır.
  19. Her kristalli maddenin
    atomik düzenlemesi

  20. altı farklı aileden
    birine denk düşer:
  21. kübik, dörtgen, ortofobik,
    monoklinik, triklinik ve altıgensel.
  22. Uygun şartlar altında
  23. kristaller, atomlarının
    düzenlemesini yansıtan
  24. geometrik şekillere dönüşürler.
  25. Örneğin, kurşun ve kükürt atomlarından
    oluşan kübik yapıdaki galenit.
  26. Nispeten büyük kurşun atomları,
  27. üç boyutlu ve birbirlerine
    90 derece olarak düzenlenmişken
  28. nispeten küçük kükürt atomları,
    aralarına düzgünce sığar.
  29. Kristal büyüdükçe kurşun
    bu yerlere bağlanacak iken
  30. bu gibi yerler kükürt atomlarını çekerler.
  31. Neticede bağlanmış atomların
    ağını tamamlayacaktırlar.
  32. Bu, galenitin kristalli yapısının
    90 derecelik ağ modelinin
  33. kristalin görünür biçiminde
    yansıtıldığı anlamına gelir.
  34. Aynı zamanda kuvars
    altıgen kristalli yapıya sahiptir.

  35. Bu, bir yassıda atomlarının
    altıgenlerle düzenlendiği anlamına gelir.
  36. Üç boyutlularda, bu altıgenler
    bir silikon ve dört oksijen atomlarından—
  37. meydana gelen, birbirine kenetli
    piramitlerden oluşurlar.
  38. Yani, kuvars kristalinin imza şekli
  39. sivri uçları olan altı yönlü bir sütundur.
  40. Çevresel koşullara bağlı olarak

  41. çoğu kristalin birçok geometrik şekli
    oluşturma potansiyeli vardır.
  42. Örneğin, yerkürenin mantosunun
    derininde oluşan elmaslar,
  43. kübik kristalli bir yapıya sahiptir ve
    küp ya da sekizyüzlü haline gelebilirler.
  44. Bu da belli bir elmasın
    ne hale geleceğini
  45. oluştuğu yerdeki basınç, ısı
    ve kimyasal çevre faktörlerine
  46. bağlı olarak şekillendirir.
  47. Mantodaki oluşma durumlarını
    doğrudan gözlemleyemesek de
  48. laboratuvar deneyleri
  49. elmasların düşük ısılarda küplere,
    yüksek ısılarda sekizyüzlülere dönüşmeye
  50. meyilli olduğu gibi
    bazı kanıtlar göstermekte.
  51. Eser miktarda su, silikon,
    germanyum ya da magnezyum da
  52. ayrıca elmasın şeklini etkileyebilir.
  53. Elmaslar, doğal olarak mücevherlerde
    bulunan şekillere dönüşmezler—
  54. bu elmaslar vitrin pırıltısı ve
    berraklığına göre kesilmiştirler.
  55. Çevresel koşullar da kristallerin
    oluşup oluşmayacağını etkiler.

  56. Cam, erimiş kuvars kumlarından oluşur
  57. ama kristalli değildir.
  58. Çünkü cam nispeten daha hızlı soğur
  59. ve atomların kendilerini kuvars
    kristalinin sıralı yapısında
  60. düzenleyecek vakitleri yoktur.
  61. Yerine, atomların erimiş camdaki
    rastgele düzenlemeleri
  62. soğumada kilitli kalır.
  63. Çoğu kristalin geometrik şekli yoktur

  64. çünkü diğer kristallere aşırı derecede
    yakın yerlerde oluşurlar.
  65. Granit gibi taşlar kristallerle doludur
  66. ama hiçbirinin tanınmış şekli yoktur.
  67. Magma soğudukça ve sertleştikçe
  68. içerisindeki çoğu mineral aynı zamanda
    kristalleşir ve hızla alanları tükenir.
  69. Turkuaz gibi belirli kristaller,
  70. çoğu çevresel koşulda
    yeterli boşluk verilse de
  71. görülebilir geometrik şekillere
    dönüşmezler.
  72. Her kristalin atomik yapısı
    eşsiz özelliklere sahiptir

  73. ve bunların insanların duygusal
    ihtiyaçlarında bir etkisi olmasa da
  74. malzeme bilimi ve tıpta
    güçlü uygulamaları vardır.