Ngôn ngữ không tự nhiên biến mất.
Người ta từ bỏ tiếng mẹ đẻ vì bị ép buộc
thường là do áp lực chính trị.
Vào năm 1892,
tướng Mỹ, Richard Henry Pratt,
nói rằng cách duy nhất để tiêu diệt một dân tộc
là xóa bỏ ngôn ngữ của họ.
Ông nói: "Giết tiếng da đỏ nhưng hãy giữ lại người".
Và năm 1978, chính phủ Mỹ đã làm như thế,
tách trẻ em bản địa khỏi gia đình,
buộc chúng vào học trường nội trú, đặt tên tiếng Anh cho chúng,
nếu nói tiếng bản địa sẽ bị phạt.
Đồng hóa cũng là một phần của diệt chủng.
Ngày nay, có chừng bảy ngàn ngôn ngữ còn tồn tại
nhưng chỉ một số ít được chính phủ công nhận
và được hỗ trợ trực tuyến.
Với những người từ đại đa số các nền văn hóa,
toàn cầu hóa vẫn còn xa lạ.
Nnghĩa là từ bỏ ngôn ngữ của mình để dùng ngôn ngữ của ai đó.
Nếu không có gì thay đổi,
khoảng ba ngàn ngôn ngữ sẽ biến mất trong vòng 80 năm nữa.
Nhưng mọi thứ đang thay đổi.
Khắp thế giới,
có những người đang hồi sinh lại ngôn ngữ của tổ tiên
và xây dựng lại nền văn hóa của mình.
Chúng tôi được biết,
sự phục hồi ngôn ngữ bắt đầu từ năm 1800, khi phong trào bài xích Do Thái bùng lên,
các cộng đồng Do Thái bắt đầu nghiên cứu ngôn ngữ của cha ông,
tiếng Do Thái, như một cách để hồi sinh văn hóa.
Dù đã ngủ yên cả ngàn năm,
nó vẫn được bảo tồn trong sách vở về tôn giáo và triết học Do Thái.
Các nhà hoạt động Do Thái nghiên cứu và dạy cho con em họ,
tạo ra thế hệ nói tiếng bản ngữ đầu tiên trong gần 100 thế hệ.
Ngày nay, nó là tiếng mẹ đẻ của khoảng năm triệu người Do Thái.
Hay ít nhất là của tôi,
một thành viên nói tiếng Anh bị đồng hóa của cộng đồng Do Thái di cư,
một cột trụ của việc cai trị bằng văn hóa.
Hai ngàn năm sau,
chúng tôi vẫn ở đây.
Và gần đây,
sự trỗi dậy của người Do Thái là một sự bất thường.
Có ít ngôn ngữ được gìn giữ tốt như ngôn ngữ của chúng tôi,
và sự thành lập nước Israel,
nhà nước Do Thái đầu tiên trong gần một ngàn năm,
đã tạo ra nơi chốn để dùng tiếng Do Thái trong cuộc sống hằng ngày.
Nói cách khác, phần lớn các nền văn hóa không được trao cơ hội.
(Video) Chào mọi người, tôi là Elizabeth
và tôi sống ở Cornwall.
Đó là tiếng Cornish,
ngôn ngữ cổ xưa của người Cornwall,
hiện là một quận ở miền Nam nước Anh.
Những năm 1900, các nhà hoạt động người Cornish
đã đấu tranh vì nền văn hóa của họ.
Ngôn ngữ đã bị lãng quên cả trăm năm,
nhưng họ dùng sách cổ và kịch nghệ để dạy cho con em mình.
Tuy nhiên, thế hệ mới nói tiếng Cornish
sống rải rác khắp vùng Cornwall
và không có khả năng sử dụng tiếng của mình một cách trôi chảy.
Trước thập niên 1990, ngôn ngữ Cornish được hồi sinh
nhưng không thể phát triển mạnh mẽ.
Sau đó, vào đầu những năm 2000, những người nói tiếng Cornish đã tìm cách
tận dụng công cụ trực tuyến để trò chuyện hàng ngày.
Từ đây, họ tổ chức các sự kiện hàng tuần, hàng tháng,
tụ họp và trò chuyện ở nơi công cộng.
Ngày nay, nhiều trường học dạy tiếng Cornish.
Có những bảng hiệu tiếng Cornish,
quảng cáo kem,
Wikipedia, hay thậm chí là meme.
(cười)
Với ngôn ngữ được phục hồi,
người dân ở Cornall đã được thừa nhận
như một quốc gia Celtic bên cạnh Ireland, Scotland và xứ Wales.
Họ nhìn vào những kỷ nguyên bị đồng hóa và nói:
"Chúng tôi không phải là một quận của Anh.
Chúng tôi là một dân tộc
và chúng tôi vẫn tồn tại."
Nhưng không chỉ có họ,
tộc Tunica-Biloxi ở Louisiana cũng đang làm sống lại ngôn ngữ của mình.
(Video) Tên tôi là Teyanna.
Bạn bè gọi tôi là "Cơn bão âm thầm".
Mọi việc bắt đầu vào những năm 1980
khi Donna Pierite và gia đình
bắt đầu hành trình tới Baton Rouge và New Orleans
để photo cuốn từ điển cổ xưa được lưu trong kho lưu trữ đại học.
Mục đích là học tiếng Tunica
và dạy cho con em họ rồi chia sẻ với cộng đồng.
Ngày nay, họ đang dẫn dắt sự phục hưng của Tunica.
Từ năm 2014, có gần 100 người trong các lớp chuyên ngôn ngữ,
và theo điều tra dân số 2017,
trong đó, có thêm 32 người nói thành thạo,
và vài người như con gái Donna, Elisabeth,
đang dạy tiếng Tunica cho con cái mình.
Những người này đang tạo ra nhiều nội dung
những video trên Facebook và cả meme.
(cười)
(cười )
(cười)
Càng tạo nhiều nội dung,
họ càng truyền cảm hứng cho nhiều người Tunica.
Gần đây, một thành viên bộ lạc ở Texas đã viết cho Elisabeth trên Facebook,
hỏi cách nói: "phúc lành cho vùng này".
để viết lên bảng hiệu trong sân nhà,
để cô có thể khoe với hàng xóm rằng văn hóa của mình
vẫn tồn tại và phát triển.
Tiếng Do Thái, Cornish và Tunica
là ba ví dụ về sức sống âm thầm của ngôn ngữ trên mỗi lục địa.
Và dù là người nói tiếng Jèrriais từ quần đảo Chanel
hay dùng ngôn ngữ ký hiệu Kenya từ Nairobi,
mọi cộng đồng đang bảo tồn hay làm hồi sinh ngôn ngữ
đều có điểm chung là phương tiện truyền thông,
để ngôn ngữ của họ được chia sẻ và giảng dạy.
Internet phát triển
mở rộng việc tiếp cận và tạo ra phương tiện truyền thông,
giúp việc bảo tồn và làm hồi sinh ngôn ngữ cổ
trở nên khả thi hơn bao giờ hết.
Vậy, ngôn ngữ của cha ông các bạn là gì?
Của tôi là tiếng Do Thái, Yiddish, tiếng Hungary và Scottish Gaelic,
dù được nuôi dạy bằng tiếng Anh.
Và may mắn là những ngôn ngữ này đều có khả năng học được trên mạng.
Cụ thể là tiếng Do Thái được cài trên điện thoại của tôi,
được Google Dịch hỗ trợ,
thậm chí, có cả tự động chỉnh sửa.
Có thể ngôn ngữ của các bạn không được hỗ trợ rộng rãi,
tôi khuyến khích các bạn tìm hiểu nó
vì rất có thể ai đó đã bắt đầu tìm hiểu nó trên mạng.
Tìm lại ngôn ngữ và tiếp nhận nền văn hóa của mình
là cách để là khẳng định mình mạnh mẽ nhất trong kỷ nguyên toàn cầu hóa này,
vì như tôi đã học được trong tiếng Do Thái
"nhnw dyyn k'n" --
"chúng tôi vẫn tồn tại."
Xin cám ơn.
(vỗ tay)