As linguas non morren de forma natural.
As linguas maternas abandónanse por algún tipo de presión.
Moitas veces, a presión é política.
En 1892, un xeneral do exército dos EEUU, Richard Henry Pratt
dixo que matar as culturas indíxenas
era a única alternativa a matar as persoas indíxenas.
Dixo: "Maten o indio, pero salven o home".
E, ata 1978, iso foi o que fixo o Goberno.
Apartaron os nenos indíxenas das súas familias
para levalos a internados onde lles asignaban nomes ingleses
e os castigaban por falar a súa lingua.
A asimilación era un complemento do xenocidio.
Hoxe existen 7.000 linguas no mundo
pero poucas son recoñecidas polos seus gobernos
ou están presentes en Internet.
Para moitas persoas da maior parte das culturas
a globalización segue a ser profundamente alienante.
Supón abandonar a túa lingua en beneficio da doutra persoa.
E se nada cambia
poderían desaparecer ata 3.000 linguas en 80 anos.
Pero as cousas están cambiando.
Arredor do mundo, os pobos están revitalizando linguas ancestrais
e reconstruíndo as súas culturas.
Polo que sabemos, a reivindicación de idiomas
comezou no século XIX, cando, co auxe do antisemitismo
as comunidades xudías usaron a súa lingua ancestral, o hebreo
como método de recuperación cultural.
A pesar de non usarse durante máis de 1.000 anos
o hebreo estaba ben conservado en libros relixiosos e filosóficos.
Os activistas xudeus estudárono e ensináronllelo ós seus fillos
educando os primeiros falantes nativos en 100 xeracións.
Hoxe, é a lingua materna de 5 millóns de xudeus.
E, polo menos para min
como membro asimilado e falante de inglés da diáspora xudía
é un piar de soberanía cultural.
Dous mil anos despois
seguimos aquí.
Ata hai pouco, a recuperación do hebreo era unha anomalía.
Hai poucas linguas tan ben conservadas
e a creación de Israel, o primeiro estado xudeu en 1.000 anos
proporcionou un espazo para o uso diario do hebreo.
Noutras palabras, a maioría das culturas non tiveron esa oportunidade.
(Vídeo) Bos días, son Elizabeth e vivo en Cornualles.
Isto é córnico, a lingua ancestral de Cornualles
que hoxe é tecnicamente un condado do sur de Inglaterra.
No século XX, os activistas córnicos loitaron pola súa cultura.
A lingua non se usara en máis de 100 anos
pero usaron libros e obras antigas para ensinarllo ós nenos.
Pero estes novos falantes estaban espallados por Cornualles
e non podían usar a lingua libremente.
Nos 90, o córnico espertara
pero non prosperaba.
A comezos do s. XXI, os falantes de córnico coñecéronse en liña
e aproveitaron os espazos dixitais para falar a diario.
A partir de aí, organizaron eventos periódicos
para reunírense e falaren en público.
Hoxe, algunhas escolas ensinan córnico.
Hai sinais e anuncios de xeado en córnico
artigos na Wikipedia e memes.
(Risas)
Coa lingua intacta outra vez, o pobo córnico asegurou
o recoñecemento como nación celta, xunto a Irlanda, Escocia e Gales.
Enfrontáronse a séculos de asimilación forzada
e dixeron: "Non somos un condado de Inglaterra.
Somos un pobo por dereito propio.
E seguimos aquí".
E non son os únicos.
A tribo tunica-biloxi de Luisiana está rescatando a súa lingua ancestral.
(Vídeo) Chámome Teyana. Os meus amigos chámanme "Tormenta queda".
Empezou nos anos 80. Donna Pierite e a súa familia
comezaron a viaxar a Baton Rouge e Nova Orleáns
para fotocopiar dicionarios antigos gardados en arquivos universitarios.
O obxectivo era estudar o tunica
e ensinárllelo ós nenos e compartilo coa comunidade.
Hoxe están conseguindo un rexurdimento do tunica.
Desde 2014, hai case 100 falantes en clases de inmersión lingüística
e, segundo un censo de 2017
32 novas persoas falan a lingua con fluidez.
Algúns deles, como Elisabeth, a filla de Donna
ensínanlles tunica ós seus fillos.
Estes novos falantes crean contido, vídeos en Facebook e memes, tamén.
(Risas)
E canto máis publican,
máis inspiran a outros tunica a implicarse.
Recentemente, un membro da tribo de Texas
preguntoulle a Elisabeth en Facebook como se dicía "Benditas estas terras".
Era para un cartel no seu xardín que mostrase ós seus veciños
que a súa cultura estaba viva e prosperando.
O hebreo, o córnico e o tunica son só tres exemplos
dunha vaga de activismo lingüístico presente en tódolos continentes.
Xa sexan falantes de jèrriais das Illas do Canal
ou falantes de lingua de signos kenyana de Nairobi
tódalas comunidades que traballan
por preservar ou recuperar unha lingua teñen unha cousa en común:
medios de comunicación para compartir e ensinar a lingua.
E co crecemento de internet
que posibilita maior acceso a medios e maior creación
a preservación e a recuperación de linguas ancestrais
é máis viable que nunca.
Cales son as vosas linguas ancestrais?
As miñas son o hebreo, o yiddish, o húngaro e o gaélico escocés
aínda que me criei en inglés.
E, afortunadamente para min, estas linguas están dispoñibles en liña.
O hebreo especialmente: viña instalado no meu iPhone
está incluído en Google Translate e incluso ten autocorrector.
E aínda que a vosa lingua non teña un apoio tan amplo
anímovos a investigar, porque é probable que alguén nalgún sitio
empezara a subilo á rede.
Reclamar a túa lingua e aceptar a túa cultura
é un xeito poderoso de ser ti mesmo na era da globalización.
Porque, como hai pouco aprendín a dicir en hebreo
"'nḥnw 'dyyn k'n" --
"Seguimos aquí".
Grazas.