Pekâlâ, sanırım bugünün gelmesi bir şekilde kaçınılmazdı.
Çünkü bu süper bir tesadüf,
aslında, iki yıl önce tam bu gün,
23 Nisan 2014'te,
on üçüncü intihar girişimimden sonra
Chicago'daki bir merkezden taburcu olmuştum.
50 adet çok güçlü ağrı kesici
ve 8 kadeh sert içkiden sonra
acil servise kaldırılmıştım
ve aileme 24 saati çıkaramayabileceğim söylenmişti.
Ancak beş gün sonra taburcu oldum ve hiç zarar görmemiştim.
Bu mucize gibi bir şeydi
ve bugün karşınızda duruyorum,
tam olarak iki yıl sonra, 2016 Yılının 23 Nisanında --
size bunun neden bir çare olmayacağını nasıl anladığımı
ve neden asla bir daha yapmayacağımı anlatacağım --
Bu sorunla maalesef epeydir uğraşıyordum
ve dediğim gibi bu on üçüncü girişimimdi.
Nedeni, 15 yaşımdan hemen sonra
işler biraz ters gitmeye başladı.
Ben altın çocuktum,
mükemmel öğrenci, notları yüksek, süper uslu.
Sonra birden, artık öyle değildim.
Okulu sebepsiz yere asıyor,
her sabah neden varım diyerek uyanıyordum.
Bir sorun olduğu açıktı
ve ilk intihar girişimimden sonra,
ailem bu duruma baktırmaya karar verdi
ve öyle yaptık.
Kapsamlı psikolojik değerlendirmeler ve nörolojik testlerden sonra
bir şey bulduk:
Manik depresif olarak da bilinen bipolar rahatsızlığım vardı.
Bu ne demek anlamamıştım
ama beyin devrelerimde bir anormallik olduğu açıktı
ve benim sinir ileticilerimin düzeni normal insanlara göre
çok yetersiz durumdaydı.
Kısacası genetik piyangoyu kaybetmiştim.
Fakat bunun iyi bir yanı vardı.
Biraz ferahlık veren iyi haber şuydu;
kötü bir insan değildim.
Çünkü çok uzun süredir
ailem ve çevremde neden olduğum çatışmaların
kendi suçum olduğunu, gerçekten benim yaptığımı sanıyordum
ve öyle olmadığını bilmek güzeldi.
Bir kişi olarak yansımamın bu olmadığını bilmek güzeldi,
bu hastalığımın yansımasıydı
ve onu ben yönetmiyordum.
Ama aynı şey ayrıca çok kötü bir haberdi.
Çünkü gelecekle ilgili pek çok planım vardı.
Çok parlak bir öğrenciydim.
Bu yüzden, zihinsel tutarlılığım ve düşüncelerim üzerinde
kontrolüm olmadığının söylenmesi beni çok korkutmuştu.
Her şeyden kökten vazgeçmek zorunda olduğumu
çünkü işlerin artık benim istediğim gibi gitmeyeceğini anladığım an galiba oydu.
Ve haklıydım.
Üçüncü sınıfın sonunda,
okula gitsem bile
haftada en fazla üç gün gidiyordum.
Lise birinci sınıfta,
okulu temelli bırakmadan önce bir ya da iki ay devam edebildim,
gün içinde kısmi hastane tedavisine gidiyordum
ve geceleri ileri yerleştirmede beş dersi kendi kendime öğreniyordum.
Yani sizi çaresiz bırakan bir zihinsel hastalığınız var diye
hayat durmuyordu.
Sonra bunun berbat olduğunu gördüm.
Çok berbattı.
Durumun berbat olması hastalığın kendisi yüzünden değildi,
onun doğası yüzündendi.
Çünkü bu görünür bir çözümü olan bir sorun değildi.
Bacağım kırılsa ne olduğunu görürüm.
Altı, sekiz hafta alçıya alınır
ve devam ederim.
Fakat psikolojik rahatsızlıklar hiç aynı şekilde olmuyor.
Maalesef hiçbir şey göremiyorsunuz, ne olup bittiğini hiç bilmiyorsunuz.
Eldeki tek şey, bir dizi nedenle ortaya çıkabilecek olan
bir dizi muğlak belirti oluyor.
Şöyle şeyler söyleyen insanlara nasıl davranacağını bilmekte zorlanırsınız:
"Galiba bir şeyler görüyorum."
"Her gün ölmek istiyorum."
Bu sözler, "Midem ağrıyor" diyen biriyle ilgilenmekten azıcık daha zor.
Ve sonra hayat böyle devam etti.
Yani bu görünürlük eksikliği bizi boşta kalan top yapmaya zorluyor.
Bunun genel anlamı, doğru ilacı bulana kadar,
birbiri ardına
ilaçlar arasında dönüp durmak.
Şanslıysanız bir iki hafta alır.
Çoğunda birkaç ay alır.
Benim durumumda bu süre bir yıl ile bir buçuk yıl arası.
Nihayet kısmi hastane tedavisi bir tür rutine girmişti.
Sabah hastane, gece okul, yatış.
Durula, yıka, tekrarla.
Rutinim artık buydu
ve bu rutinden nefret ediyordum.
Önceleri okula gitmek için
sabah saçma bir saatte uyanmak zorunda olmaktan
ne kadar çok şikayet ettiğimi iyi hatırlıyordum.
Ama şimdi bunun için her şeyi verirdim.
Okulda olup malzeme odasında arkadaşlarımla konuşmak için
her şeyi ama her şeyi verirdim.
Yemekhanenin iğrenç yemeklerini yemek için bile her şeyi verirdim
çünkü durum o kadar berbattı.
Bütün o şeyler artık uzak anılardı.
Artık burada olmak istemiyordum.
Şimdiye kadarki hayatım böyleydi,
bir yıldan fazla olmuştu
ve sonsuza kadar böyle gidemezdi,
bunu kabul etmiyordum.
Yapmam gereken şeyi biliyordum.
Tek bir nedenle buradaydım:
Bir tedavi merkezinden diğerine,
oradan başka bir tedavi merkezine,
yine başka bir tedavi merkezine dönüp durmamın nedeni,
kendimi öldürmeyi denemekten vazgeçemiyor gibi olmamdı.
Ama bunun bir nedeni olmalıydı ve sonunda buldum.
Yani bir süre etrafta görünüyordum, her şey iyi gibi gidiyordu
ve sonra aniden,
artık iyi hissetmiyordum ve işler baş aşağı gidiyordu,
bu yüzdendi.
Gittiğim bütün tedavi merkezleri,
aldığım bütün tedaviler,
verdikleri bütün motivasyonlar
şöyle şeylerdi:
"Ailenin ne kadar büyük yıkım yaşayacağını düşün,
asla aynı olamayacaklar."
"Senin kaybından kaç kişi etkilenecek, bunu düşün."
"Kardeşlerin ne hissedecekler?"
Bunlar çok güzel motivasyonlar,
yani sevdiklerini üzmeyi kim ister?
Ama sonra fark ettim ki
bunu zaten biliyoruz.
Sevdiklerimizi sevdiğimizi biliriz, o yüzden bir not alırlar,
gitmeden önce yürekten ve nazikçe yazılmış bir not alırlar.
Fark ettim ki
yani ya annem babam artık yanımda olmazsa?
İştelerdir, telefonuma cevap vermezler.
Kardeşim okuldadır, telefonu açmaz.
Konuşacak kimsem olmaz
ve yakındaki eczaneden bir kutu Advil'e ulaşmak çok kolay.
Bütün bu dışsal motivasyonlar gitmişti
ve ben dağılmıştım
çünkü bana göre beni burada tutacak hiçbir şeyim yoktu.
Gitmeyi çok fena istesem de burada kalma arzusunu
ne yapıp edip bulmak zorundaydım.
Bunu hangi kahrolası biçimde yapmam gerekiyordu?
Hiç bilmiyordum.
Bana imkânsız görünüyordu ve bir süre öyleydi de.
Bir yıl, iki yıl bir sebep bulmaya çabaladım
ve sonunda neredeyse vazgeçmiştim.
Sonra, geçen baharda bir gün, kaderin işi,
çözüm tam kucağıma düştü.
Bir arkadaşımı yirmilik diş çekimi için hastaneye götürmüştüm
ve operasyon sırasında bekleme odasındaydım.
Ruh sağlığı temalı bir dergiyi karıştırıyordum,
bir yazıya rastladım ve orada çok ilginç bir istatistik gördüm.
Görünüşe göre, her 20 intihar girişiminden 19'u başarısız oluyordu,
başarısızlık oranı %95'di
ve neden şanslı olduğumu kesinlikle açıklıyordu.
Ancak bundan sonraki intihar oranı,
bundan sonra gördüğüm istatistik,
hayatımı sonsuza kadar değiştirdi.
Söylendiğine göre, intihar girişimi başarısız olanların %96'sı,
hayatlarına ciddi hasarlarla devam ediyordu.
Size şöyle açıklayayım,
kendini asma girişimi planlandığı gibi gitmediği için
boyundan aşağısı felç kalan insanlardan bahsediyorum,
kendilerini yanlış bölgeden vurdukları için yüzleri dağılan
ve kalıcı beyin hasarı oluşan insanlardan,
daimi karaciğer ve böbrek diyalizine giren insanlardan --
ki bunu her gün, hatta her hafta yaptırtmak zorundalar --
ve bunların tümünün sebebi,
bu kişilerin hepsinin aşırı dozdan sonra
hastaneye yeteri kadar hızlı gidemeyip mideleri yıkanmadığı içindi.
0.95 çarpı 0.96, 0.91 yapar.
Bunun anlamı, intihar girişiminden sağ çıkanların %91'i
şu anda anlattığım şekilde bir hayat yaşıyor.
İnsanların %91'i sadece başka bir çıkış göremediği için
çok farklı ve korkunç bir hayat yaşıyor.
O zaman şunu anladım:
Şu anda uyanmaktan çok nefret ediyor olabilirdim,
zor hareket ediyordum
ve ailemi üzmek istemediğim için burada kalıyordum,
benim için çok fedakarlık yaptılar
ama eğer alternatif buysa bundan sonra hayatı sevecek miydim?
Düşünelim, o 13 denemenin birinde bile
eğer çoğunluk tarafına düşüp "şanslı" olmasaydım,
bugün bildiğim hayat olmayacaktı.
Şöyle bir şey var, intiharı düşünen çoğu insan
kaybedecek bir şeyi olmadığını sanır.
Ya ölürsün ya hayatta kalırsın,
ya ölür ya da başarısız olursun.
Ama şimdi, ya ölürsün ya da hakikaten başarısız olursun vardı
ve bu, oyunu tamamen değiştirdi.
O andan itibaren intihar konusunda hiç aynı düşünmedim.
Hiç tekrar denemedim, hatta hiç aklımdan geçmedi.
Yani şu vardı, pervasızlık yaptığımı anladım.
Hayatıma son vermek için aşırıya gittiğimi anladım,
her denemem bir öncekinden daha aşırıydı.
Fiziksel olarak sağlam kaldığım için
en azından ibadet amaçlarımı gerçekleştirebilirdim,
bu razı olacağım bir şeydi.
İntihar bir emniyet filesi gibiydi,
benim sigortamdı.
Şöyle bir örnek vereyim:
Eğer bir ip cambazı iseniz
gösteriden önce prova yaparsınız ve altınızda bir emniyet filesi vardır.
Bir iki kez düşebilirsiniz çünkü sorun yoktur.
Fakat gösteri anında aşağıda file yoktur
ve düşmezsiniz
çünkü nereye düşeceksiniz, düşerseniz bittiniz demektir.
Hayat da biraz buna benziyor.
İntihar benim emniyet filemdi
çünkü hayat kalitemi ve mutluluğumu
kader benden tamamen çekip almıştı.
Düşündüm ki eğer beni yıkan kaderse
ben cezadan muaftım.
Bir gemiden atlayabilirdim çünkü başıma gelenlerden ben sorumlu değildim.
Hayır, benim suçum değildi ki, temelli gidebilirdim.
Yalnız, artık yapamıyordum.
Burada takılıp kalmıştım.
Bu yüzden hayata bakışımı değiştirmem gerekiyordu ve bunu hemen yapmalıydım.
Değişim "Umarım her şey düzelir"den "Her şey düzelecek" biçimine dönüştü.
"Umarım mutlu olurum"dan "Sonsuza kadar mutlu olacağım"a dönüştü.
Yani şunu anladım, burada kalmak zorundaysam
mutluluktan daha az bir şeye razı olmayacaktım
ve eğer bunu istiyorsam kendim elde etmeliydim.
Hayatımın kontrolünü ele almalıydım.
Ve bir kez daha, yedi yıldan sonra, Shradda tekrar kontrolü ele almıştı.
Bundan sonra şunu gördüm, madem burada takılıp kalmışsam
öylesine var olmak istemiyordum, yaşamak istiyordum.
Tatminkar bir hayat yaşamanın tek yolu da
benim düşünceme göre
bir tutku bulmaktı.
Bulmam uzun sürmedi.
Yani epeydir bir psikolojik rahatsızlıkla mücadele ediyordum.
Bu süre boyunca, hastalığın yaftalandığını
ve bu konuda çok fazla yanlış anlama olduğunu görmüştüm.
Öyle görünüyordu ki
psikolojik rahatsızlıkları, onu çeken kişiler hariç
hiç kimse bilmiyor gibiydi.
Bunu anlıyorum, çok iyi anlıyorum.
İnsanlar somut, elle tutulan şeyleri sever
ve psikolojik rahatsızlıklar hiçbir şekilde somut şeyler değil.
Psikolojik rahatsızlıklar gözle görülmez,
onlara dokunamazsınız, göremezsiniz
ve bu nedenle anlaşılmazlar.
Kırık bacak örneğini alalım.
Biri bacağını kırmıştır.
Kolunuz bacağınız hiç kırılmamış olabilir
ama bütün insanlar en azından bir parça fiziksel acı tatmıştır.
Ayak parmağınızı çarptınız diyelim,
bunun nasıl acıdığını bilirsiniz, bunun ne çok acıdığını bilirsiniz.
Aklınızdaki bu acıyı alın,
biraz artırın,
kırılan bir kemiğin nasıl bir his olduğunu anlayabilir
ve bunu görebilirsiniz de.
Kavraması kolay.
Psikolojik rahatsızlık aynı değil.
Bir kişinin zihinsel durumu çok hızlı kötüleşiyor olabilir
ama bunu asla anlamazsınız
çünkü dışarıdaki kabuk görünüşte aynı kalır.
Sorun bu.
Tamam, bunu anlıyorum.
Fakat milyonlarca insanın da bu şekilde düşünmesi üzücü
ve bunu değiştirmek için kimsenin bir şey yaptığı da yok gibi.
Böylece misyonum bu görünümü değiştirmek oldu
ve işe başladım.
Şunu anladım ki bütün bu şeylerle mücadele ederken
benim lisedeki kişilerin hiçbirine
durumumdan bahsetmemekle,
çok nefret ettiğim şu şeyden, damgalanmaktan bahsetmemekle,
öykümü anlatmaktan utanmakla,
bu duruma katkı yapıyordum.
Bunu yenmenin tek yolu da kendi gerçeğimle açıkça ortaya çıkmaktı.
Şimdi yaptığım şey işte bu.
Aileme ve arkadaşlarıma,
bir TED konuşması yapacağımın haberini verdiğimde
pek çok "tebrikler" ve "çok cesursun" tepkisi aldım.
Fakat bunu pek anlamadım çünkü ben öyle görmüyordum.
Bu sahneye cesur olduğumdan çıkmadım.
Bu sahnede bu konuşmayı yapıyorum çünkü bu konuşmanın yapılması gerekiyor.
Bu konuşmanın yapılması gerek
çünkü insanlar şunu hiç fark etmiyor,
psikolojik hastaların damgalanması,
hastalıktan ıstırap çekenleri tedavi aramaktan çok
dolaylı olarak ölüme iter.
İzninizle ne kastediyorum açıklayayım.
Şiddetli depresyonu olan kişiler
ihtiharın eşiğinde olabilir.
Ancak yardım istemeye cesaret ettiklerinde
dikkat çekmeye çalışıyor veya kafayı bozmuş yaftası yiyorlar.
İnsanlar bunu bilir, bunu onlar biliyorlar
ve bu nedenle şöyle düşünüyorlar:
"Konuşmayıp sessiz kalsam daha iyi gibi."
Fakat her nedense,
insanlar kanser olduğunu açıkladığında
Facebook paylaşımları 100 beğeni alır,
arkadaşları bir Facebook destek grubu sayfası açar,
bu hastalık öyle ciddiye alınıyor ki
hasta çocukları Disneyland'a götürme işini yapan
belirli bir kuruluş bile var.
Öldüklerinde - eğer ölürlerse -
bir savaşçı gibi görülürler,
sonuna kadar savaşan cesur insanlardır.
Öyle olmadıklarını söylemiyorum.
Ama her nedense,
birisi psikotik episodlara daha fazla tahammül edemeyip
paranoyası tetikleyen, devamlı sıcak terleme, bulantı yapan,
sürekli değişen ilaç tedavileriyle baş edemeyip,
artık bunlara katlanamayıp
intihar ettiğinde
bencil ve güçsüz olarak görülüyor.
Bu hakikaten şaşırtıcı ve üzücü
çünkü bu iki hastalık da diğeri kadar acı verici olabiliyor,
diğeri kadar ölümcül olabiliyor,
ikisi de aynı neticeyi getirebiliyor
ve birbirinden çok farklı görülüyor.
Bu yüzden buradayım çünkü kızgınım.
Kızgınım çünkü yardıma ihtiyacım olduğunda
yardım isteyebileceğimi hissetseydim,
bunu insanlara anlatmanın sorun olmayacağını hissetseydim,
o zaman belki de ihtiyacım olan desteği alabilirdim.
Kendimi belki üç, belki dört, belki beş yıl yaşadığım azaptan
kurtarmış olurdum.
Ama ne olacağını bildiğim için
sessizce acı çektim.
Diğerlerinin aynı şeye izin vermesini reddediyorum.
Bu konuşmaya tonlarca farklı tepki alacağımın farkındayım.
Birileri böyle tabu bir konuda birinin konuşmasına çok şaşıracak
çünkü insanlar bu konuyu konuşmaz.
Bundan mutlu olan kişiler de olacak,
onlar da psikolojik rahatsızlıklarını açıkça söyleyebileceklerini düşünecekler.
Benim bu sahnede konuşmamın
dikkat çekme taktiği olduğunu
düşünecek kişiler de maalesef olacak.
Bunların hepsini tarttım
ama iki saniye sonra bunu yapmamam gerektiğine karar verdim.
Çünkü burada bulunma nedenim kabul görmek değil,
bu hiç umurumda değil.
Bir mesaj vermek için buradayım:
Bu konu konuşulmalı çünkü bu konu yeterince gündeme getirilmiyor
ve sorun bu.
Kim olursanız olun, kim olduğunuz önemli değil,
sözüme güvenin, sizin için bir umut var.
Bir umudunuz var, başarabilirsiniz,
sonsuza kadar acı çekmek zorunda değilsiniz.
En son mutlu oluşunuzun üzerinden ne kadar zaman geçmiş olursa olsun,
şimdi buradasınız ve bunun anlamı bir gün daha, bir gün daha kalabilirsiniz,
kendi başarı öykünüzü gerçekleştirene dek, ne kadar gerekiyorsa kalabilirsiniz.
Çok güzel şeyler yaşayacaksınız
çünkü o güzel şeyleri siz gerçekleştireceksiniz.
Sonra şunu anlamanız gerekiyor:
bu çektikleriniz ve yaşadıklarınız sayesinde
hiç kimsede olmayan beceri ve yetenekler kazandınız.
Öyleyse bunları kendi avantajınıza kullanın
dışarı çıkın ve dünyaya ne olduğunuzu gösterin.
Eğer bu konuşmadan aklınızda bir şey kalmasını istesem
şu olsun derim:
Asla olduğunuz yere bakıp
işler daha kötü olamaz sanmayın.
Çünkü inan bana,
işler daha da kötüleşebilir.
İşler çok daha kötüleşebilir.
Fakat aynı zamanda işler çok iyiye de gidebilir.
Teşekkür ederim.
(Alkışlar)