Spoons.
Cardboard boxes.
Toddler-size electric trains.
Holiday ornaments.
Bounce houses.
Blankets.
Baskets.
Carpets.
Tray tables.
Smartphones.
Pianos.
Robes.
Photographs.
What do all of these things have in common,
aside from the fact they're photos that I took in the last three months,
and therefore, own the copyright to?
(Laughter)
They're all inventions
that were created with the benefit of language.
None of these things would have existed without language.
Imagine creating any one of those things
or, like, building an entire building like this,
without being able to use language
or without benefiting from any knowledge that was got by the use of language.
Basically, language is the most important thing
in the entire world.
All of our civilization rests upon it.
And those who devote their lives to studying it --
both how language emerged, how human languages differ,
how they differ from animal communication systems --
are linguists.
Formal linguistics is a relatively young field, more or less.
And it's uncovered a lot of really important stuff.
Like, for example, that human communication systems
differ crucially from animal communication systems,
that all languages are equally expressive,
even if they do it in different ways.
And yet, despite this,
there are a lot of people who just love to pop off about language
like they have an equal understanding of it as a linguist,
because, of course, they speak a language.
And if you speak a language, that means you have just as much right
to talk about its function as anybody else.
Imagine if you were talking to a surgeon,
and you say, "Listen, buddy.
I've had a heart for, like, 40 years now.
I think I know a thing or two about aortic valve replacements.
I think my opinion is just as valid as yours."
And yet, that's exactly what happens.
This is Neil deGrasse Tyson, saying that in the film "Arrival,"
he would have brought a cryptographer --
somebody who can unscramble a message in a language they already know --
rather than a linguist,
to communicate with the aliens,
because what would a linguist --
why would that be useful in talking to somebody
speaking a language we don't even know?
Though, of course, the "Arrival" film is not off the hook.
I mean, come on -- listen, film. Hey, buddy:
there are aliens that come down to our planet in gigantic ships,
and they want to do nothing except for communicate with us,
and you hire one linguist?
(Laughter)
What's the US government on a budget or something?
(Laughter)
A lot of these things can be chalked up to misunderstandings,
both about what language is and about the formal study of language,
about linguistics.
And I think there's something that underlies a lot of these misunderstandings
that can be summed up by this delightful article in "Forbes,"
about why high school students shouldn't learn foreign languages.
I'm going to pull out some quotes from this,
and I want you to see if you can figure out
what underlies some of these opinions and ideas.
"Americans rarely read the classics, even in translation."
So in other words, why bother learning a foreign language
when they're not even going to read the classic in the original anyway?
What's the point?
"Studying foreign languages in school is a waste of time,
compared to other things that you could be doing in school."
"Europe has a lot of language groups clustered in a relatively small space."
So for Americans, ah, what's the point of learning another language?
You're not really going to get a lot of bang for your buck out of that.
This is my favorite,
"A student in Birmingham would have to travel
about a thousand miles to get to the Mexican border,
and even then, there would be enough people who speak English to get around."
In other words, if you can kind of wave your arms around,
and you can get to where you're going,
then there's really no point in learning another language anyway.
What underlies a lot of these attitudes is the conceptual metaphor,
language is a tool.
And there's something that rings very true about this metaphor.
Language is kind of a tool
in that, if you know the local language, you can do more than if you didn't.
But the implication is that language is only a tool,
and this is absolutely false.
If language was a tool, it would honestly be a pretty poor tool.
And we would have abandoned it long ago for something that was a lot better.
Think about just any sentence.
Here's a sentence that I'm sure I've said in my life: "Yesterday I saw Kyn."
I have a friend named Kyn.
And when I say this sentence, "Yesterday I saw Kyn,"
do you think it's really the case
that everything in my mind is now implanted in your mind
via this sentence?
Hardly, because there's a lot of other stuff going on.
Like, when I say "yesterday,"
I might think what the weather was like yesterday because I was there.
And if I'm remembering,
I'll probably remember there was something I forgot to mail, which I did.
This was a preplanned joke, but I really did forget to mail something.
And so that means I'm going to have to do it Monday,
because that's when I'm going to get back home.
And of course, when I think of Monday,
I'll think of "Manic Monday" by the Bangles. It's a good song.
And when I say the word "saw," I think of this phrase:
"'I see!' said the blind man as he picked up his hammer and saw."
I always do.
Anytime I hear the word "saw" or say it, I always think of that,
because my grandfather always used to say it,
so it makes me think of my grandfather.
And we're back to "Manic Monday" again, for some reason.
And with Kyn, when I'm saying something like, "Yesterday I saw Kyn,"
I'll think of the circumstances under which I saw him.
And this happened to be that day. Here he is with my cat.
And of course, if I'm thinking of Kyn,
I'll think he's going to Long Beach State right now,
and I'll remember that my good friend John and my mother
both graduated from Long Beach State,
my cousin Katie is going to Long Beach State right now.
And it's "Manic Monday" again.
But this is just a fraction of what's going on in your head
at any given time while you are speaking.
And all we have to represent the entire mess
that is going on in our head, is this.
I mean, that's all we got.
(Laughter)
Is it any wonder that our system is so poor?
So imagine, if I can give you an analogy,
imagine if you wanted to know what is it like to eat a cake,
if instead of just eating the cake,
you instead had to ingest the ingredients of a cake,
one by one,
along with instructions
about how these ingredients can be combined to form a cake.
You had to eat the instructions, too.
(Laughter)
If that was how we had to experience cake,
we would never eat cake.
And yet, language is the only way -- the only way --
that we can figure out what is going on here, in our minds.
This is our interiority,
the thing that makes us human,
the thing that makes us different from other animals,
is all inside here somewhere,
and all we have to do to represent it is our own languages.
A language is our best way of showing what's going on in our head.
Imagine if I wanted to ask a big question, like:
"What is the nature of human thought and emotion?"
What you'd want to do
is you'd want to examine as many different languages
as possible.
One isn't just going to do it.
To give you an example,
here's a picture I took of little Roman,
that I took with a 12-megapixel camera.
Now, here's that same picture with a lot fewer pixels.
Obviously, neither of these pictures is a real cat.
But one gives you a lot better sense of what a cat is than the other.
Language is not merely a tool.
It is our legacy,
it's our way of conveying what it means to be human.
And of course, by "our" legacy, I mean all humans everywhere.
And losing even one language makes that picture a lot less clear.
So as a job for the past 10 years
and also as recreation, just for fun,
I create languages.
These are called "conlangs,"
short for "constructed languages."
Now, presenting these facts back to back,
that we're losing languages on our planet
and that I create brand-new languages,
you might think that there's some nonsuperficial connection
between these two.
In fact, a lot of people have drawn a line between those dots.
This is a guy who got all bent out of shape
that there was a conlang in James Cameron's "Avatar."
He says,
"But in the three years it took James Cameron
to get Avatar to the screen, a language died."
Probably a lot more than that, actually.
"Na'vi, alas, won't fill the hole where it used to be ..."
A truly profound and poignant statement --
if you don't think about it at all.
(Laughter)
But when I was here at Cal,
I completed two majors.
One of them was linguistics, but the other one was English.
And of course, the English major, the study of English,
is not actually the study of the English language, as we know,
it's the study of literature.
Literature is just a wonderful thing,
because basically, literature, more broadly, is kind of like art;
it falls under the rubric of art.
And what we do with literature,
authors create new, entire beings and histories.
And it's interesting to us to see
what kind of depth and emotion and just unique spirit
authors can invest into these fictional beings.
So much so, that, I mean -- take a look at this.
There's an entire series of books
that are written about fictional characters.
Like, the entire book is just about one fictional, fake human being.
There's an entire book on George F. Babbitt
from Sinclair Lewis's "Babbitt,"
and I guarantee you, that book is longer than "Babbitt,"
which is a short book.
Does anybody even remember that one?
It's pretty good, I actually think it's better than "Main Street."
That's my hot take.
So we've never questioned the fact that literature is interesting.
But despite the fact,
not even linguists are actually interested in what created languages can tell us
about the depth of the human spirit just as an artistic endeavor.
I'll give you a nice little example here.
There was an article written about me
in the California alumni magazine a while back.
And when they wrote this article,
they wanted to get somebody from the opposing side,
which, in hindsight, seems like a weird thing to do.
You're just talking about a person,
and you want to get somebody from the opposing side of that person.
(Laughter)
Essentially, this is just a puff piece, but whatever.
So, they happened to get
one of the most brilliant linguists of our time,
George Lakoff, who's a linguist here at Berkeley.
And his work has basically forever changed the fields of linguistics
and cognitive science.
And when asked about my work and about language creation in general,
he said, "But there's a lot of things to be done in the study of language.
You should spend the time on something real."
Yeah.
"Something real." Does this remind you of anything?
To use the very framework that he himself invented,
let me refer back to this conceptual metaphor:
language is a tool.
And he appears to be laboring under this conceptual metaphor;
that is, language is useful when it can be used for communication.
Language is useless when it can't be used for communication.
It might make you wonder: What do we do with dead languages?
But anyway.
So, because of this idea,
it might seem like the very height of absurdity
to have a Duolingo course on the High Valyrian language
that I created for HBO's "Game of Thrones."
You might wonder what, exactly, are 740,000 people learning?
(Laughter)
Well, let's take a look at it.
What are they learning?
What could they possibly be learning?
Well, bearing in mind that the other language for this --
it's for people that speak English --
English speakers are learning quite a bit.
Here's a sentence that they will probably never use for communication
in their entire lives:
"Vala ābre urnes."
"The man sees the woman."
The little middle line is the gloss,
so it's word for word, that's what it says.
And they're actually learning some very fascinating things,
especially if they're English speakers.
They're learning that a verb can come at the very end of a sentence.
Doesn't really do that in English when you have two arguments.
They're learning that sometimes
a language doesn't have an equivalent for the word "the" -- it's totally absent.
That's something language can do.
They're learning that a long vowel can actually be longer in duration,
as opposed to different in quality,
which is what our long vowels do; they're actually the same length.
They're learning that there are these little inflections.
Hmm? Hmm?
There are inflections called "cases" on the end of nouns --
(Laughter)
that tell you who does what to whom in a sentence.
Even if you leave the order of the words the same
and switch the endings,
it changes who does what to whom.
What they're learning is that languages do things, the same things, differently.
And that learning languages can be fun.
What they're learning is respect for Language: capital "L" Language.
And given the fact that 88 percent of Americans only speak English at home,
I don't think that's necessarily a bad thing.
You know why languages die on our planet?
It's not because government imposes one language on a smaller group,
or because an entire group of speakers is wiped out.
That certainly has happened in the past, and it's happening now,
but it's not the main reason.
The main reason is that a child is born to a family
that speaks a language that is not widely spoken in their community,
and that child doesn't learn it.
Why?
Because that language is not valued in their community.
Because the language isn't useful.
Because the child can't go and get a job if they speak that language.
Because if language is just a tool,
then learning their native language
is about as useful as learning High Valyrian,
so why bother?
Now ...
Maybe language study isn't going to lead to a lot more linguistic fluency.
But maybe that's not such a big deal.
Maybe if more people are studying more languages,
it will lead to more linguistic tolerance
and less linguistic imperialism.
Maybe if we actually respect language for what it is --
literally, the greatest invention in the history of humankind --
then in the future,
we can celebrate endangered languages as living languages,
as opposed to museum pieces.
(High Valyrian) Kirimvose. Thank you.
(Applause)
ملاعق.
صناديق كرتونية.
قطار كهربائي للأطفال.
زينة الأعياد.
منازل منفوخة للقفز.
بطانيات.
سِلال.
سجاد.
طاولات تقديم.
هواتف ذكية.
بيانو.
حبال.
صور فوتوغرافية.
ما المُشترك بين جميع تلك الأشياء،
بعيداً عن أنها صور التقطها في الأشهر الثلاثة الماضية،
وبالتالي فأنا أمتلك حقوق ملكيتها الفكرية؟
(ضحك)
إنها جميعاً اختراعات
صُنعت بمساعدة اللغة.
لن يتواجد أي من تلك الأشياء بدون اللغة.
تخيّل صنع أي من تلك الأشياء
أو مثلاً بناء مبنى كامل مثل هذا،
دون القدرة على استخدام اللغة
أو دون الاستفادة من المعرفة التي اكتسبناها باستخدام اللغة.
فاللغة هي بالأساس أهم شيء
في العالم على الإطلاق.
فكامل حضارتنا تعتمد عليها.
وهؤلاء الذين يكرّسون حياتهم لدراستها
-سواءً لدراسة نشأتها أو دراسة الاختلاف بين اللغات البشرية،
وكيف تختلف عن أنظمة التواصل الحيوانية-
يعرفون باللغويين.
إن اللغويات مجال حديث نوعاً ما.
ويكشف عن الكثير من الأشياء المهمة.
فعلى سبيل المثال، إن نُظُم الاتصال الإنساني
تختلف جوهرياً عن نُظُم الاتصال الحيواني،
وكل هذه اللغات تتساوى من حيث السرعة،
حتى لو كانت تنطلق في قوالب مختلفة.
وعلى الرغم من هذا،
هناك أفراد يحبون ارتجال اللغة
كما لو أنهم على قدم المساواة من الفهم كما لو أنهم لغويون،
لأنهم بطبيعة الحال ناطقون بها.
وإذا كنت تتحدث لغة ما، فإن هذا يعني أن لديك كفاءةً تكفي
للتحدث عن وظائفها مثل أي أحد آخر.
تخيل لو كنت تتحدث إلى جرّاح،
وتقول له: "اسمع يا صديقي.
إنني أمتلك قلباً لمدة 40 سنة تقريباً.
أظن أنني أعرف شيئاً أو اثنان عن عمليات تغيير الصمام الأورطي.
وأظن بأن رأيي لا يقل أهمية عن رأيك".
ومع ذلك هذا ما يحدث تماماً.
هذا هو نيل ديجراس تايسون، وهذا ما قاله في فيلم "الوافد،"
لقد كان سيجلب شخصأ مختصاً بفك الشفرات
-شخصاً يستطيع فك تشفير رسالة لغة يعلمونها مسبقاً-
فضلاً عن لغويّ،
للتواصل مع الكائنات الفضائية،
ما الذي قد يفعله اللغويّ...
لماذا قد يفيد ذلك عند التواصل مع شخص
يتحدث بلغة لا نعرفها أساساً؟
وبالطبع إن فيلم "الوافد" ليس باستثناء.
أعني أيها الفيلم:
هناك كائنات قدموا إلى كوكبنا بواسطة سفن فضائية عملاقة،
ولا يرغبون سوى بالتواصل معنا،
وعيّنتَ لغوياً واحداً فقط؟
(ضحك)
ماذا عن ميزانية حكومة الولايات المتحدة؟
(ضحك)
بإمكان الكثير من هذه الأمور أن يتم فهمها بشكل خاطئ،
عن ماهية اللغة وعن طريقة دراستها الرسمية،
عن علم اللغويات.
وأعتقد أن هناك ما يكمن وراء سوء الفهم هذا
والذي يمكن تلخيصه بواسطة المقال الرائع في "فوربس،"
والذي يتحدث عن وجوب ابتعاد طلاب الثانوبة عن تعلم لغات أجنبية.
سأنتقي بعض الاقتباسات من هذا.
وأريد منكم أن تعرفوا إن كان بإمكانكم اكتشاف
ما الذي يندرج تحت هذه الأفكار والآراء.
"نادراً ما يقرأ الأمريكيون اللغات التقليدية حتى وإن كانت مترجمة."
بمعنى آخر، لم يتكلفون عناء تعلم لغة أجنبية
بينما لن يقرأوا التقليدية منها في لغتهم الأم على أي حال؟
ما المغزى؟
"دراسة اللغات الأجنبية في المدرسة مضيعة للوقت،
بالمقارنة مع الأشياء الأخرى التي يمكن فعلها في المدرسة."
" لدى أوروبا الكثير من المجموعات اللغوية متجمعة في مساحة صغيرة نسبياً."
فبالنسبة لسكان الولايات المتحدة، ما المغزى من تعلم لغة أخرى؟
لن تجني كثيراً من المال من ذلك الشيء.
هذا المفضل لديّ،
"على طالب من برمنجهام أن يسافر
قرابة الألف ميل ليصل للحدود المكسيكية،
وحتى ذلك الحين سيلتقي بما يكفي من الأناس التي تتحدث الإنكليزية بجواره."
بمعنى آخر، إذا استطعت تلويح ذراعك،
وبلوغ وجهتك،
لذا فإنه لا يوجد أدنى نفع من تعّلم لغة أخرى.
ما يكمن وراء الكثير من هذه المواقف هو الاستعارة المفاهيمية،
اللغة أداة.
ويوجد بعضاً من الصحة وراء تلك الاستعارة.
اللغة هي نوع من الأدوات
لو كنت تتحدث باللغة المحلية فيمكنك التصرف بحرية أكبر مما لو لم تكن.
ولكن المعنى الضمني هو أن اللغة ليست سوى أداة،
وهذا خاطئ تماماً.
لو كانت اللغة أداة فستكون أداة غير مجدية.
وكنا تخلينا عنها من أجل شيء أفضل.
فقط فكر بأي جملة.
هذه جملة متأكد من أنني قلتها في حياتي: "رأيت كين البارحة."
لدي صديق يدعى كين.
وحين قلت هذه الجملة، "رأيت كين البارحة،"
هل تعتقدون أن هذا حقاً كل ما في الأمر
أنّ كل ما في ذهني موجودٌ الآن في ذهنك
بواسطة جملة؟
من الصعب حدوث ذلك لأن هناك الكثير من الأحداث.
فعندما أقول "الأمس،"
يمكنني التفكير في طقس البارحة لأنني كنت هناك.
وإن كنت أتذكر،
من المحتمل أن أتذكر أنني نسيت إرسال بريد الكتروني وقد نسيت بالفعل.
فكرت بتلك المزحة مسبقاً، ولكنني قد نسيت إرسال بريد بالفعل.
وهذا يعني أن علي فعل ذلك يوم الإثنين.
لأن هذا موعد عودتي للمنزل.
وبالطبع عندما أفكر في يوم الإثنين،
سأفكر بـ "الاثنين المهووس"، إنها أغنية جيدة بواسطة بانغليس.
وعندما أقول كلمة "رأى،" أفكر بهذه الجملة:
"'أنا أرى!' قال الرجل الكفيف حيث التقط مطرقته ومنشاره."
لطالما فعلت ذلك.
في كل مرة أسمع أو أقول كلمة "رأى"، أفكر في ذلك،
لأن جدي اعتاد قول ذلك،
وهذا يجعلني أفكر في جدي.
لسبب ما فقد عدنا لأغنية "الاثنين المهووس."
في حال كين، عندما أقول "رأيت كين البارحة،"
فسأفكر في الظروف التي رأيته فيها.
وصدف أن يكون ذلك اليوم، ها هو مع قطتي.
وبالطبع إذا فكرت بكين،
فسوف أفكر أنه سيذهب إلى ولاية لونغ بيتش الآن،
وسأتذكر أن صديقي العزيز جون وأمي
تخرّجا من ولاية لونغ بيتش،
ستذهب قريبتي كيتي لولاية لونغ بيتش الآن.
وعدنا إلى "الإثنين المهووس" مجدداً.
ولكن هذا جزء بسيط مما يجري في عقلك
في كل مرة تتكلم فيها.
وجل ما بوسعنا القيام به لتمثيل هذه الفوضى
التي تجري في رؤوسنا هو هذا.
هذا كل ما نملك.
(ضحك)
هل من الغريب أن نظامنا ضعيف للغاية؟
لذا تخيّلوا، إذا تمكنت من إعطائكم تشبيهاً،
تخيلوا أنكم تريدون معرفة شعور تناولكم لكعكة ما،
بدلاً من مجرد أكل الكعكة،
كان عليك أن تبتلع مكونات تلك الكعكة بدلاً من ذلك،
واحدة تلو الأخرى،
بالإضافة للتعليمات
حول كيفية دمج تلك المكونات لصنع هذه الكعكة.
كان عليك تناول التعليمات أيضاً.
(ضحك)
إن كان هذا ما سنقوم به لتناول الكعك،
فلن تتناول الكعك مطلقاً.
ومع ذلك فإن اللغة هي الطريقة الوحيدة
التي تمكننا من معرفة ما يدور في عقولنا.
هذا ما نحن عليه من الداخل،
وما يجعلنا بشر،
وما يميزنا عن الحيوانات،
يوجد كله بداخلنا في مكانٍ ما،
وكل ما علينا فعله لتقديمه هو لغتنا.
الللغة هي الوسيلة الأفضل لإظهار ما يجري في عقولنا.
تخيلوا إذا أردت طرح سؤالٍ كبير، مثل:
"ما هي طبيعة الإنسان الفكرية والعاطفية؟"
ما قد تريد القيام به
هو أن تفحص أكبر عدد من اللغات المختلفة
قدر الإمكان.
لن تكفي لغة واحدة فقط بالغرض.
لأعطيكم مثالاً،
هذه صورة التقطها للقط رومان الصغير،
أخذتها بعدسة كاميرا 12 ميغابيكسل.
وهذه الصورة ذاتها ولكن بدقة تصوير أقل بكثير.
من الواضح أن كلا الصورتين لا تُمثّلان قطة حقيقة.
ولكن واحدة تعطيكم إحساساً أفضل عن ماهية القطة أكثر من الأخرى.
إن اللغة ليست مجرد أداة.
إنها تراثنا،
إنها طريقة إيصالنا لمعنى أن تكون إنساناً.
وبالطبع أعني بـ"تراثنا"، تراث البشرية أجمع.
وفقدان لغة واحد فقط يقلل من وضوح تلك الصورة.
كعملٍ شغلته لمدة 10 سنوات
وللترفيه والمرح فقط،
أصنع اللغات.
تدعى هذه اللغات "كونلانغس،"
اختصاراً لـ "اللغات المشيّدة."
وبالنظر لهذه الحقائق على التوالي،
أننا نخسر اللغات على كوكبنا
وأنني أبتكر لغاتً جديدة،
ربما تعتقد أن هناك اتصال وطيد نوعاً ما
بين هذين الاثنين.
في الحقيقة إن كثيراً من الناس وجدوا رابطاً بين هذين الأمرين.
هذا رجلٌ ثار غضبه
عندما رأى أنهم ابتكروا لغة في "أفاتار" جايمس كاميرون.
يقول:
"لكن في السنوات الثلاث التي استغرقها جيمس كاميرون
لعرض أفاتار على الشاشة قد اندثرت اللغة،
ربما حصل أكثر من هذا بكثير في الواقع.
"للأسف أيضا لن يقوم نافي بسد هذه الثغرة حيث اعتادت أن تكون..."
بيان عميق ومؤثر حقاً...
إذا لم تفكر بالأمر برمته.
(ضحك)
ولكن حينما كنت في كاليفورنيا،
أتممت دراسة تخصصين.
أحدهم عن علم اللغات والآخر عن اللغة الإنكليزية.
وبالطبع إن تخصص اللغة الإنكليزية الذي يتمثّل بدراسة اللغة،
ليست دراسة اللغة الإنكليزية كما نعرفها جميعنا،
بل إنه دراسة الأدب.
إن الأدب لمجالٌ رائع،
لأن الأدب ببساطة أوسع بكثير ويعد نوعاً من الفن؛
يندرج تحت عنوان الفن.
وما نفعله بالأدب،
يختلق المؤلفون شخصيات وتواريخ جديدة كلياً.
وما يثير اهتمامنا هو رؤية
العمق والعاطفة والروح الفريدة
التي يمكن للمؤلفين وضعها في تلك الشخصيات الخيالية.
بشكل كبير، القي نظرة على هذا.
يوجد سلاسل كتب كاملة
تتمحور حول شخصيات خيالية.
الكتاب بكامله عن شخص خيالي ومُختلق فقط.
هناك كتاب كامل عن جورج ف. بابيت
من كتاب سنكلير لويس "بابيت،"
وأضمن لكم أن هذا الكتاب أطول من "بابيت،"
وهو كتاب قصير.
هل يتذكر أحدكم هذا الكتاب؟
إنه جيّد وأعتقد أنه أفضل من "ماين ستريت."
إنه المفضل لدي.
لم نشكك من حقيقة أن الأدب مثير للاهتمام.
لكن على الرغم من تلك،
حتى علماء اللغة لا يبدون اهتمامهم بما تقدمه اللغات المبتكرة لنا.
عن مدى عمق الروح البشرية فقط كمسعى فني.
سأزودكم بمثالٍ بسيط.
كُتبَ عنّي مقال
كتب في مجلة حفل خريجي كاليفورنيا، منذ فترةٍ مضت.
وعندما كتبوا هذا المقال،
أرادوا جلب شخص من الجانب المعاكس،
والذي بدا أمراً غريباً لكن بعد فوات الأوان.
ونحن نتحدث عن شخصٍ واحدٍ فقط،
أنتم ترغبون بجلب شخصٍ من الاتجاه المعاكس لذاك الشخص.
(ضحك)
يعد ذلك أداةً للترويج، ولكن أياً كان.
صدف أنهم أحضروا
واحداً من ألمع عالمي اللغات،
لدينا جورج لووكوف عالم اللغات هنا في بيركيلي.
وقد أحدثت أعماله تغييراً كبيراً في مجالات دراسة اللغة.
والعلوم المعرفية.
وحين تم سؤالي عن أعمالي وعن طريقة ابتكاري للغات بشكلٍ عام،
قال: "يوجد العديد من الأمور لإنجازها عند دراسة اللغة.
يجب عليك أن تقضي وقتك لإنجاز شيء حقيقي."
أجل.
"شيء حقيقي." هل يذكركم هذا بشيء؟
لاستخدام الإطار الحقيقي ذاته الذي قام باختراعه بنفسه،
دعوني أشير لهذه الاستعارة:
اللغة أداة.
وقد يبدو أنه يعمل بجد في إطار هذه الاستعارة؛
أن اللغة تكون مفيدة عندما تستخدم في التواصل.
تصبح اللغة عديمة النفع عندما لا تفيد في التواصل.
وهذا يجعلك تتساءل: ماذا نفعل باللغات التي لم تعد تُستخدم؟
ولكن أيّاً كان.
بسبب هذه الفكرة،
قد يبدو من قمة السخافة
أن يكون لدينا دورة دولينغو لتعلم اللغة الفاليرية
والتي صنعتها لمسلسل "صراع العروش" الذي أنتجته شبكة HBO.
قد تتساءلون ما الذي يتعلمه 740,000 شخص بالضبط؟
(ضحك)
حسناً، دعونا نلقي نظرة على الأمر.
ماذا يتعلمون؟
ما الذي يمكن أن يتعلموه؟
مع الأخذ بعين الاعتبار أن اللغة الأخرى
-وهي للناطقين باللغة الإنكليزية-
يتعلم الناطقون باللغة الإنكليزية القليل.
هذه جملة ربما لن يستخدمونها أبداً للتواصل
في حياتهم بأكملها:
"Vala ābre urnes."
"يرى الرجل المرأة."
والخط الأوسط هو الملفت للنظر،
إنها كلمة بكلمة، هذا ما تقوله الجملة.
وهم في الواقع يتعلمون بعض الأشياء الرائعة جداً،
لاسيما المتحدثين بالإنكليزية.
يتعلمون أنه بإمكان الفعل أن يأتي بنهاية الجملة.
لا يفعلون ذلك في الإنكليزية عند وجود جملتين.
ويتعلمون أنه في بعض الأحيان
قد لا تملك اللغة نظير لكلمة "الـ"، إنها غير موجودة كلياً.
هذا أمر تستطيع فعله.
يتعلمون أن حرف العلة الطويل يمكن أن يكون أطول في الواقع،
مقابل اختلاف في الجودة،
وهذا عمل أحرف العلة في لغتنا؛ ولهم في الواقع أطوال متساوية.
يتعلمون أن هذه تصريفات بسيطة.
ممم؟
يوجد في نهاية الأسماء تصريفات تدعى "استثناءات"،
(ضحك)
وهذا يدلك على ماذا فعل الفاعل بالمفعول به في جملة ما.
حتى لو قمت بترك ترتيب الكلمات نفسه
وبدّلت النهايات،
فإنها تغير مسار الأحداث،
يتعلمون أن اللغات تؤدي نفس الأمور ولكن بطرقٍ مختلفة.
وأن تعلّم اللغة يمكن أن يكون ممتعاً.
يتعلمون تقدير الأحرف الكبيرة في اللغة لغة حرف "لـ" الكبير.
ونظراً لحقيقة أن 88% من الأمريكيين يتحدث باللغة الإنكليزية في المنزل فقط،
لا أعتقد أن تلك عادة سيئة بالضرورة.
هل تعلمون لِمَ تندثر اللغات في عالمنا؟
ليس لأن الحكومة تفرض لغة واحدة على مجموعة أصغر،
أو بسسب القضاء على مجموعة كاملة من الناطقين.
من المؤكد أن ذلك حدث في الماضي ومستمرٌ في الحدوث،
ولكنه ليس السبب الرئيسي.
السبب الرئيسي هو ولادة طفل لعائلة
ناطقة بلغة غير منتشرة على نطاق واسع في مجتمعها،
ولا يتعلم هذا الطفل تلك اللغة.
لِمَ لا يتعلمها؟
لأن هذه اللغة لا تملك قيمة في مجتمهم.
لأن تلك اللغة غير مفيدة.
لأن الطفل لن يتمكن من الحصول على وظيفة لو أنه يتحدث بهذه اللغة.
لأن في حال كانت اللغة مجرد أداة،
فإن تعلّمَ لغتهم الأم
كنفعِ تعلّم لغة الفالارين،
فلِمَ عناء تعلمها؟
الآن...
ربما لن تقود دراسة اللغة إلى فصاحة لغوية في نهاية المطاف.
ربما لا يكون الأمر مهماً للغاية.
ربما لو تعلّم أناساً أكثر لغات متعددة،
قد يزيد ذلك من التقبّل اللغوي
ويقلل الاستعمار اللغوي.
ربما لو أننا نُقدّر اللغة كما هي عليه...
ستصبح بلا منازع أعظم اختراع في تاريخ البشرية،
وبعد ذلك في المستقبل،
يمكننا تمجيد اللغات المهددة بالانقراض كلغات حية مستعملة،
بدلاً من كونها كقطع المتحف.
(لغة الفالارين) كيريمفوسي. شكراً لكم.
(تصفيق)
کەوچک.
کارتۆن.
شەمەندەفەری منداڵان.
ڕازێنەرەوەی سەری ساڵ.
خانووی هەڵبەزینەوە.
بەتانی.
سەبەتە.
فەڕش.
تەپڵەک.
مۆبایلی زیرەک.
پیانۆ
ڕۆب
وێنە.
هەموو ئەم شتانە لە چییا هاوبەشن،
جگە لەوەی کە وێنەن و لەم سێ مانگەی پێشوودا گرتوومن، و
بۆیە، مافی لەبەرگرتنەوەی پارێزراوە؟
(پێکەنین)
هەموویان داهێنانن
کە بەهۆی سوودەکانی زمانەوانییەوە درووست کراون.
هیچ کام لەم شتانە بەبێ زمان بوونیان نەئەبوو.
بیهێنەرە بەرچاوت یەکێک لەمانە درووستکرێت
یان، تەلارێکی ئاواهی بنیات بنرێت،
بەبێ بەکارهێنانی زمان
یان بەبێ سوودوەرگرتن لە هەر زانیارییەک کە بەهۆی زمانەوە درووستبووە.
کەواتە، زمان گرنگترین شتە
لە هەموو جیهاندا.
هەموو شارستانییەتەکان لەسەر ئەو بناغەیەن.
هەموو ئەوانەشی ژیانیان تەرخانکردووە بۆ خوێندنی ئەوەی،
چۆن زمان درووست بووە، چۆن زمانی مرۆڤەکانیش هەمەجۆر بووە،
چۆن جیاوازی هەیە لەگەڵ سیستمی پەیوەندیکردنی ئاژەڵەکانی تردا --
زمانزانەکانن.
زمانزانی ڕەسمی زیاتر یان کەمتر، بوارێکی تازەیە. و
چەندین بابەتی زۆر گرنگی دۆزیوەتەوە.
بۆ نموونە، کە سیستمی پەیوەندی مرۆڤ
زۆر جیاوازە لە سیستمی پەیوەندی گیانداران،
کە هەموو زمانەکان بەشێوەیەکی یەکسان دەربڕینیان هەیە،
تەنانەت ئەگەر بە ڕێگای جیاوازیش بیکەن.
هێشتا، سەرەڕای ئەمەش،
چەندین کەس هەیە حەز ئەکەن لەخۆوە قسە بکەن لەسەر زمانێک
وەک ئەوەی هێندەی زمان زانێک تێگەشتنیان هەبێت بۆی،
چونکە بێگومان، بەو زمانە قسە ئەکەن.
ئەگەر بە زمانێکیش قسە بکەیت، واتا هێندە مافت هەیە
قسە بکەیت لەسەر کارەکانی وەک هەر کەسێکی تر.
بیهێنەرە بەرچاوت قسە لەگەڵ نەشتەرگەرێک بکەیت، و
بڵێیت، "گوێگرە، هاوڕێ،
ئەوە ماوەی ٤٠ ساڵێک ئەبێت دڵم هەیە.
پێموابێت کەمێک ئەزانم لەسەر گۆڕینی زمانەی شاخوێنبەری دڵ.
پێموابێت بۆچوونی من هێندەی بۆچوونی تۆ گرنگی هەیە."
هێشتا، هەر ئەوەش ڕووئەیات.
ئەمە نیل دیگراس تایسنە، ئەوە ئەڵێت لە فیلمی "ئەرایڤەڵا،"
پێی باشتر بووە شفرە دۆزەرەوەیەک بێنێت --
کەسێک کە بتوانێت پەیامێک شیبکاتەوە لە زمانێکدا کە خۆیان ئەیزانن --
وەک لە زمانزانێک،
بۆ پەیوەندیکردن لەگەڵ بوونەوەرە ئاسمانییەکان،
چونکە زمانەوانێک --
ئەوە چی سوودێکی ئەبێت لە قسەکردن لەگەڵ کەسێکدا
بە زمانێک قسە بکات کە تەنانەت ناشیزانین؟
ئینجا بێگومان، فلیمی "ئەرایڤەڵ"یش بەدوور نییە لە تانە.
مەبەستم ئەوەیە -- چۆن ئەبێت هاوڕێیان:
بوونەوەری ئاسمانی بە کەشتی گەورە بێن بۆسەر هەسارەکەمان و
جگە لە قسەکردن لەگەڵمان هیچ شتێکی تریان ناوێت، و
تۆش یەک زمانەوان ئەگریت بەکرێ؟
(پێکەنین)
چییە حکومەتی ئەمریکا بوودجەی نییە یان چی؟
(پێکەنین)
هەموو ئەم شتانە ئەکرێت بگەڕێنرێتەوە سەر هەڵەتێگەشتن،
دەربارەی زمانیش و دەربارەی خوێندنی ڕەسمی زمان،
دەربارەی زمانەوانەکان. و
پێموابێت شتێک هەیە لەژێر زۆرێک لەو هەڵەتێگەشتنانەیە
کە ئەتوانرێت لەم نوسراوە جوانەی "فۆربس"دا کۆبکرێتەوە،
کە بۆچی نابێت خوێندکارانی ئامادەیی فێری زمانی بیانی بکرێن.
هەندێک قسەی ناو ئەمە دەرئەهێنم، و
ئەمەوێ بزانم ئەتوانن تێبگەن لەوەی
چی لەژێر هەندێک لەم بۆچوون و بیرۆکانەیە.
"ئەمریکییەکان بەدەگمەن وێژەی کلاسیک ئەخوێننەوە تەنانەت لە وەرگێڕانیشدا."
کەواتە بە واتایەکی تر، بۆچی خۆت سەغڵەت بکەیت بە زمانێکی بێگانەوە
ئەگەر کلاسیکە بنەڕەتەکەی خۆت بەهیچ شێوەیەک نەخوێنیتەوە؟
سوودی چییە؟
"خوێندنی زمانی بیانی لە قوتابخانە بەهەدەردانی کاتە،
بەراورد بەو شتانەی تر ئەتوانی لە قوتابخانە بیکەیت."
"ئەوروپا چەندین کۆمەڵە زمانی هەیە لە شوێنی بچووکتردا کۆبۆتەوە."
کەواتە بۆ ئەمریکا، ئاه، سودی چییە زمانێکی تر فێربیت؟
هێندە سوود نابینیت لەو هەموو خۆ ماندوو کردنەت.
ئەمەیان خوازراوترینە لەلام،
"خوێندکارێکی بێرمینگهام ئەبێ نزیکەی
هەزار میل گەشت بکات بۆ سنوورەکانی مەکسیک، و
تەنانەت ئەوکاتەش، هێندە خەڵکی لێئەبێت بە ئینگلیزی قسە بکەن ڕێگای خۆی بدۆزێتەوە."
بە واتایەکی تر، ئەگەر بتوانیت دەستت بەرز بکەیتەوە و
بتوانیت بچیت بۆ شوێنەکەی ئەتەوێت،
کەواتە هیچ سوودێکی نییە بۆت فێری زمانێکی تر ببیت.
هۆکارێکی بەشێکی زۆری ئەم بیروباوەڕە خواستنێکی باوە،
زمان ئامرازە. و
شتێکیش هەیە کە هەتا ڕادەیەک ڕاستە لەبارەی ئەم خواستنەوە.
زمان جۆرێکە لە ئامراز
ڕاستییەکەی، ئەگەر زمانی شوێنەکە بزانیت، باشتر کارت پێئەکرێت وەک لەوەی نەیزانیت.
بەڵام ئاماژە بەوە ئەکات کە زمان تەنیا ئامرازێکە، و
ئەوەش بەدڵنیاییەوە هەڵەیە.
ئەگەر زمان ئامرازێک بوایە، ڕاشکاوانە ئامرازێکی زۆر هەژار ئەبوو.
ماوەیەکی زۆر لەمەوبەریش وازمان لێئەهێنا بۆ شتێکی زۆر باشتر.
بیر لە هەر ڕستەیەک بکەرەوە کە ئەتەوێت.
ئەمە ڕستەیەکە کە دڵنیام پێشتر وتوومە: "دوێنێ کینم بینی."
هاوڕێیەکم هەیە ناوی کینە.
کە ئەم ڕستەیەش ئەڵێم، "دوێنێ کینم بینی،"
بەڕاستی پێتوایە کە
هەموو ئەوەی لە مێشکی منایە ئێستا خراوەتە مێشکی تۆشەوە
لەڕێگەی ڕستەیەکەوە؟
قورسە، چونکە چەندین شتی تر هەیە کە ئەگوزەرێت.
وەک، کە ئەڵێم "دوێنێ،"
لەوانەیە بیر بکەمەوە دوێنێ کەشەکەی چۆن بووە چونکە لەوێ بووم.
ئەگەر بیریشم بێت،
لەوانەیە بیرم بکەوێتەوە شتێک هەبووە بیرم چووە بینێرم، کە وابووە.
ئەمە گاڵتەیەکی پلان بۆ دانراوبوو، بەڵام بەڕاستی بیرم چوو شتێک بنێرم.
ئەوەش واتای ئەوەیە کە ئەبێت ڕۆژی دوو شەممە بیکەم،
چونکە ئەوکاتەیە کە ئەچمەوە ماڵەوە.
بێگوماینش، کە بیر لە دووشەممە ئەکەمەوە،
بیر لە "دووشەمەی شێتانە"ی بانگڵس ئەکەمەوە. گۆرانییەکی خۆشە.
کاتێکیش وشەی "بینیم" ئەڵێم، بیر لەم دەستەواژەیە ئەکەمەوە:
"تێگەشتم! 'پیاوە پیرەکە کاتێک چەکوش و مشارەکەی هەڵگرت."
هەمووکات بیرم ئەکەوێتەوە.
هەرجارێک کە گوێم لە وشەی "بینیم" ئەبێت، هەر بیر لەوە ئەکەمەوە،
چونکە باپیرم هەمووکات ئەیوت،
بۆیە واملێئەکات بیر لە باپیرم بکەمەوە.
ئینجا لەبەر هۆکارێک دووبارە ئەچینەوە سەر "دووشەممەی شێتانە".
لەگەڵ کینیش، کاتێک شتێک ئەڵێم وەک "دوێنێ کینم بینی،'
بیر لە هەلومەرجەکانی ئەو کاتە ئەکەمەوە کە تیایا بینیم. و
ئەمەش ئەو ڕۆژە بوو. ئەمەتا لەگەڵ پشیلەکەما.
بێگومانیش، بیر لە کین ئەکەمەوە،
بیر ئەکەمەوە کە ئەو ئێستا ئەچێت بۆ زانکۆی لۆنگ بیچ،
بیرم ئەکەوێتەوە کە جۆنی هاوڕێم و دایکم
هەردووکیان زانکۆی لۆنگ بیچیان تەواوکردووە،
کەیتی پورزاشم لەمکاتەیا ئەچێت بۆ زانکۆی لۆنگ بیچ.
دووبارە ئەوەش "دووشەممەی شێتانە".
بەڵام ئەمە تەنیا بەشێکی ئەوەیە کە بە مێشکتا یەت
لە کاتێکی دیاریکراودا کاتێک قسە ئەکەیت.
هەموو ئەوەشی ئەمانەوێت بۆ نیشاندانی ئەو هەموو شێواوییەی
کە لە سەرەتا ڕووئەیات، ئەمەیە.
مەبەستم ئەوەیە، هەر ئەمەمان هەیە.
(پێکەنین)
جێی سەرسوڕمانە کە سیستمەکەمان هێندە خراپە؟
بۆیە بیهێنەرە بەرچاوت، ئەگەر بتوانم لەیەکچوونێکتان بەمێ،
بیهێننە بەرچاوتان بتانەوێت لەچی ئەچێت ئەگەر کێکێک بخۆیت،
لەجیاتی خواردنی کێکەکە،
تەنیا پێکهاتەکانی کێکەکە بخۆیت،
یەک بە یەک،
لەگەڵ ڕێنماییەکانا
دەربارەی ئەوەی چۆن ئەکرێت ئەم پێکهاتانە تێکەڵبکرێت بۆ دروستکردنی.
پێویستە ڕێنماییەکانیش بخۆیت.
(پێکەنین)
ئەگەر ناچاربووینایە ئاواهی ئەزموونی کێکمان بکردایە،
هەرگیز کێکمان نەئەخوارد.
هێشتا، زمانیش تەنیا ڕێگەیە -- تەنیا ڕێگەیە --
کە بتوانین لەڕێگەیەوە بزانین چی ڕووئەیات، لە مێشکمانا.
ئەمە ناخی ئێمەیە،
ئەو شتەی ئەمانکات بە مرۆڤ،
ئەوەی وامان لێئەکات جیاواز بین لە گیاندارەکانی تر،
هەمووی لێرەیایە لە شوێنێکا، و
هەموو ئەوەی پێویستە بیکەین بۆ نیشاندانی زمانی خۆمانە.
زمان باشترین ڕێگەمانە بۆ نیشاندانی ئەوەی چی ئەگوزەرێت لەناو مێشکمانا.
بیهێننە بەرچاوتان ئەگەر بمەوێت پرسیارێکی گەورە بکەم، وەک:
"سرووشتی بیرکردنەوە و سۆزی مرۆڤ چییە؟"
ئەوەی پێویستە بیکەیت
ئەوەیە سەیری چەندین زمانی هەمەجۆر بکەیت
کە بتوانیت.
تەنیا یەکێک بەس نابێت.
نموونەیەکتان بەمێ،
ئەمە وێنەیەکی ڕۆمانی بچووکە گرتوومە،
کە بە کامێرایەکی ١٢ مێگا پیکسڵی گرتوومە.
ئێستا، ئەمە هەمان وێنەیە بە پیکسڵی کەمترەوە.
دیارە، هیچ کام لەم وێنانە پشیلەیەکی ڕاستەقینە نییە.
بەڵام یەکێکیان زۆر باشتر تێگەشتنت ئەیاتێ لەسەر پشیلە وەک لەوی تر.
زمان تەنیا ئامراز نییە.
ئەوە میراتی ئێمەیە،
رێگایەکی ئێمەیە بۆ گەیاندنی ئەوەی واتای چییە مرۆڤ بیت.
بێگوماینش، بە "میراتی"ییەکەمان، مەبەستم هەموو مرۆڤەکانە.
لەدەستدانی یەک زمانیش وا ئەکات ئەو وێنەیە زۆر ناڕوونتر بێت.
بۆیە وەک کارێک بۆ ١٠ ساڵی ڕابردوو و
هەروەها درووستکردنەوەیەک، هەر بۆ خۆشی،
زمان درووست ئەکەم.
بەمانە ئەوترێت "کۆنلانگەکان،"
کورتکراوەیەک بۆ زمانە درووستکراوەکان.
ئێستا، کە ئەم ڕاستیانە ئەخەمە ڕوو یەک بەدوای یەکا،
کە چەندین زمان لەناو ئەچن لەسەر هەسارەکەمان و
منیش زمانی نوێ درووست ئەکەم،
لەوانەیە بیر بکەنەوە کە بەستنەوەیەکی نا ڕووکەشی هەیە
لەنێوان ئەم دوانەیا.
ڕاستییەکەی، چەندین کەس هێڵێکیان کێشاوە لەنێوان ئەو خاڵانەیا.
ئەمە پیاوێکە کە زۆر تووڕە بوو
کە زمانێکی دروستکراو هەبوو لە فیلمی "ئەڤاتار"ی جەیمس کامیرۆندا.
ئەڵێت،
"لەو سێ ساڵەدا کە جەیمس کامیرۆن پێویستی پێبوو
بۆ ئەوەی ئەڤاتار بخاتە سەر شاشەکان، زمانێک مرد."
ڕاستییەکەی، لەوانەیە زۆر لەوەش زیاتر.
"زمانی ناڤی، ئەو کونە پڕناکاتەوە کە ئەبوو لەسەری بێت.. "
وتارێکی زۆر کاریگەر و توند --
ئەگەر هیچ بیری لێنەکەیتەوە.
(پێکەنین)
بەڵام ئەوکاتەی لێرەبووم لە کالیفۆرنیا،
دوو پسپۆڕیم تەواوکرد.
یەکێکیان لە زمانەوانیدا، بەڵام ئەوەی تریان لە ئینگلیزیا بوو.
بێگومانیش، پسپۆڕی ئینگلیزیش، خوێندنی زمانی ئینگلیزی،
ڕاستییەکەی خوێندنی ئەو زمانی ئینگلیزییە نییە، کە ئەیزانین،
خوێندنی بابەتە وێژەییەکانە.
وێژە بوارێکی زۆر سەرسوڕهێنەرە،
چونکە وێژە، بەشێوەیەکی فراوانتر، هەر وەک هونەر وایە؛
ئەکەوێتە ژێر شێوازی هونەرەوە. و
بە بەکارهێنانی وێژە چی ئەکەین،
نووسەرەکان، بوون و مێژووی تەواو نوێ درووست ئەکەن.
سەرنجڕاکێشە بۆمان ببینین
چی جۆرە قوڵی و سۆزێک و ڕۆحێکی تایبەتی
ئەکرێت لەلایەن نووسەرەکانەوە بخرێتە ناو ئەم بوونە خەیاڵییانە.
مەبەستم ئەوەیە بەشێوەیەکە -- سەیری ئەمە بکەن.
زنجیرەیەک کتێب هەیە
نوسراوە دەربارەی کەسایەتی خەیاڵی.
هەموو کتێبەکە دەربارەی یەک بوونی خەیاڵی، ساختەی مرۆڤە.
یەک کتێبی تەواوەتی هەیە لەسەر جۆرج بابیت
لە کتێبی "بابیت"ی سینکلێر لێویس، و
گرنتی ئەوەتان ئەیەمێ ئەو کتێبە، درێژترە لە کتێبی "بابیت" خۆی
کە کتێبێکی کورتە.
هیچ کەسێک هەر بیریشێتی؟
زۆرباشە، ڕاستییەکەی بەلای منەوە لە کتێبی "مەین ستریت"ی باشترە.
ئەوە بۆچوونی منە.
هەرگیز گومانمان لەو ڕاستییە نەبووە کە بواری وێژە سەرنجڕاکێشە.
بەڵام سەرەڕای ڕاستییەکە،
تەنانەت زمانەوانەکانیش گرنگی نادەن بەوەی زمانە درووستکراوەکان ئەتوانن
پێمان بڵێن دەربارەی قوڵی ڕۆحی مرۆڤ وەک هەوڵێکی هونەرییانە.
نموونەیەکی بچووکتان ئەیەمێ لێرەیا.
وتارێک نوسرابوو لەسەرم
ماوەیەک لەمەوبەر لە گۆڤارێکی کالیفۆرنیا.
کە ئەم وتارەشیان نوسیبوو،
ویستیان کەسێک لەلایەنی بەرامبەرەوە بێنن،
کە ئەگەر دواتر سەیری بکەیت، لە شتێکی سەیر ئەچێت بیکەیت.
تۆ تەنیا باسی کەسێک ئەکەیت، و
ئەتەوێت کەسێک بێنیت لە لایەنی بەرامبەری ئەو کەسە.
(پێکەنین)
ئەمە پارچە نوسراوێکە زیاد لەپێویست گەورە کراوە.
بۆیە توانیان
یەکێک لە زیرەکترین زمانزانەکانی سەردەمی خۆمان بێنن،
جۆرج لاکۆف، کە زمانزانێکە لە بێرکلی.
کارەکەشی بۆ هەتا هەتایە بواری زمانەوانی و
زانستی توانای فێربوونی گۆڕی.
کاتێکیش پرسیاری لێکرا دەربارەی کارەکەم و دەربارەی زمان درووستکردن بە گشتی،
وتی، "بەڵام زۆر شت هەیە بکرێت لە خوێندنی زماندا.
پێویستە کات لە شتێکی ڕاستەقینەدا بەسەر بەریت."
بەڵێ،
"شتێکی ڕاستەقینە." ئەمە هیچتان بیر ئەهێنێتەوە؟
بەکارهێنانی هەمان ئەو چوارچێوەی کارەی کە خۆی دایهێناوە،
ئەمگەیەنێتەوە سەر ئەم خواستە خەیاڵییە:
زمان ئامرازێکە.
لەوەش ئەچێت کارەکانی لەژێر ئەم خواستە خەیاڵییەیا بێت؛
کە زمان کاتێک بەسوودە کە بەکاربێت بۆ پەیوەندی.
زمان بێسوودە کاتێک ناتوانرێت بەکاربێت بۆ پەیوەندی.
لەوانەیە واتلێبکات بپرسیت: چی لە زمانە مردووەکان بکەین؟
بەڵام بەهەرحاڵ.
بۆیە بەهۆی ئەم بیرۆکەیەوە،
لەوانەیە لەوە بچێت کە لوتکەی نابەجێیە
کۆرسێکی فێربوونی زمانت هەبێت لەسەر زمانی ڤالێریانی باڵا
کە دروستمکرد بۆ زنجیرەی "یاری تەختەکان"ی ئێچی بی ئۆ
لەوانەیە بپرسیت، ئەو ٧٤٠ هەزار کەسە فێری چی ئەبن؟
(پێکەنین)
با سەیرێکی بکەین.
فێری چی ئەبن؟
ئەبێ فێری چی ببن؟
ئەوەت لەبیربێت کە زمانەکەی تر بۆ ئەمە --
بۆ ئەوانەیە بە ئینگلیزی قسە ئەکەن --
ئەوانەی بە ئینگلیزی قسە ئەکەن زۆر شت فێر ئەبن.
ئەمە ڕستەیەکە کە لەوانەیە هەرگیز بەکارینەهێنن بۆ پەیوەندیکردن
بەدرێژایی ژیانیان:
"ڤالا ئابرێ ئورنیس."
"پیاوەکە ژنەکە ئەبینێت."
هێڵە بچووکەکەی ناوەڕاست بەشە گرنگەکەیە،
کەواتە وشە بە وشەیە، وا ئەڵێت. و
چەندین شتی سەرنجڕاکێشیش فێر ئەبن،
بەتایبەتی ئەگەر بە ئینگلیزی قسە بکەن.
فێری ئەوە ئەبن ئەکرێت کردار لە کۆتایی ڕستەکەیا بێت.
ئەوە بەڕاستی ڕوونایات لە ئینگلیزیا کاتێک دوو مشتومڕت ئەبێت.
فێر ئەبن هەندێک جار
زمانێک هاوتای نییە بۆ وشەی "کە" -- بە تەواوەتی تیای نییە.
ئەوە شتێکە زمان پێی ئەکرێت.
فێر ئەبن کە بزوێنێکی درێژ ئەکرێت درێژتر بکرێتەوە،
بەراورد بە جیاوازی لە جۆرێتیا،
کە بزوێنە درێژەکانی ئێمە ئەوە ئەکات؛ هەر لە ڕاستیدا هەمان درێژین.
فێری ئەوە ئەبن کە ئەم گۆڕانکارییە بچووکانە هەیە لە تۆنی دەنگەکانا.
هممم؟ هممم؟
گۆڕانکاری هەیە پێی ئەوترێت شێوەی ناو و جێناو و ئاوەڵناو لە کۆتایی بکەرەکاندا --
(پێکەنین)
کە لە ڕستەیەکدا پێت ئەڵێ کێ چی لە کێ کردووە.
تەنانەت ئەگەر ڕیزبەندی وشەکانیش هەر وەک خۆی بهێڵیتەوە و
کۆتاییەکان بگۆڕیت،
ئەوە ئەگۆڕیت کێ چی لە کێ ئەکات.
فێری ئەوە ئەبن زمانەکان زۆر شت ئەکەن، هەمان شتەکان بەشێوەیەکی جیاواز
ئەشکرێت فێربوونی زمان شتێکی خۆشبێت.
ئەوەی فێری ئەبن ڕێزە بۆ زمان: زمان بە کاپیتاڵکردنی پیتی یەکەم.
بە لەبەرچاوگرتنی ئەو ڕاستییەش کە لەسەدا ٨٨ی ئەمریکییەکان بە ئینگلیزی قسە ئەکەن لە ماڵەوە،
پێموانییە ئەوە شتێکی خراپ بێت.
ئەزانن بۆچی زمانەکان ئەمرن لەسەر هەسارەکەمان؟
لەبەر ئەوە نییە کە حکومەت زمانێک ئەسەپێنێت بەسەر کۆمەڵێکی بچووکتردا،
یان کۆمەڵێکی تەواوەتی لەوانەی قسەی پێئەکەن نامێنن.
ئەوە بەدڵنیاییەوە لە ڕابردووا ڕووی یاوە، و ئێستاش ڕووئەیات،
بەڵام هۆکاری سەرەکی نییە.
هۆکارە سەرەکییەکە ئەوەیە منداڵێک لەدایک ئەبێت بۆ ناو خێزانێک
بە زمانێک قسە ئەکات کە بەشێوەیەکی بڵاو لە کۆمەڵگاکەیا قسەی پێناکرێت، و
ئەو مناڵە فێری نابێت.
بۆچی؟
چونکە ئەو زمانە بەهای نییە لە کۆمەڵگاکەیاندا.
چونکە ئەو زمانە سوودی نییە.
چونکە ئەو زمانە کارێکی دەستناکەوێت ئەگەر بەو زمانە قسە بکات.
چونکە ئەگەر زمان بەس ئامرازێک بێت،
ئەوا فێربوونی زمانی ڕەسەنی خۆیان
هێندەی فێربوونی ڤالێریانی باڵا سوودی ئەبێت بۆیان،
کەواتە بۆ فێریبێت؟
ئێستا...
لەوانەیە خوێندنی زمان نەبێتە هۆی زمانپاراوییەکی زیاتر.
بەڵام لەوانەیە ئەوە کێشەیەکی گەورە نەبێت.
لەوانەیە ئەگەر خەڵکی زیاتر فێری زمانی زیاتر ببن،
ببێتە هۆی پەسەندکردنی زیاتری زمانەکان و
داگیرکاری کەمتر بەرامبەر زمانەوانی.
لەوانەیە ئەگەر ڕێزی زمان بگرین وەک خۆی،
کە گرنگترین داهێنانی مرۆڤایەتییە،
ئەوا لە داهاتووا،
ئەتوانین ئاهەنگ بۆ زمانە زیندووەکان بگێڕین وەک زمانی زیندوو،
وەک لەوەی ببنە پارچەی مۆزەخانەکان.
کیریمڤۆس (ڤالێریان) زۆر سوپاس.
(چەپڵەلێدان)
Löffel.
Pappkartons.
Eisenbahnen für Kinder.
Feiertagsdekoration.
Hüpfburgen.
Decken.
Körbe.
Teppiche.
Klapptische.
Smartphones.
Klaviere.
Abendkleider.
Fotos.
Was haben all diese Sachen gemeinsam,
abgesehen davon, dass ich sie in den letzten drei Monaten fotografierte
und das Urheberrecht daran besitze?
(Gelächter)
Sie sind alle Erfindungen,
die mithilfe von Sprache geschaffen wurden.
Keines dieser Dinge hätte ohne Sprache existiert.
Stellen Sie sich vor, eines dieser Dinge zu erschaffen
oder ein ganzes Gebäude zu bauen,
ohne Sprache einsetzen zu können
oder ohne vom Wissen zu profitieren, das wir durch Sprache erlangten.
Im Grunde ist Sprache
die wichtigste Sache auf der ganzen Welt.
Unsere gesamte Zivilisation baut darauf auf.
Diejenigen, die ihr Leben widmen, dies zu studieren,
also wie menschliche Sprachen entstanden, wie sie sich voneinander unterscheiden,
wie sich Tierkommunikation davon unterscheidet,
nennt man Linguisten.
Formale Linguistik ist ein ziemlich junges Fachgebiet.
Es brachte auch wirklich viel Wichtiges hervor.
Wie zum Beispiel, dass menschliche Kommunikation
ganz anders als Tierkommunikation ist,
und dass alle Sprachen gleichermaßen ausdrucksstark sind,
wenn auch auf vielfältige Weise.
Trotzdem gibt es viele Leute,
die einfach gerne bei Sprachen abgehen,
so als hätten sie eine gleiche Kenntnis davon wie ein Linguist,
weil sie ja eine Sprache sprechen.
Wenn man eine Sprache spricht, hat man das gleiche Recht
wie jeder andere, über die Funktion zu reden.
Das wäre wie wenn Sie zum Chirurg sagen:
"Hören Sie mal.
Ich habe ein Herz seit etwa 40 Jahren.
Ich denke, ich weiß etwas über Aortenklappenimplantationen.
Meine Meinung ist so begründet wie Ihre."
Das ist aber genau das, was passiert.
So hätte Neil deGrasse Tyson für den Film "Arrival" eher
einen Entschlüsselungsexperten verwendet
-- jemanden, der eine Nachricht in einer bereits bekannten Sprache entschlüsselt --
als einen Linguisten,
um die Aliens zu kontaktieren.
Denn was würde ein Linguist --
was würde es nützen, mit jemandem zu reden,
der eine unbekannte Sprache spricht?
Dennoch ist der Film "Arrival" natürlich nicht fein raus.
Ich meine, also bitte -- hören Sie:
Aliens kommen in gigantischen Schiffen auf unseren Planeten
und wollen nichts anderes, als mit uns zu kommunizieren,
und Sie stellen einen einzigen Linguisten an?
(Gelächter)
Wollte die US-Regierung Geld sparen oder was?
(Gelächter)
Viele dieser Dinge kann man Missverständnissen zuschreiben,
sowohl von dem, was Sprache ist, als auch vom formalen Sprachenlernen,
also von Linguistik.
Ich denke, dass eine Sache vielen dieser Missverständnisse zugrunde liegt.
Diese wird in einem "Forbes"-Artikel über die Gründe zusammengefasst,
warum Schüler auf der High School keine Fremdsprachen lernen sollten.
Ich zitiere einige Passagen daraus
und ich will wissen, ob Sie herausfinden,
was diesen Meinungen und Ideen zugrunde liegt.
"Amerikaner lesen selten die Klassiker, nicht einmal Übersetzungen davon."
Anders gesagt, warum sollte man eine Fremdsprache lernen,
wenn man die Klassiker nicht in der Originalversion liest?
Was bringt das?
"Fremdsprachen als Schulfächer sind Zeitverschwendung,
verglichen mit anderen Sachen, die man in der Schule machen könnte."
"In Europa verteilen sich viele Sprachen auf einen relativ kleinen Raum."
Also was bringt es Amerikanern, eine andere Sprache zu lernen?
Man wird nicht wirklich gute Ergebnisse damit erzielen.
Den mag ich am meisten.
"Ein Student aus Birmingham
müsste etwa 1600 km bis zur mexikanischen Grenze reisen.
Selbst dort könnte er aber in Englisch mit genügend Leuten kommunizieren."
Anders gesagt, wenn man mit den Armen herumfuchteln kann
und dort hinkommt, wo man hin will,
dann macht es sowieso keinen Sinn, irgendeine Sprache zu lernen.
Was vielen dieser Einstellungen zugrunde liegt, ist die konzeptuelle Metapher:
Sprache ist ein Werkzeug.
Ein Aspekt dieser Metapher ist sehr richtig.
Sprache ist soweit eine Art Werkzeug,
dass, wenn man die Landessprache spricht, man mehr tun kann als wenn nicht.
Jedoch deutet man hier an, dass Sprache nur ein Werkzeug ist,
und das ist absolut falsch.
Wenn Sprache ein Werkzeug wäre, wäre sie wirklich sehr unzureichend.
Wir hätten sie schon lange gegen etwas Besseres ausgetauscht. Ein Beispiel:
Denken Sie an einfache Sätze.
Hier ein Satz, den ich sicherlich schon mal sagte: "Gestern sah ich Kyn."
Kyn ist mein Freund.
Wenn ich den Satz, "Gestern sah ich Kyn" sage,
denken Sie wirklich,
dass alles in meinem Gehirn durch diesen Satz
genauso in Ihr Gehirn eingepflanzt wird?
Kaum, denn es passiert noch viel mehr.
Wenn ich "gestern" sage,
dann denke ich vielleicht daran, wie das Wetter war, weil ich da war.
Wenn ich an das denke,
fällt mir wahrscheinlich ein, dass ich vergaß, einen Brief zu schicken.
Das sollte ein Witz sein, aber ich vergaß den Brief wirklich.
Das heißt, dass ich es am Montag machen muss,
weil ich dann nach Hause komme.
Wenn ich an Montag denke,
denke ich natürlich an "Manic Monday" von den Bangles. Ein guter Song.
Wenn ich das Wort "sah" sage, denke ich an diesen Satz:
"'Ich sehe!', sagte der Blinde, als er den Hammer aufhob und sah".
Das tue ich immer.
Ich denke immer daran, wenn ich das Wort "sah" höre oder sage,
weil mein Großvater es immer sagte.
Darum denke ich an meinen Großvater.
Somit kommen wir irgendwie zu "Manic Monday" zurück.
Wenn ich etwas wie "Gestern sah ich Kyn" sage,
denke ich bei Kyn an die Umstände, unter denen ich ihn sah.
Das war zufällig dieser Tag. Hier ist er mit meiner Katze.
Natürlich wenn ich an Kyn denke,
denke ich: Er geht an die Long Beach University.
Mir fällt ein: Meine Mutter und mein guter Freund John
machten ihr Studium in Long Beach,
meine Kusine Katie geht an die Long Beach University.
Ich denke an "Manic Monday".
Das ist nur ein Bruchteil von dem, was im Kopf passiert,
egal zu welcher Zeit, wenn man spricht.
Alles was wir haben, um das ganze Chaos darzustellen,
das in unserem Kopf abläuft, ist das.
Wir haben wirklich nur das!
(Gelächter)
Verwundert es, dass unser System so unzureichend ist?
Nehmen wir mal an, ich zeige Ihnen eine Analogie,
nehmen wir an, Sie wollten wissen, wie es ist, Kuchen zu essen.
Anstatt den Kuchen einfach zu essen,
müssten Sie die Zutaten des Kuchens
einzeln einnehmen.
Zusammen mit Anweisungen,
wie diese Zutaten zu einem Kuchen kombiniert werden können.
Die Anweisungen müssten Sie auch essen.
(Gelächter)
Wenn wir so Kuchen essen müssten,
würden wir nie Kuchen essen.
Somit ist Sprache der einzige Weg, -- der wirklich einzige Weg --
wie wir begreifen können, was in unserem Gehirn abläuft.
Das ist unser Innenleben.
Das macht uns zu Menschen.
Das unterscheidet uns von anderen Tieren.
Das ist irgendwo hier ganz innen drin.
Alles, was wir einsetzen müssen, um es darzustellen, sind unsere Sprachen.
Sprache ist der beste Weg, zu zeigen, was in unserem Kopf vorgeht.
Mal angenommen, ich stelle eine schwere Frage:
"Wie sehen menschliche Gedanken und Gefühle aus?"
Was man tun sollte,
ist, so viele verschiedene Sprachen wie nur irgendmöglich
zu untersuchen.
Eine allein tut es einfach nicht.
Als Beispiel zeige ich Ihnen
ein Bild vom kleinen Roman,
das ich mit einer 12-Megapixel-Kamera machte.
Jetzt zeige ich Ihnen dasselbe Bild mit wesentlich weniger Pixeln.
Natürlich stellt keines dieser Fotos eine echte Katze dar.
Aber eines zeigt Ihnen viel besser, was eine Katze ist, als das andere.
Sprache ist nicht nur ein Werkzeug.
Sie ist unser Erbe.
Sie hilft uns, zu zeigen, was Menschsein bedeutet.
Natürlich meine ich mit "unserem" Erbe alle Menschen überall.
Wenn nur eine Sprache verloren geht, wird dieses Bild viel undeutlicher.
Deshalb war es mein Job die letzten 10 Jahre über
und auch mein Hobby, nur zum Spaß,
Sprachen zu erschaffen.
Diese werden "Kunstsprachen"
oder "konstruierte Sprachen" genannt.
Wenn ich die Fakten in Folge präsentiere,
dass wir Sprachen auf der Erde verlieren
und dass ich neue Sprachen schaffe,
denken Sie vielleicht, es gibt eine tiefere Verbindung
zwischen den Zweien.
In der Tat grenzen viele Leute diese beiden Dinge ab.
So geriet ein Mann völlig außer Fassung,
dass es eine Kunstsprache in James Camerons Avatar gibt.
Er meint:
"Aber in den drei Jahren, die James Cameron
für Avatar brauchte, starb eine Sprache."
Wahrscheinlich noch viele mehr.
"Na'vi wird nicht das Loch füllen, das es füllen sollte ..."
Eine wahrlich tiefgründige und treffende Aussage,
wenn man überhaupt nicht darüber nachdenkt.
(Gelächter)
Als ich an die California University ging,
machte ich zwei Abschlüsse.
Einer war in Linguistik, der andere in Anglistik.
Natürlich betrifft Anglistik nicht wirklich,
wie wir wissen, das Studium der englischen Sprache,
sondern das Literaturstudium.
Literatur ist einfach wunderbar,
weil im Grunde Literatur ganz allgemein so etwas wie Kunst ist.
Es fällt unter die Rubrik Kunst.
In der Literatur machen wir es so,
dass Autoren ganz neue Wesen und Geschichten erschaffen.
Es ist interessant für uns, zu sehen,
welche Art von Tiefe, Emotion und einfach einzigartigen Seelen
Autoren in diese fiktiven Wesen hineinstecken können.
So viel dazu, ich meine -- sehen Sie sich das an.
Es gibt ganze Buchreihen,
die über fiktive Charaktere geschrieben wurden.
Also das gesamte Buch handelt nur von einem fiktiven, erfundenen Menschen.
Es gibt ein ganzes Buch über George F. Babbitt
von Sinclair Lewis "Babbitt".
Ich kann Ihnen versichern, es ist länger als
das kurze Buch "Babbitt".
Kennt jemand "Babbitt" überhaupt?
Es ist sehr gut, ich denke, es ist besser als "Main Street".
Ich provoziere bewusst hier.
Wir stellten die Tatsache nie in Frage, dass Literatur interessant ist.
Aber trotz dieser Tatsache
interessiert nicht einmal Linguisten, was Kunstsprachen als Kunstbestreben
uns über die Tiefe der menschlichen Seele erzählen können.
Ich zeige Ihnen hier ein nettes, kleines Beispiel.
Man schrieb vor einer Weile einen Artikel über mich,
in der Absolventenzeitschrift der California University.
Als man diesen Artikel schrieb,
wollte man mich einem Gegner gegenüberstellen.
Das erscheint im Nachhinein sehr merkwürdig.
Man erzählt von einer Person
und man stellt sie einem Gegner gegenüber.
(Gelächter)
Hauptsächlich ist das eine Lobschrift,
aber was soll`s.
Also lud man zufällig
einen der brilliantesten Linguisten unserer Zeit,
George Lakoff, Linguist in Berkeley, ein.
Im Wesentlichen änderte seine Arbeit für immer den Bereich der Linguistik
und der Kognitionswissenschaft.
Als man ihn nach meiner Arbeit und nach Spracherschaffung fragte,
meinte er: "Es gibt viele andere Themen, die Linguisten beschäftigen.
Sie sollten Ihre Zeit mit etwas Echtem verbringen."
Ja.
"Mit etwas Echtem." Kommt Ihnen das bekannt vor?
Indem ich genau die Struktur verwende, die er selbst erfand,
kehre ich zu dieser konzeptuellen Metapher zurück:
Sprache ist ein Werkzeug.
Er arbeitet scheinbar nach dieser konzeptuellen Metapher.
Das heißt, dass Sprache nützlich ist, wenn sie für Kommunikation genutzt wird.
Sprache ist nutzlos, wenn sie nicht für Kommunikation genutzt wird.
Sie fragen sich vielleicht: Was tun wir mit toten Sprachen?
Aber na ja.
Aufgrund dieser Idee
erscheint es absolut absurd,
einen Duolingo-Kurs in Hochvalyrisch abzuhalten,
das ich für die HBO-Filmserie "Game of Thrones" schuf.
Vielleicht fragen Sie sich, was genau 740.000 Leute dort lernen?
(Gelächter)
Dann sehen wir uns das mal an.
Was lernen sie?
Was könnten sie möglicherweise lernen?
Nun wenn man die Ausgangssprache dafür berücksichtigt --
es ist für englischsprachige Leute --
lernen Englischsprachige ziemlich viel.
Hier ist ein Satz, den sie nie für Kommunikation benutzen werden,
im gesamten Leben nicht:
"Vala ābre urnes."
"Der Mann sieht die Frau."
Die kleine Mittellinie ist die Anmerkung,
also sagt es Wort für Wort seine Bedeutung.
Eigentlich lernen sie einige, sehr faszinierende Dinge,
vor allem als Englischsprachige.
Sie lernen, dass ein Verb am Ende eines Satzes stehen kann.
Das kommt im Englischen bei zwei Teilsätzen nicht wirklich vor.
Sie lernen, dass in einer Sprache manchmal
kein Äquivalent für "der/die/das" existiert -- er fehlt vollständig.
So etwas kann Sprache machen.
Sie lernen, dass ein langer Vokal tatsächlich im Gegensatz zu seinem Wert
eine längere Aussprache besitzen kann,
was unsere langen Vokale tun -- sie sind genau gleich lang.
Sie lernen, dass es diese kleinen Beugungen gibt.
Wie? Was?
Es gibt Beugungen oder "Fälle" am Ende von Nomen --
(Gelächter)
die jemandem angeben, wer wem was in einem Satz tut.
Auch wenn man die Reihenfolge der Wörter gleich lässt
und die Endungen vertauscht,
ändert es, wer wem was tut.
Sie lernen, dass Sprachen Dinge, dieselben Dinge, unterschiedlich machen.
Eine Sprache zu lernen, kann Spaß machen.
Sie lernen, dass man Sprache respektieren und großschreiben sollte.
Wenn man bedenkt, dass in den USA 88 % nur Englisch zuhause sprechen,
denke ich nicht,
dass das zwangsläufig schlecht ist.
Wissen Sie warum Sprachen auf unserer Erde aussterben?
Das passiert nicht, weil Regierungen einer Minderheit eine Sprache aufzwingen
oder weil man eine ganze Volksgruppe auslöscht.
Das kam ganz sicher früher vor und passiert jetzt noch,
aber das ist nicht der Hauptgrund.
Der Hauptgrund ist, dass ein Kind zur Welt kommt
und die Familie eine Sprache spricht, die man kaum in der Gemeinschaft spricht
und das Kind sie nicht lernt.
Warum?
Ihre Gemeinschaft wertschätzt diese Sprache nicht.
Diese Sprache ist nutzlos.
Das Kind kann keinen Job bekommen, wenn es diese Sprache spricht.
Wenn Sprache nur ein Werkzeug ist,
dann macht, ihre Muttersprache zu lernen,
etwa so viel Sinn, wie Hochvalyrisch zu lernen.
Also wozu die Mühe?
Nun ...
Vielleicht führt das Lernen von Sprachen nicht zu viel mehr Sprachbeherrschung.
Aber vielleicht geht es darum gar nicht.
Wenn vielleicht mehr Leute mehr Sprachen lernen,
führt das zu mehr Sprachtoleranz
und zu weniger Sprachimperialismus.
Wenn wir vielleicht Sprache als das akzeptieren, was sie ist --
nämlich die größte Erfindung des Menschen in der Geschichte --
dann können wir in Zukunft
gefährdete Sprachen als lebende Sprachen feiern
und nicht als Museumsstücke.
(Hochvalyrisch) Kirimvose. Danke.
(Applaus)
Κουτάλια.
Κούτες από χαρτόνι.
Ηλεκτρικά τραίνα για μπόμπιρες.
Εποχιακός στολισμός.
Φουσκωτοί παιδότοποι.
Κουβέρτες.
Καλάθια.
Χαλιά.
Τραπέζια σερβιρίσματος.
Έξυπνα τηλέφωνα.
Πιάνα.
Χιτώνες.
Φωτογραφίες.
Τι έχουν κοινό όλα αυτά τα πράγματα,
εκτός του ότι είναι φωτογραφίες που τράβηξα τους τελευταίους τρεις μήνες,
κι έτσι κατέχω τα πνευματικά δικαιώματα;
(Γέλια)
Είναι όλα εφευρέσεις
που δημιουργήθηκαν με το ευεργέτημα της γλώσσας.
Κανένα από αυτά δεν θα υπήρχε χωρίς τη γλώσσα.
Φανταστείτε να δημιουργείτε οποιοδήποτε από αυτά
ή να χτίσετε ένα ολόκληρο κτήριο σαν αυτό,
χωρίς να έχετε τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσετε τη γλώσσα
ή χωρίς να επωφεληθείτε από κάθε γνώση που αποκτήθηκε με τη χρήση της γλώσσας.
Βασικά, η γλώσσα είναι το πιο σημαντικό πράγμα
σε όλον τον κόσμο.
Ολόκληρος ο πολιτισμός μας στηρίζεται πάνω σε αυτήν.
Κι αυτοί που αφιερώνουν τη ζωή τους στη μελέτη της
-πώς προέκυψε η γλώσσα, πώς διαφέρουν οι γλώσσες,
πώς διαφέρουν από τα συστήματα επικοινωνίας των ζώων --
είναι οι γλωσσολόγοι.
Η επίσημη γλωσσολογία είναι λίγο-πολύ ένας σχετικά νέος κλάδος της επιστήμης.
Και αποκάλυψε πολύ σημαντικά πράγματα.
Όπως για παράδειγμα, ότι τα ανθρώπινα συστήματα επικοινωνίας
διαφέρουν ριζικά από αυτά των ζώων,
ότι όλες οι γλώσσες είναι εξίσου εκφραστικές,
ακόμη και αν το κάνουν με διαφορετικούς τρόπους.
Κι όμως, παρόλα αυτά,
υπάρχουν πολλοί που αρέσκονται να εκφέρουν σημαντικές απόψεις για τη γλώσσα
σαν να μπορούν να την κατανοήσουν το ίδιο όπως ένας γλωσσολόγος,
για τον απλό λόγο ότι μιλούν τη γλώσσα.
Και φυσικά, εάν μιλάτε μια γλώσσα, αυτό σημαίνει ότι δικαιούστε
να μιλάτε για τη λειτουργία της όπως κάθε άλλος.
Φανταστείτε ότι μιλάτε σε έναν χειρουργό
και του λέτε, «Άκου, φίλε.
Έχω μια καρδιά περίπου 40 χρόνια.
Άρα μπορώ να έχω γνώμη για τα υποκατάστατα αορτικής βαλβίδας.
Νομίζω ότι η γνώμη μου είναι ισάξια με τη δική σου».
Κι όμως, αυτό ακριβώς συμβαίνει.
Εδώ ο Νιλ Ντεγκράς Τάισον λέει ότι στην ταινία «Η Άφιξη»,
θα έφερνε έναν κρυπτογράφο --
κάποιον που μπορεί να αποκρυπτογραφήσει ένα μήνυμα σε γλώσσα που ήδη ξέρει --
αντί για έναν γλωσσολόγο,
για να επικοινωνήσει με τους εξωγήινους,
γιατί τι θα έκανε ο γλωσσολόγος --
πώς θα ήταν χρήσιμος να μιλήσει με κάποιον
την γλώσσα του οποίου δεν γνωρίζουμε;
Αν και φυσικά, η ταινία «Η Άφιξη» δεν απαλλάσσεται.
Αν είναι δυνατόν -- άκου, φίλε:
εξωγήινοι κατεβαίνουν στη Γη μέσα σε τεράστια διαστημόπλοια,
και δεν θέλουν τίποτα άλλο παρά να επικοινωνήσουν μαζί μας,
και προσλαμβάνετε έναν γλωσσολόγο;
(Γέλια)
Μήπως η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει οικονομικές δυσκολίες;
(Γέλια)
Πολλά από αυτά μπορούν να αποδοθούν σε παρεξηγήσεις,
και για το τι είναι η γλώσσα και για την επίσημη μελέτη της γλώσσας,
τη γλωσσολογία.
Και νομίζω ότι όσα βρίσκονται πίσω από πολλές από αυτές τις παρεξηγήσεις
τα συνοψίζει ένα θαυμάσιο άρθρο στο περιοδικό «Forbes»,
με θέμα γιατί οι μαθητές των γυμνασίων δεν θα πρέπει να μαθαίνουν ξένες γλώσσες.
Θα παραθέσω κάποια αποσπάσματα από αυτό
και θέλω να δω αν μπορείτε να καταλάβετε
τι κρύβεται πίσω από αυτές τις ιδέες και απόψεις.
«Οι Αμερικανοί σπανίως διαβάζουν κλασικά έργα, ακόμη και σε μετάφραση».
Με άλλα λόγια, γιατί να κοπιάσετε να μάθετε μια ξένη γλώσσα
αφού τελικά δεν πρόκειται καν να διαβάσετε το κλασικό έργο στο πρωτότυπο;
Ποιο είναι το όφελος;
«Το να μαθαίνετε ξένες γλώσσες στο σχολείο είναι χαμένος χρόνος
σε σχέση με άλλα πράγματα που θα μπορούσατε να μάθετε στο σχολείο».
«Η Ευρώπη έχει πολλές γλωσσικές ομάδες μαζεμένες σε σχετικά μικρό χώρο».
Έτσι οι Αμερικάνοι, ποιον λόγο έχετε για να μάθετε μια άλλη γλώσσα;
Τα χρήματα που θα ξοδέψετε δεν θα σας ωφελήσουν πολύ.
Ένα αγαπημένο μου,
«Ένας μαθητής στο Μπέρμιγχαμ θα πρέπει να ταξιδέψει
περίπου 1.600 χιλιόμετρα έως τα σύνορα με το Μεξικό,
αλλά και πάλι, θα υπάρχουν αρκετοί που μιλούν Αγγλικά για να εξυπηρετηθεί».
Με άλλα λόγια, αν μπορείτε να κουνάτε πέρα δώθε τα χέρια σας
και μπορείτε να φτάσετε όπου θέλετε να πάτε,
τότε δεν υπάρχει οποιοσδήποτε λόγος να μάθετε μια ξένη γλώσσα.
Κάτω από όλες αυτές τις στάσεις βρίσκεται η γενικότερη αντίληψη,
ότι η γλώσσα είναι ένα εργαλείο.
Και αυτή η αντίληψη φαίνεται αρκετά βάσιμη.
Η γλώσσα αποτελεί εργαλείο με την έννοια ότι
κάνεις περισσότερα αν μιλάς την τοπική γλώσσα, από ό,τι αν δεν την μιλάς.
Όμως υπονοείται ότι η γλώσσα είναι απλώς και μόνο ένα εργαλείο,
και αυτό είναι απολύτως λανθασμένο.
Αν η γλώσσα ήταν εργαλείο, ειλικρινά, δεν θα ήταν τόσο καλό εργαλείο.
Και θα την είχαμε εγκαταλείψει εδώ και καιρό για κάτι πολύ καλύτερο.
Σκεφτείτε οποιαδήποτε πρόταση.
Να μια πρόταση που σίγουρα την έχω πει: «Χθες είδα τον Κιν».
Έχω φίλο που λέγεται Κιν,
Και όταν λέω την πρόταση, «Χθες είδα τον Κιν»,
νομίζετε ότι πραγματικά όλα όσα βρίσκονται στο μυαλό μου
πλέον εμφυτεύονται στο δικό σας μυαλό
μέσω αυτής της πρότασης;
Είναι απίθανο, γιατί συμβαίνουν πολλά άλλα.
Όπως όταν λέω «χθες».
Μπορεί να σκεφτώ τι καιρό είχε χθες επειδή ήμουν εκεί.
Και αν θυμάμαι,
μάλλον θα θυμηθώ ότι κάτι ξέχασα να στείλω στο mail, που όντως το ξέχασα.
Είχα προσχεδιάσει το αστείο, αλλά πραγματικά ξέχασα να στείλω κάποιο μήνυμα.
Κι έτσι πρέπει να το στείλω τη Δευτέρα,
γιατί τότε θα γυρίσω σπίτι.
Και φυσικά, όταν σκέφτομαι τη Δευτέρα,
θυμάμαι το «Manic Monday» των Bangles. Ωραίο τραγούδι!
Και όταν λέω τη λέξη «είδα», σκέφτομαι το λογοπαίγνιο:
«"Βλέπω (τι εννοείς)!" είπε ο τυφλός καθώς σήκωνε το σφυρί και το πριόνι».
Πάντα το κάνω.
Το θυμάμαι κάθε φορά που ακούω ή λέω αυτή τη λέξη,
γιατί συνήθιζε να το λέει ο παππούς μου,
έτσι μου τον θυμίζει.
Και για κάποιον λόγο επιστρέφουμε στο «Manic Monday».
Και με τον Κιν, όταν λέω κάτι όπως «Χθες είδα τον Κιν»,
θα σκεφτώ τις περιστάσεις κάτω από τις οποίες τον είδα.
Και έτυχε να ήταν εκείνη την ημέρα. Εδώ είναι με τη γάτα μου.
Και φυσικά, εάν σκέφτομαι τον Κιν,
θα σκεφτώ ότι τώρα πάει στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια,
και ότι ο καλός μου φίλος Τζον και η μητέρα μου
αποφοίτησαν μαζί από το αυτό,
η ξαδέρφη μου η Κέιτι φοιτά τώρα στο ίδιο πανεπιστήμιο.
Και πάλι στο «Manic Monday».
Αλλά όλα αυτά είναι μόνο ένα μικρό μέρος από όσα συμβαίνουν μέσα στο μυαλό σας
ανά πάσα στιγμή που μιλάτε.
Και το μόνο που έχουμε για να απεικονίσουμε όλο αυτό το χάλι
που γίνεται μέσα στο κεφάλι σας, είναι αυτό.
Πραγματικά, μόνο αυτό έχουμε.
(Γέλια)
Απορείτε ότι το σύστημά μας είναι ανεπαρκές;
Για να σας δώσω κάτι παρόμοιο,
φανταστείτε να θέλετε να μάθετε πώς είναι να τρώτε τούρτα,
εάν, αντί να φάτε την τούρτα,
θα χρειαζόταν να καταπιείτε τα υλικά που φτιάχνουμε την τούρτα,
ένα ένα,
μαζί και τις οδηγίες
για το πώς συνδυάζουμε αυτά τα υλικά για να γίνει η τούρτα.
Θα έπρεπε να φάτε και τις οδηγίες.
(Γέλια)
Εάν έτσι έπρεπε να βιώσουμε την τούρτα,
δεν θα τρώγαμε ποτέ τούρτα.
Κι όμως, η γλώσσα είναι ο μόνος τρόπος -- ο μόνος τρόπος --
να μπορέσουμε να καταλάβουμε τι συμβαίνει εδώ μέσα, στο μυαλό μας.
Αυτή είναι η εσωτερικότητά μας,
αυτό που μας κάνει ανθρώπους,
αυτό που μας διαφοροποιεί από τα άλλα ζώα.
Όλα είναι κάπου εδώ μέσα,
και το μόνο που έχουμε για να τα αποδώσουμε είναι οι γλώσσες μας.
Η γλώσσα είναι ο καλύτερος τρόπος να πούμε τι έχουμε στο μυαλό μας.
Αν θέλω να ρωτήσω κάτι σημαντικό όπως:
«Ποια είναι η φύση της ανθρώπινης σκέψης και των συναισθημάτων;»
Θα θέλατε είναι να εξετάσετε όσο περισσότερες γλώσσες είναι δυνατόν.
Η μία δεν επαρκεί.
Για να σας δώσω ένα παράδειγμα,
να μια φωτογραφία του μικρού Ρόμαν,
που την τράβηξα με μια κάμερα 12 μεγαπίξελ.
Τώρα, εδώ είναι η ίδια φωτογραφία με πολύ λιγότερα πίξελ.
Προφανώς, καμία από τις φωτογραφίες δεν είναι αληθινή γάτα.
Αλλά η μια σας δίνει πολύ καλύτερη αίσθηση από την άλλη για το τι είναι γάτα.
Η γλώσσα δεν είναι απλώς ένα εργαλείο.
Είναι η κληρονομιά μας,
είναι ο τρόπος μας να εκφράσουμε τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος.
Και φυσικά εννοώ ότι είναι κληρονομιά όλων των ανθρώπων παντού.
Και όταν χάνουμε ακόμη και μια γλώσσα, η εικόνα αυτή χάνει την ευκρίνειά της.
Έτσι τα τελευταία 10 χρόνια,
ως επάγγελμα αλλά και για διασκέδαση,
δημιουργώ γλώσσες.
Αυτές λέγονται «conlangs»,
η αγγλική συντομογραφία του όρου «κατασκευασμένες γλώσσες».
Κι όπως σας παρουσιάζω μαζί τα γεγονότα,
ότι χάνονται γλώσσες από τον πλανήτη
κι ότι εγώ δημιουργώ ολοκαίνουργιες γλώσσες,
θα νομίσετε ότι υπάρχει κάποια μη επιφανειακή σχέση μεταξύ αυτών των δύο.
Πράγματι, κάποιοι άνθρωποι έχουν κάνει τη σύνδεση.
Αυτός είναι κάποιος που έγινε έξαλλος
επειδή υπήρχε μια τεχνητή γλώσσα στο «Άβαταρ» του Τζέιμς Κάμερον.
Λέει ότι,
«Στα τρία χρόνια που χρειάστηκε ο Τζέιμς Κάμερον
για να βγάλει το Άβαταρ στην οθόνη, μια γλώσσα πέθανε».
Μάλλον πάνω από μία, για την ακρίβεια.
«Δυστυχώς η γλώσσα των Na'vi δεν θα γεμίσει το κενό της ...»
Μια όντως βαθυστόχαστη και πικρή δήλωση --
αν δεν την σκεφτείτε καθόλου.
(Γέλια)
Αλλά όταν ήμουν στην Καλιφόρνια
ολοκλήρωσα δύο ειδικότητες.
Η μία ήταν η γλωσσολογία και η άλλη τα Αγγλικά.
Και φυσικά, η Αγγλική Φιλολογία, η μελέτη των Αγγλικών,
όπως ξέρουμε, δεν είναι στην ουσία η μελέτη της Αγγλικής γλώσσας,
είναι η μελέτη της λογοτεχνίας.
Η λογοτεχνία είναι κάτι υπέροχο,
επειδή βασικά, με την ευρεία έννοια, η λογοτεχνία είναι κάτι σαν τέχνη·
υποπίπτει στην κατηγορία των τεχνών.
Και με τη λογοτεχνία,
οι συγγραφείς δημιουργούν ολόκληρα νέα πλάσματα και ιστορίες.
Κι έχει ενδιαφέρον να δούμε
πόσο βάθος και συναίσθημα, και τι μοναδικό πνεύμα
βάζουν οι συγγραφείς σε αυτά τα πλασματικά όντα.
Τόσο πολύ που, εννοώ -- ρίξτε μια ματιά εδώ.
Υπάρχει μια ολόκληρη σειρά βιβλίων
που έχουν γραφτεί για φανταστικούς χαρακτήρες
Λες και ολόκληρο το βιβλίο είναι μόνο ένα φτιαχτό, ψεύτικο ανθρώπινο πλάσμα.
Υπάρχει ένα ολόκληρο βιβλίο για τον Τζορτζ Φ. Μπάμπιτ
του «Μπάμπιτ» του Σίνκλερ Λιούις,
και σας βεβαιώ ότι είναι μεγαλύτερο από το «Μπάμπιτ»,
που είναι σύντομο βιβλίο.
Το θυμάται κανένας αυτό;
Είναι πολύ καλό, νομίζω καλύτερο από τον «Κεντρικό δρόμο» του ιδίου.
Είναι προσωπική άποψη, βέβαια.
Άρα δεν αμφισβητούμε το γεγονός ότι η λογοτεχνία είναι ενδιαφέρουσα.
Αλλά παρά αυτό το γεγονός,
ούτε η γλωσσολογία ενδιαφέρεται για το τι μπορούν οι κατασκευασμένες γλώσσες
να μας πουν για το βάθος του ανθρώπινου πνεύματος ως καλλιτεχνική επιδίωξη.
Θα σας δώσω ένα ωραίο παράδειγμα.
Πριν λίγο καιρό γράφτηκε ένα άρθρο για μένα
στο περιοδικό των αποφοίτων του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια.
Και όταν έγραφαν το άρθρο,
ήθελαν κάποιον να πει και την αντίθετη άποψη,
που, αν το καλοσκεφτείτε, φαίνεται μάλλον παράδοξο.
Απλώς μιλάς για κάποιον άνθρωπο,
και θες να βρεις κάποιον από την αντίθετη πλευρά αυτού του ατόμου.
(Γέλια)
Βασικά είναι ένα εγκωμιαστικό άρθρο, αλλά τέλος πάντων.
Έτσι έτυχε να βρουν
έναν από τους πιο λαμπρούς γλωσσολόγους της εποχής μας,
τον Τζορτζ Λάκοφ, που είναι γλωσσολόγος εδώ στο Μπέρκλεϊ.
Και το έργο του άλλαξε ριζικά το πεδίο της γλωσσολογίας
και της γνωσιακής επιστήμης.
Κι όταν ρωτήθηκε για τη δουλειά μου κι εν γένει για την κατασκευή γλωσσών,
είπε, «Αλλά πρέπει να γίνουν πολλά στη μελέτη της γλώσσας.
Θα πρέπει να δώσετε τον χρόνο σας σε κάτι πραγματικό».
Ναι.
«Κάτι πραγματικό». Σας θυμίζει κάτι αυτό;
Για να χρησιμοποιήσω ακριβώς το ίδιο πλαίσιο που ο ίδιος εφηύρε,
θα αναφερθώ στη γενική αντίληψη που αναφέραμε νωρίτερα:
η γλώσσα είναι εργαλείο.
Κι αυτός φαίνεται να εργάζεται με βάση αυτή την αντίληψη,
ότι δηλαδή η γλώσσα είναι χρήσιμη όταν χρησιμοποιείται για την επικοινωνία.
Η γλώσσα είναι άχρηστη όταν δεν χρησιμοποιείται για την επικοινωνία.
Σας κάνει να αναρωτηθείτε: Τι κάνουμε με τις νεκρές γλώσσες;
Αλλά τέλος πάντων.
Έτσι, εξαιτίας αυτής της ιδέας,
θα φανεί ως το άκρο άωτο της παράνοιας
να κάνετε στην πλατφόρμα Duolingo μαθήματα για τα Υψηλά Βαλυριανά,
τη γλώσσα που δημιούργησα για το Game of Thrones.
Ίσως αναρωτηθείτε, τι στο καλό μαθαίνουν 740 χιλιάδες άνθρωποι;
(Γέλια)
Ας ρίξουμε μια ματιά, λοιπόν.
Τι μαθαίνουν;
Τι είναι δυνατόν να μαθαίνουν;
Έχοντας υπόψιν ότι η άλλη γλώσσα για αυτό
-- είναι για ανθρώπους που μιλούν Αγγλικά --
οι Αγγλόφωνοι μαθαίνουν αρκετά.
Να μια πρόταση που μάλλον δεν θα χρησιμοποιήσουν στην επικοινωνία
σε όλη τους τη ζωή:
«Vala ābre urnes».
«Ο άνδρας βλέπει τη γυναίκα».
Η μικρή μεσαία γραμμή μας δείχνει
τη μετάφραση λέξη-προς-λέξη.
Και πραγματικά μαθαίνουν κάποια συναρπαστικά πράγματα,
ειδικά αν είναι ομιλητές της Αγγλικής.
Μαθαίνουν ότι το ρήμα μπορεί να μπει στο τέλος της πρότασης.
Δεν γίνεται αυτό στα Αγγλικά όταν έχετε και αντικείμενο.
Μαθαίνουν ότι μερικές φορές
μια γλώσσα δεν έχει κάτι αντίστοιχο για το άρθρο «the» - λείπει εντελώς.
Το κάνουν αυτό οι γλώσσες.
Μαθαίνουν ότι ένα μακρό φωνήεν ουσιαστικά έχει μακρύτερη διάρκεια,
σε σχέση με τα άλλα φωνήεντα,
όπως τα δικά μας μακρά φωνήεντα· στην ουσία έχουν την ίδια διάρκεια.
Μαθαίνουν ότι υπάρχουν κάποιες μικρές καταλήξεις.
Χμμ; Τι είναι αυτό;
Καταλήξεις που ονομάζονται «πτώσεις» μπαίνουν στο τέλος των ουσιαστικών -
(Γέλια)
που δηλώνουν ποιος κάνει τι σε ποιον μέσα σε μια πρόταση.
Ακόμη κι αν αφήσετε τις λέξεις στην ίδια σειρά
αλλά αλλάξετε τις καταλήξεις,
αλλάζει το ποιος κάνει τι σε ποιον.
Μαθαίνουν ότι οι γλώσσες μπορεί να κάνουν τα ίδια πράγματα, με διαφορετικό τρόπο.
Και ότι είναι διασκεδαστικό να μαθαίνεις γλώσσες.
Μαθαίνουν να σέβονται τη Γλώσσα, τη Γλώσσα με κεφαλαίο το «Γ».
Και δεδομένου ότι 88% των Αμερικανών μιλούν μόνο Αγγλικά στο σπίτι,
δεν θεωρώ ότι αυτό είναι απαραιτήτως κακό.
Ξέρετε γιατί πεθαίνουν οι γλώσσες στον πλανήτη μας;
Όχι γιατί οι κυβερνήσεις επιβάλλουν κάποια γλώσσα με μια μειονότητα,
ή επειδή εξαλείφεται ολόκληρη η ομάδα ομιλητών μιας γλώσσας.
Αυτό έχει βεβαίως συμβεί στο παρελθόν, και συμβαίνει και τώρα,
αλλά δεν είναι ο κύριος λόγος.
Ο κύριος λόγος είναι ότι το παιδί μιας οικογένειας,
που μιλάει μια γλώσσα οι οποία δεν ομιλείται ευρέως στην κοινότητά τους,
δεν μαθαίνει αυτή τη γλώσσα.
Γιατί;
Επειδή αυτή η γλώσσα δεν χαίρει εκτίμησης από την κοινότητα.
Επειδή η γλώσσα δεν είναι χρήσιμη.
Γιατί το παιδί δεν μπορεί να βρει δουλειά αν ομιλεί αυτή τη γλώσσα.
Επειδή εάν η γλώσσα είναι απλώς ένα εργαλείο,
τότε μαθαίνοντας τη μητρική τους γλώσσα
έχουν σχεδόν την ίδια ωφέλεια όπως όταν μαθαίνουν Υψηλά Βαλυριανά,
άρα γιατί να μπουν στον κόπο;
Βέβαια...
ίσως η μελέτη της γλώσσας να μην οδηγήσει σε πολύ μεγαλύτερη γλωσσολογική ευχέρεια.
Αλλά αυτό δεν έχει και πολλή σημασία.
Ίσως αν περισσότεροι άνθρωποι μελετούν περισσότερες γλώσσες,
αυτό να οδηγήσει σε περισσότερη γλωσσολογική ανεκτικότητα
και σε λιγότερο γλωσσολογικό επεκτατισμό.
Ίσως αν πραγματικά σεβαστούμε τη γλώσσα γι' αυτό που είναι
-- κυριολεκτικά η μεγαλύτερη επινόηση στη ιστορία της ανθρωπότητας --
τότε στο μέλλον,
θα μπορούμε να τιμούμε εξίσου τις γλώσσες που κινδυνεύουν και τις ζωντανές γλώσσες,
κι όχι σαν μουσειακά εκθέματα.
(Υψηλά Βαλυριανά) Kirimvose. Ευχαριστώ.
(Χειροκρότημα)
Cucharas.
Cajas de cartón.
Trenes eléctricos pequeños.
Adornos de Navidad.
Castillos inflables.
Mantas.
Canastas.
Alfombras.
Mesas plegables.
Teléfonos inteligentes.
Pianos.
Batas.
Fotografías.
¿Qué tienen todas estas cosas en común,
además de ser fotos que saqué en los últimos tres meses
y, por lo tanto, me pertenecen legalmente?
(Risas)
Son todos inventos creados gracias al lenguaje.
Ninguna de estas cosas existiría sin el lenguaje.
Imaginen poder crear alguna de estas cosas,
o todo un edificio, sin hacer uso del lenguaje
o sin contar con todos los conocimientos que obtuvimos gracias al lenguaje.
Básicamente, el lenguaje es la invención más importante
en el mundo entero.
Toda nuestra civilización se asienta sobre él.
Y quienes dedican su vida a estudiarlo
—ya sea el origen del lenguaje, las diferencias entre las lenguas,
o cómo difieren estas de los sistemas de comunicación de los animales—
se conocen como lingüistas.
La lingüística formal es un campo relativamente reciente,
donde se han descubierto cosas muy importantes.
Por ejemplo, que los sistemas de comunicación humana
difieren sustancialmente de los sistemas de comunicación animal;
que todas las lenguas son expresivas,
incluso si expresan ideas de formas diferentes.
Y a pesar de esto,
hay mucha gente a la que le gusta presumir lo que saben del lenguaje
como si tuvieran el mismo conocimiento que un lingüista,
porque hablan una lengua.
Y si uno habla una lengua se supone que tiene el mismo derecho que cualquiera
a hablar sobre su función.
Imaginen que conversan con un cirujano y le dicen:
"Ey, amigo, llevo cerca de 40 años con este corazón,
creo que entiendo algo sobre la sustitución de la válvula aórtica;
mi opinión es tan válida como la tuya".
Eso es exactamente lo que sucede.
Aquí Neil deGrasse Tyson explica que para la película "Arrival"
él hubiese consultado a un criptógrafo
—alguien que sabe descifrar mensajes en un código desconocido—
en lugar de un lingüista para comunicarse con los alienígenas.
Ya que ¿qué habilidad tendría un lingüista para comunicarse con alguien
en una lengua desconocida?
Aunque esta película no está libre de culpa.
Es decir, escuchen esto:
los alienígenas vienen a nuestro planeta en naves gigantescas,
y lo único que pretenden es comunicarse con nosotros.
¿Y deciden contratar a un solo lingüista?
(Risas)
¿Acaso el gobierno de EE. UU. tenía dificultades presupuestarias?
(Risas)
Mucho de esto puede explicarse como malentendidos
respecto a qué es la lengua, cómo se estudia formalmente
y qué es la lingüística.
Y hay algo que subyace en todos estos malentendidos
que puede resumirse en este brillante artículo de "Forbes"
sobre por qué los alumnos de secundaria no deberían aprender lenguas extranjeras.
Voy a mostrarles algunas citas del artículo
y quiero que intenten descubrir lo que subyace en todas estas opiniones e ideas.
"Los estadounidenses casi no leen los clásicos,
ni siquiera las traducciones".
¿Por qué molestarse en aprender una lengua extranjera
si ni siquiera van a leer los clásicos en su lengua original?
¿Qué sentido tiene?
"Estudiar lenguas extranjeras es una pérdida de tiempo,
en comparación con otras cosas que se podrían aprender en la escuela".
"En Europa hay alumnos que estudian idiomas amontonados en espacios pequeños".
Los estadounidenses se preguntan qué sentido tiene aprender otro idioma.
No rinde demasiado.
Mi favorita: "Un estudiante en Birmingham tendría que viajar
unos 1600 km para llegar a la frontera con México,
e incluso entonces habría mucha gente con la que hablar en inglés".
Es decir, si hacen algunas mímicas y pueden llegar a destino,
entonces no tiene sentido aprender el idioma.
Lo que subyace en muchas de estas actitudes
es una metáfora conceptual: las lenguas son una herramienta.
Y hay algo de verdadero en esta metáfora: la lengua es un tipo de herramienta,
si conocen la lengua local, podrán hacer más cosas que si no la conocen.
Pero se sugiere que la lengua es solo una herramienta,
y eso es totalmente falso.
Si fuera solo una herramienta, sería una muy pobre,
y la habríamos abandonado hace tiempo por otra mejor.
Piensen en una oración cualquiera,
como la siguiente que quizá dije en algún momento: "Ayer vi a Kyn".
Tengo un amigo llamado Kyn.
Y al pronunciar esto, "Ayer vi a Kyn",
¿creen que es posible que todo lo que imagino en mi mente pueda implantarse
en la de Uds. mediante esta oración?
Probablemente no, porque hay otras cosas aquí.
Cuando digo "ayer",
quizá me imagino cómo estaba el tiempo ayer, pues estuve allí.
Y si me pongo a rememorar, probablemente recuerde que olvidé enviar un correo.
Esta broma estaba planificada, pero en verdad olvidé mandar algo por correo.
Y esto significa que deberé hacerlo el lunes,
que es cuando regresaré a casa.
Y cuando pienso en los lunes, pienso en "Manic Monday" de los Bangles.
Es una canción muy buena.
Y al decir la palabra "ver", recuerdo la frase
"'¡Ya veo!', dijo el ciego al levantar su martillo y sierra".
Cada vez que escucho o digo la palabra "ver", me acuerdo de eso,
porque mi abuelo solía decirlo.
Entonces pienso en mi abuelo.
Y regresamos a "Manic Monday" por alguna razón.
Y al pronunciar una oración como "Ayer vi a Kyn",
pensaré en las circunstancias en las que lo vi.
Y esto paso ese día: pueden verlo con mi gato.
Y claro, si pienso en Kyn,
recordaré que hoy está viajando a Long Beach,
y que mi buen amigo John y mi madre
se graduaron en la Universidad de California,
Y recuerdo "Manic Monday" de nuevo.
Y esto es apenas una fracción de lo que nos pasa por la cabeza
cuando hablamos.
Todo lo que tenemos para representar este caos
dentro de nuestra cabeza es esto.
Es todo lo que tenemos.
¿Quedan dudas de que nuestro sistema es muy pobre?
Imaginen esta analogía:
si quisieran saber qué se siente al comer una torta
y, en vez de comer la torta,
tuviesen que digerir los ingredientes de la torta
uno por uno junto con las instrucciones
sobre cómo estos ingredientes se combinan para formar la torta.
También deben comerse las instrucciones.
(Risas)
Si tuviésemos que experimentar las tortas de esta forma,
nunca las comeríamos.
Aun así, la lengua es la única forma, la única,
que tenemos para saber qué sucede en nuestra mente.
Se trata de nuestro interior, lo que nos hace humanos,
algo que nos hace diferentes de los demás animales.
Se encuentra aquí en alguna parte,
y lo único que tenemos para representarlo es nuestra lengua.
La lengua es la mejor forma de mostrar lo que pasa en la mente.
Imaginen si hiciese una pregunta trascendental
sobre la naturaleza del pensamiento y la emoción.
Querrían examinar tantas lenguas diferentes como fuera posible.
Con una sola no basta.
Tomen como ejemplo esta foto que le tomé al pequeño Roman
con una cámara de 12 megapíxeles.
Aquí vemos la misma foto con muchos menos píxeles.
Obviamente, ninguna de estas fotos es un gato verdadero,
pero una les transmite mejor la idea de qué es un gato que la otra.
El lenguaje no es solo una herramienta.
Es nuestro legado,
nuestra forma de transmitir qué significa ser humano,
Por "nuestro" legado, me refiero al de todas las personas del mundo.
El perder siquiera una lengua hace que la foto sea menos clara.
Así que en mi trabajo durante los últimos 10 años,
y también como diversión,
he creado lenguas que se conocen como "conlangs":
"lenguas construidas".
Al presentar estos hechos de forma consecutiva,
de que estamos perdiendo lenguas y de que yo las construyo desde cero,
podrán pensar que existe una conexión no superficial entre ambos.
Mucha gente ha trazado una línea entre esos puntos.
A este sujeto a quien no le agradó la idea
de que hubiese una lengua construida en la película "Avatar" de James Cameron,
comentó:
"En los tres años que le llevó a James Cameron lanzar Avatar,
una lengua desapareció".
En realidad, seguro fueron más.
"El na'vi no llenará el vació que dejó..."
Una declaración muy profunda y conmovedora,
si no lo piensan ni por un momento.
(Risas)
Cuando estudié aquí en Cal, completé dos carreras:
una en lingüística y la otra en inglés.
Claro que la carrera de inglés
no consiste en estudiar la lengua inglesa, sino en estudiar la literatura.
La literatura es algo maravilloso, pues es básicamente una forma de arte,
que podría incluirse dentro del arte.
Y con la literatura los autores crean seres e historias totalmente nuevos.
Es interesante notar
la profundidad, la emoción y el espíritu único
con el que los autores pueden dotar a los seres ficticios.
Tanto así que... observen esto.
Hay toda una serie de libros sobre personajes ficticios.
El libro entero se trata de un ser humano ficticio, falso.
Hay todo un libro sobre George F. Babbitt, "Babbitt", de Sinclair Lewis.
Y les aseguro que el libro es más largo que "Babbitt",
que es un libro breve.
¿Alguien se acuerda de ese libro?
Es bueno, de hecho, creo que es mejor que "Main Street".
Nunca dudamos de que la literatura sea interesante.
A pesar de ello, ni siquiera a los lingüistas les interesa
lo que las lenguas artificiales puedan decirnos
sobre la profundidad del espíritu humano como empresa artística.
Les mostraré un claro ejemplo.
Se publicó un artículo sobre mí hace un tiempo
en la revista "California alumni".
Al escribir este artículo, intentaron conseguir a alguien del bando opuesto,
algo que ahora parece extraño.
Están hablando sobre una persona,
y quieren conseguir a alguien del bando opuesto a esa persona.
(Risas)
Se trata de un artículo lleno de elogios.
Así que consiguieron a uno de los lingüistas más brillantes de hoy día,
George Lakoff, que trabaja aquí en Berkeley.
Su trabajo ha cambiado rotundamente el campo de la lingüística
y de las ciencias cognitivas.
Cuando le preguntaron sobre mi trabajo y sobre la invención de lenguas,
contestó: "Pero hay muchas cosas que hacer en el estudio del lenguaje,
deberían destinar su tiempo a cosas reales".
Así es: "cosas reales", ¿les recuerda a algo?
Para emplear el marco que él mismo creó,
permítanme mencionar una vez más esta metáfora conceptual:
la lengua es una herramienta.
Parece estar esforzándose en entender esta metáfora.
La lengua es útil cuando se usa para comunicar.
La lengua es inútil cuando no puede usarse para comunicar.
¿Qué hacemos entonces con las lenguas muertas?
Sea como sea,
debido a esta idea, puede parecer la cosa más absurda
que exista un curso de Duolingo para aprender la lengua "Alto Valyrio"
que inventé para la serie de HBO "Juego de Tronos".
Se preguntarán que están aprendiendo exactamente 740 000 personas.
(Risas)
Pues averigüémoslo.
¿Qué están aprendiendo?
¿Qué podrían estar aprendiendo?
Si tomamos al inglés como lengua de partida,
los hablantes de inglés aprenden bastante.
Aquí ven una oración que probablemente nunca usarán para comunicarse:
"Vala Äbre urnes".
"El hombre mira a la mujer".
Lo del medio es lo importante.
Literalmente, eso dice.
Están aprendiendo algunas cosas realmente fascinantes,
especialmente si son hablantes de inglés.
Aprenden que un verbo puede ir al final de la oración.
No sucede así en inglés cuando la oración tiene dos componentes.
Aprenden que a veces
una lengua no tiene un equivalente para el artículo "el", no existe.
Sucede así con algunas lenguas.
Aprenden que una vocal larga puede durar más tiempo,
sin ser diferente en calidad,
que es lo que sucede con las vocales largas, tienen la misma duración.
Aprenden que existen estas pequeñas inflexiones.
Son inflexiones llamadas "casos" al final de los sustantivos
(Risas)
que indican quién hace qué a quién en la oración.
Incluso si conservan el orden de las palabras
y cambian las terminaciones,
cambia quién hace qué a quién.
Lo que aprenden es que las lenguas hacen las mismas cosas de forma diferente,
y que aprender lenguas puede ser divertido.
Aprenden a respetar las lenguas: "Lengua" con L mayúscula.
Dado que el 88 % de los estadounidenses habla únicamente inglés en el hogar,
no creo que esto sea algo malo.
¿Saben por qué se extinguen las lenguas en nuestro planeta?
No es porque los gobiernos impongan una lengua a los grupos minoritarios,
o porque todo un conjunto de hablantes desaparezca.
Ciertamente eso ha pasado, y continúa sucediendo,
pero no es la razón principal.
La razón principal es que los niños nacen en familias
que hablan una lengua que no es la de su comunidad,
así que los niños no pueden aprenderla.
¿Por qué?
Porque esa lengua no es apreciada en su comunidad,
porque esa lengua no es útil,
porque los jóvenes no conseguirían trabajo si hablaran en esa lengua.
Porque, si la lengua es una herramienta,
entonces aprender su lengua materna es tan útil como aprender Alto Valyrio.
¿Por qué intentarlo?
Ahora bien,
quizá estudiar lenguas no conduzca a una mayor fluidez lingüística,
pero tal vez eso no sea lo importante.
Quizá si más gente estudia más lenguas,
eso conduzca a una mayor tolerancia lingüística
y a un menor imperialismo lingüístico.
Quizá si verdaderamente respetamos una lengua por lo que es
—literalmente, la mejor invención en la historia de la humanidad—,
entonces en el futuro
podamos celebrar las lenguas en peligro de desaparecer como lenguas vivas,
y no como piezas de museo.
(Alto Valyrio) Kirimvose. Gracias.
(Aplausos)
قاشق‌ها.
جعبه‌های مقوایی.
قطار اسباب بازی کودکان.
لوازم تزئین کریسمس.
خانه‌های بادی.
پتوها.
سبدها.
فرش‌ها.
میزهای تاشو.
تلفن‌های هوشمند.
پیانوها.
لباس‌های خواب.
عکس‌ها.
وجه مشترک همه اینها،
جز اینکه عکس‌هایی هستند که همه را در سه ماه اخیر گرفته‌ام،
و خوب حق کپی رایت دارم، چیست؟
(خنده حضار)
اینها همه اختراعات هستند
که با استفاده از زبان به وجود آمده‌ا‌ند.
هیچ کدام از این‌‌ها بدون وجود زبان وجود نداشتند.‌
تصور کنید بخواهید یکی از آنها را تولید کنید
یا مانند ساخت یک ساختمان مثل این،
بدون اینکه بتوانید از زبان استفاده کنید
یا از اطلاعاتی که با لستفاده از زبان به دست آمده بهره ببرید.
در واقع زبان مهمترین چیز
در تمام دنیاست.
که تمام تمدن‌ها بر اساس آن شکل گرفته‌ا‌ند.
و کسانی که زندگیشان را وقف مطالعه زبان می‌کنند---
هم صرف چگونگی پیدایش زبان و اینکه چطور زبان‌های بشری متفاوتند،
و چرا با سیستم‌های ارتباطی حیوانات متفاوت است می‌کنند
زبان‌شناس هستند.
شاخه‌ی زبانشناسی تقریبا رشته نوپایی است.
و از مسائل مهمی پرده برداشته است.
برای مثال مانند آن سیستم‌های ارتباطی بشری
تفاوت فاحشی با سیستم ارتباطی حیوانات دارند،
که همه زبان‌ها بطور یکسان رسا هستند،
حتی اگر به شیوه‌های مختلف عمل کنند.
اگرچه، برخلاف این،
مردم زیادی دوست دارند که راجع به زبان جنجال به پا کنند
طوری که انگار آگاهی‌شان در سطح یک زبان شناس است،
تنها به خاطر اینکه به یک زبان مسلط هستند.
و انگار اگر یک زبان را صحبت کنی، این حق را پیدا می‌کنی که
راجع به نحوه عملکرد آن نظر بدهی.
انگار هنگام صحبت با یک جراح قلب بگویید:
«گوش کن رفیق.
من این قلب را حدود ۴۰ سال است که دارم.
فکر کنم چیزایی راجع به عمل دریچه‌ی آئورت بدانم.
فکر کنم نظرم به اندازه‌ی نظر تو موثق باشد.»
این دو مثال دقیقا مشابه هستند.
این نقل قول نیل دگراس تایسون در فیلم «ورود» است،
او باید یک رمزنگار می‌آورد --
کسی که بتواند پیغامی که به زبان آن مسلط است را رمزگشایی کند --
تا یک زبان شناس،
تا با موجودات فضایی ارتباط بگیرد،
چون حضور یک زبان‌شناس --
چرا در صحبت کسی که حتی زبانش را نمی‌دانیم
حضور زبان شناس می‌تواند مفید باشد؟
این را هم بگویم که این فیلم نمی‌تواند قسر در برود.
منظورم این است که --- گوش کن فیلم. ای رفیق:
این موجودات با کشتی‌های بزرگ فضایی به سیاره‌ی ما می‌آیند،
تا فقط بتوانند با ما ارتباط برقرار کنند،
بعد شما فقط یک زبان شناس استخدام می‌کنید؟
(خنده حضار)
ببینم نکند دولت آمریکا بودجه‌اش محدود است؟
(خنده حضار)
خیلی چیز‌ها ممکن است اشتباه فهمیده شوند،
هم در مورد زبان و هم در مورد مطالعه رسمی زبان
و علم زبانشناسی.
به نظر من یک مساله دلیل اصلی تمامی این سو تفاهم‌هاست
که می‌تواند در مقاله‌ای دلپذیر در مجله «فوربز» خلاصه شود
که در مورد این است که دانش آموزان نباید زبان خارجی یاد بگیرند.
من تمام نقل قول‌ها را از این مقاله می‌آورم،
و ببینم شما قادر خواهید بود که بفهمید
چه چیزی در پس زمینه این عقاید و نظرات قرار دارد.
«آمریکایی‌ها به ندرت ادبیات کلاسیک یا حتی ترجمه‌ی آنرا می‌خوانند.»
به عبارت دیگر چرا زحمت یادگیری زبان دیگری را به خود بدهند
وقتی قرار نیست ادبیات کلاسیک را به زبان اصلی بخوانند؟
نکته آن چیست؟
«خواندن زبا‌‌‌ن‌های خارجی در مدرسه اتلاف وقت است،
وقتی می‌توانی کارهای دیگری به جای آن انجام دهی.»
«اروپا چندین گروه زبانی را در یک فضای کوچک دور هم جمع کرده است.»
بنابراین برای آمریکایی‌ها، چه لزومی دارد که زبان دیگری یاد بگیرند؟
از این کار چیز زیادی عایدشان نمی‌شود.
این کار موردعلاقه من است
«یک دانش آموز دربیرمنگام ممکن است ۱,۸۰۰کیلومتر
سفر کند تا به مرز مکزیک برسد،
اما بازهم در آنجا عده‌ای هستند که با او انگلیسی صحبت کنند تا کارش را راه بیندازد.»
به عبارت دیگر، اگر می‌توانید دست تکان بدهید،
می‌توانید خودتان را به مقصد برسانید
و هیچ نیازی به یادگیری یک زبان دیگر ندارید.
چیزی که باعث این نگرش می‌شود این استعاره ذهنی است،
که زبان یک ابزار است.
و یک چیز کاملا راجع به این استعاره صدق می‌کند.
زبان یک جور ابزار است
از این جهت که با دانستن یک زبان محلی کار بیشتری از دستمان برمی‌آید.
اما مفهوم آن این است که زبان تنها یک ابزار است،
و این برداشت کاملا غلط است.
اگر زبان تنها یک وسیله بود وسیله‌ی به درد نخوری می‌شد.
و سال‌ها پیش باید آن را کنار می‌گذاشتیم و می‌رفتیم سراغ یک وسیله بهتر.
به یک جمله فکر کنید.
مثلا این یک جمله است که قطعا آن را گفته‌ام، «دیروز کین را دیدم.»
دوستی به نام کین دارم.
و وقتی من این جمله را می‌گویم «دیروز کین را دیدم.»
به نظرتان هرچیزی که در
با گفتن این جمله در ذهن من نقش می‌بندد در ذهن شما هم همان
تداعی می‌شود؟
به سختی، زیرا که چیزهای زیادی در جریان است.
مثل وقتی که می‌گویم «دیروز»
ممکن است به هوای دیروز فکر کنم در جایی که بودم.
و اگر به خاطر داشته باشم
یک بسته را یادم رفته بود که ارسال کنم و کردم.
این جز سخنرانی بود اما واقعا یادم رفته است که آنرا بفرستم.
که به این معناست که دوشنبه باید بفرستم.
چون قرار است که دوشنبه به خانه برگردم.
و البته که وقتی به دوشنبه فکر می‌کنم،
یاد آهنگ «دوشنبه‌های آبی» گروه بنگل می‌افتم. آهنگ خوبی است.
و وقتی واژه «اره» را بکار می‌برم به این عبارت فکر می‌کنم:
«می‌بینم! مرد کور همانطور که چکش و اره‌اش را برمی‌داشت گفت.»
همیشه این کار را می‌کنم.
وقتی واژه‌ی «اره» را می‌شنوم، همیشه به آن فکر می‌کنم،
چون پدر بزرگم همیشه آنرا تکرار می‌کرد،
یاد پدر بزرگم می‌افتم.
باز برگشتیم به آهنگ «دوشنبه‌های آبی»، بنا به دلایلی.
در مورد کن وقتی می‌گویم «دیروزکن را دیدم،»
به شرایطی که کن را دیدم فکر می‌کنم.
این اتفاق همان روز افتاد. اینجا او با گربه من است.
والبته وقتی به کن فکر می‌کنم،
به این فکر می‌کنم که می‌خواهد به لانگ بیچ سفر کند،
و بعد به یاد می‌آورم که دوست خوبم جان و مادرم
از دانشگاه لانگ بیچ فارغ التحصیل شدند،
دختر عمویم کیتی قرار است به لانگ بیچ برود.
و دوباره «جنون دوشنبه‌».
این فقط بخشی از چیزی است که موقع صحبت کردن
در ذهن شما اتفاق می‌افتد.
و این تنها بخش کوچکی از تمام هرج و مرجی است که
در ذهن ما رخ می‌دهد.
چیزی که همه ما داریم.
(خنده حضار)
جای تعجب ندارد که چرا انقدر سیستم ما ضعیف عمل می‌کند؟
خوب تصور کنید، اگر می‌خواستم مقایسه‌ای بکنم،
تصور کنید اگر می‌خواستید بدانید خوردن یک کیک چه حسی دارد،
اما به جای خوردن کیک،
مواد تشکیل دهنده‌ی آن را می‌خوردید
جدا جدا،
همراه با دستور عمل
اینکه این مواد می‌توانند با هم ترکیب شوند تا کیک درست شود.
باید دستور عمل را هم می‌خوردید.
(خنده حضار)
اگر قرار بود این شکلی یک کیک را امتحان کنیم،
هیچگاه کیک نمی‌خوردیم.
اما هنوز، زبان تنها راه -- تنها راهی -- است که
می‌توان پی برد در مغز ما چه می‌گذرد.
این در ضمیر ماست،
چیزی که باعث می‌شود انسان باشیم
چیزی که مارا از حیوانات متمایز می‌کند،
همه این داخل هستند،
و ما باید آن را به زبان خود شرح بدهیم.
زبان بهترین راه برای این است که نشان دهیم در ذهن ما چه می‌گذرد.
تصور کنید اگر از شما سوالی پیچیده مثل این بپرسم:
«ذات افکار و احساس انسانی چگونه است؟»
کاری که می‌کنید
این است که تا آنجا که می‌توانید زبان‌های مختلف را
مطالعه می‌کنید.
یک نفر قادر به انجام آن نخواهد بود.
برای مثال
این عکسی است که از رومن کوچولو گرفته‌ام،
که با یک دوربین ۱۲ مگاپیکسل گرفته شده است.
حالا این همان عکس است که با دوربین پیکسل پایینتر گرفته شده است.
مشخصا هیچ کدام از این‌ها یک گربه‌ی واقعی نیست.
اما یکی از دیگری حس بهتر به شما می‌دهد.
زبان یک ابزار نیست.
زبان میراث ماست،
راهی برای نشان دادن انسان بودن است.
البته، منظورم از «میراث» تمام انسان‌ها در تمام دنیاست.
و از دست دادن حتی یک زبان از شفافیت آن تصویر کم می‌کند.
بنابرین به عنوان یک شغل در ۱۰ سال اخیر
و همینطور برای تفریح و سرگرمی،
من زبان‌هایی ابداع کرده‌ام.
که «conlangs» نامیده می‌شوند،
صورت کوتاه واژه «زبان‌های ساختگی» است.
حالا که این حقایق را مطرح می‌کنم که داریم
بعضی زیان‌های سیاره‌مان را از دست می‌دهیم
و من زبان‌های جدیدی ابداع می‌کنم،
ممکن است فکر کنید که رابطه عمیق‌تری
بین این دو باشد.
درواقع، خیلی‌ها هم هستند که این‌ها را و به هم ربط می‌دهند.
این مرد خیلی دلخور شد وقتی فهمید
زبان فیلم «آواتار» جیمزکامرون من درآوردی است.
او می‌گوید،
«در سه سالی که طول کشید تا جیمز کامرون
فیلم آواتار را به صحنه ببرد، یک زبان ازبین رفت.»
احتمالا چیزی بیشتر از یک زبان.
«Na'vi نمی‌تواند جای خالی آنرا را پر کند! افسوس»
جمله‌ی عمیق و رقت‌باری است --
اگر اصلا به آن فکر نکنید.
(خنده حضار)
من وقتی اینجا در کالیفرنیا بودم،
دو رشته را به پایان رساندم.
یکی زبانشناسی بود و اما دیگری انگلیسی بود.
صد البته که رشته‌ی انگلیسی، مطالعات انگلیسی،
آنطورکه ما فکرمی‌کنیم مطالعه زبان انگلیسی نیست.
بلکه مطالعه‌ی ادبیات است.
ادبیات یک رشته‌ی بی‌نظیر است
چرا که ادبیات اساسا یک هنر است؛
که زیرمجموعه هنر قرار می‌گیرد.
و کاری که ما نویسندگان می‌کنیم،
با ادبیات شخصیت‌ها و تاریخ‌های کاملا جدیدی خلق می‌کنیم.
و این برای ما بسیار جالب است که ببینیم
نویسندگان می‌توانند چه نوع عمق و روحیات و عواطف خاصی را
در این شخصیت‌های خیالی بگنجانند.
به نحوی که -- یک نگاه به این بیندازید.
یک سری از کتاب‌ها وجود دارند
که به موضوع شخصیت‌های داستانی پرداخته‌ا‌ند.
مثلا کل یک کتاب راجع به یک شخصیت داستانی خیالی است.
یک کتاب کامل راجع به جرج ف‌ بابیت
از کتاب «بابیت» اثر سینکلر لوئیس است.
من تضمین می‌کنم که این کتاب از «بابیت» طولانی‌تر است،
که یک داستان کوتاه است.
کسی آن را به یاد دارد؟
کار خوبی است، به نظر من حتی از «خیابان اصلی» بهتر است.
این نظر من است.
ما هیچ وقت این حقیقت که ادبیات جالب است را زیر سوال نبرده‌ایم.
برخلاف آن،
زبان‌شناسان هم علاقه چندانی به این که زبان‌‌های ساختگی می‌توانند به عنوان یک
تلاش هنری درباره عمق وجود انسان چه چیزی به ما بیاموزند ندارند.
یک مثال کوچک می‌زنم.
سال‌ها پیش در مجله فارغ التحصیلان کالیفرنیا
مقاله‌ای راجع به من نوشته شده بود.
وقتی این مقاله را نوشتند،
دنبال آدمی در جبهه مخالف من بودند،
که در نظر اول کمی عجیب به نظر می‌آید.
اینکه راجع به آدمی حرف می‌زنید
و همزمان از یکی از مخالفان او می‌خواهید که حرف بزند.
(خنده حضار)
مخصوصا که در حال تمجید آن آدم هستید، بگذریم.
موفق شدند که یکی از
برجسته‌ترین زبان شناسان زمان ما را پیدا کنند،
جورج لکاف که در دانشگاه برکلی زبان شناس است.
کسی که آثارش برای همیشه شاخه‌ی زبان شناسی همچنین
علوم شناختی را عوض کرده است.
وقتی که از او درباره کار من و زبانی که ساخته‌ام سوال شد، او گفت،
«کارهای زیادی هست که باید در مطالعه زبان انجام شود.
باید وقت خود را صرف چیزی واقعی کنید.»
بله.
«چیزی واقعی». این شما را یاد چیزی نمی‌اندازد؟
با استفاده از یکی از نظریه‌هایی که خودش ابداع کرده،
بگذارید شما را به این استعاره ذهنی ارجاع دهم:
زبان یک ابزار است.
به نظر می‌رسد که او برمبنای همین استعاره ذهنی کارمی‌کند؛
یعنی زبان وقتی مفید است که برای ایجاد ارتباط استفاده شود.
در غیراین صورت زبان بی‌استفاده است.
ممکن است از خود سوال کنید: ما با زبان‌های مرده چه می‌کنیم؟
به هر حال.
خوب، یه خاطر این عقیده،
ممکن است این نهایت پوچی باشد
که یک دوره Duolingo برای یادگیری زبان High Valyrian بگذرانیم
که من برای سریال «تاج و تخت» در شبکه HBO خلق کردم.
ممکن است از خودتان بپرسید خوب این ۷۴۰،۰۰۰ نفر دقیقا چه چیزی یاد می‌گیرند؟
(خنده حضار)
بیاید یک نگاهی به آن بیندازیم.
چه چیزی یاد می‌گیرند؟
چه چیزی می‌توانند یاد بگیرند؟
اگر زبان انگلیسی را زبان مقابل آن در نظر بگیریم --
این برای انگلیسی زبانان است --
انگلیسی زبانان چیزهای زیادی یاد می‌گیرند.
مثلا این جمله که احتمالا آنها هیچوقت برای ارتباط استفاده نخواهند کرد
در تمام طول عمرشان:
"Vala ābre urnes."
یعنی «مرد زن را می‌بیند»
آن خط میانی کوچک فهرست معانی آن است،
بنابرایت ترجمه‌ی لغت به لغت آن می‌شود این.
و آنها چیزهای بسیار جالبی یاد می‌گیرند،
مخصوصا اگر انگلیسی زبان باشند.
یاد می‌گیرند که فعل می‌تواند در پایان جمله بیاید.
در صورتی که در انگلیسی اتفاق نمی‌افتد وقتی دو استدلال دارید.
آنها یاد می‌گیرند که گاهی
یک زبان معادلی برای حرف تعریف «the» ندارد -- جای آن خالی است.
این کاری است که از زبان برمی‌آید.
آنها یاد می‌گیرند که گاهی یک حرف صدادار می‌تواند طولانی‌تر باشد،
به جای اینکه با کیفیت متفاوتی تولید شود
همانطور که حروف صدادارکشیده ما هستند؛
آنها یاد می‌گیرند که این دستور زبان‌های کوچک وجود خارجی دارند.
هوم؟ هوم؟
این صرف پایانی اسم‌ها «حالات» نامیده می‌شود --
(خنده)
که می‎گوید چه کسی با چه کسی در یک جمله چکار می‌کند.
حتی وقتی ترتیب واژگانی را عوض نمی‌کنیم
و پایان‌ها را جابه‌جا می‌کنیم.
و این نقش‌ها را در جمله عوض می‌کند.
چیزی که یاد می‌گیرند این است که زبان کارهای مختلفی انجام می‌دهد.
که به همین خاطر یادگیری زبان می‌تواند جالب باشد.
چیزی که یاد می‌گیرند احترام گذاشتن به زبان است.
و این حقیقت که ۸۸ درصد آمریکایی‌ها زبان انگلیسی را فقط در خانه صحبت می‌کنند،
لزوما چیز بدی نیست.
می‌دانید چرا زبان‌ها در سیاره ما می‌میرند؟
به این خاطر نیست که دولت یک زبان را به گروه کوچک تحمیل می‌کند،
یا چونکه گروه بزرگی از گویشوران آنها از بین می‌روند.
این قبلا اتفاق افتاده و هنوز هم تکرار می‌شود،
اما دلیل اصلی این نیست.
دلیل اصلی این است که وقتی کودک در یک خانواده به دنیا می‌آید
که زبانی را صحبت می‌کنند که جامعه آن را صحبت نمی‌کند،
کودک آن را یاد نمی‌گیرد.
چرا؟
چون که جامعه آن زبان را به رسمیت نمی‌شناسد.
چون آن زبان به کار نمی‌آید.
چون آن کودک با آن زبان نمی‌تواند در جامعه کار پیدا کند.
چرا که اگر زبان فقط یک ابزار است،
در این صورت زبان بومی آنها
به مفیدی زبان High Valyrian می‌شود
پس چرا خود را به زحمت بیندازند؟
حالا...
شاید مطالعه‌ی زبان منجر به روان شدن زبانی نشود.
اما شاید این مساله‌ی مهمی نباشد.
شاید اگر مردم بیشتر به مطالعه زبان‌های بیشتری بپردازند،
موجب شود که تحمل زبانی بالا برود
و استعمار زبانی کمتر شود.
شاید اگر ما بیشتر به زبان به خاطر خود آن احترام بگذریم --
که درواقع بزرگترین ابداع در تاریخ بشر است --
آن وقت در آینده،
می‌توانیم احیا شدن زبان‌های در حال انقراض را جشن بگیریم،
برخلاف اشیای موجود در موزه.
Kirimvose (زبان High Valyrian) متشکرم.
(تشویق حضار)
Cuillères.
Boîtes en carton.
Trains électriques pour enfants.
Décorations pour les fêtes.
Châteaux gonflables.
Couvertures.
Paniers.
Tapis.
Tablettes.
Smartphones.
Pianos.
Robes.
Photos.
Qu'ont toutes ces choses en commun
à part que ce sont des photos que j'ai prises ces trois derniers mois
et pour lesquelles je détiens les droits ?
(Rires)
Ce sont toutes des inventions qui ont été créées en vertu du langage.
Aucune n'aurait existé sans lui.
Imaginez créer l'une de ces choses
ou bâtir tout un bâtiment comme cela
sans être capable d'utiliser le langage
ou sans bénéficier de connaissances obtenues via l'utilisation du langage.
Le langage est la chose la plus importante dans le monde entier.
Toute notre civilisation repose sur lui.
Et ceux qui dévouent leur vie à l'étudier -
son émergence, les différences entre les langues humaines,
et avec les systèmes de communication des animaux -
sont des linguistes.
La linguistique formelle est une discipline relativement jeune.
Elle a fait de nombreuses découvertes importantes.
Par exemple, que les systèmes de communication humains
diffèrent fortement des systèmes de communication des animaux,
que toutes les langues sont expressives,
même si cela s'opère de façon différente.
Et pourtant, malgré cela,
il y a beaucoup de gens qui se piquent de parler du langage
comme s'ils en avaient une compréhension équivalente à celle d'un linguiste
car, évidemment, ils parlent une langue.
Si vous parlez une langue, cela signifie que vous avez autant le droit
de parler de ses mécanismes que quiconque.
Imaginez discuter avec un chirurgien :
« Écoute, mon pote,
j'ai un cœur depuis 40 ans maintenant.
Je crois m'y connaître en remplacement de la valve aortique.
Mon opinion est aussi valide que la tienne. »
Mais c'est exactement ce qui arrive.
Neil deGrasse Tyson dit dans le film « Premier contact »,
qu'il aurait dû faire venir un cryptographe --
quelqu'un pouvant déchiffrer un message dans une langue qu'il connaît déjà --
plutôt qu'un linguiste
pour communiquer avec les extra-terrestres
car que ferait un linguiste --
en quoi serait-il utile pour parler à quelqu'un
parlant une langue que nous ne connaissons pas ?
Le film « Premier contact » n'est pas tiré d’affaires.
Soyons sérieux -- et mec,
il y a des extra-terrestres qui débarquent d'énormes vaisseaux
et ils ne veulent rien d'autre que communiquer avec nous
et vous engagez une linguiste ?
(Rires)
Le gouvernement américain aurait-il des problèmes d’argent ?
(Rires)
La plupart de ces éléments sont liés à des incompréhensions
à la fois concernant ce qu'est le langage et l'étude formelle du langage,
la linguistique.
Il y a une chose à l'origine de nombreuses incompréhensions
et qui peut être résumée par cet article amusant de « Forbes »
sur pourquoi les lycéens ne devraient pas apprendre de langues étrangères.
Je vais vous en extraire quelques passages
et vous allez essayer de déterminer
ce qui sous-tend certaines de ces opinions et idées.
« Les Américains lisent rarement les classiques, même traduits. »
Pourquoi perdre son temps à apprendre une langue étrangère
quand ils ne liront même pas le classique dans sa langue originale ?
Quel intérêt ?
« Étudier des langues étrangères est un gaspillage de temps
qui pourrait être mieux employé à l'école. »
« L'Europe a de nombreux groupes de langues
dans un espace relativement petit. »
Pour les Américains, quel est l'intérêt d'apprendre une autre langue ?
Le retour sur investissement ne sera pas terrible.
Voici ma préférée :
« Un étudiant de Birmingham devrait parcourir
environ 1 800 km pour atteindre la frontière mexicaine
et même là, assez de gens parleront anglais pour qu'il s'en sorte. »
(Rires)
Si vous parlez avec les mains et arrivez à destination,
il n'y a pas d'intérêt à apprendre une autre langue.
Ce qui sous-tend nombre de ces attitudes est la métaphore conceptuelle :
le langage est un outil.
Il y a quelque chose qui semble vrai dans cette métaphore.
Le langage est un outil :
si vous parlez la langue locale, vous irez plus loin.
Mais l'implication est que le langage n'est qu'un outil
et c'est complètement faux.
Si le langage était un outil, il serait assez médiocre.
Nous l'aurions abandonné il y a longtemps pour quelque chose de bien mieux.
Pensez à une phrase.
Je suis certain d'avoir dit un jour : « Hier, j'ai vu Kyn ».
J'ai un ami du nom de Kyn.
Quand je dit cette phrase : « Hier, j'ai vu Kyn »,
croyez-vous vraiment
que tout ce qu'il y a dans mon esprit s'est implanté dans le vôtre
grâce à cette phrase ?
Loin de là, car il y a beaucoup d'autres choses.
Quand je dis « hier »,
je pense peut-être à la météo de hier car j'étais là.
Et si je me souviens,
je me souviendrai que j'ai oublié de poster un courrier - c'est le cas.
J'avais prévu cette plaisanterie mais ma prédiction s'est réalisée.
Cela signifie que je devrais faire ça lundi
car je ne rentre pas à la maison avant ça.
Bien sûr, quand je pense à lundi,
je pense à : « Manic Monday », cette super chanson des Bangles.
Quand je dis le mot « vois », je pense à cette expression :
« Nous verrons, dit l'aveugle. »
Ça ne rate pas.
Chaque fois que j'entends ou dit le mot « vois », j'y pense
car mon grand-père disait tout le temps ça.
Du coup, je pense à mon grand-père.
Pour une raison inconnue, ça me renvoie à « Manic Monday ».
Avec Kyn, quand je dis : « Hier, j'ai vu Kyn »,
je pense aux circonstances dans lesquelles je l'ai vu.
C'était ce jour-là, le voici avec mon chat.
Bien sûr, si je pense à Kyn,
je penserai qu'il est à l'université de Long Beach State,
et je me souviendrai que mon ami John et ma mère
sont tous deux diplômés de là-bas
et que ma cousine Katie y est étudiante.
« Manic Monday » : le retour.
(Rires)
Ce n'est qu'une fraction de ce qu'il se passe dans votre esprit
à un moment donné lorsque vous parlez.
Tout ce que nous avons pour représenter le chaos
qui règne dans notre tête, c'est ceci.
C'est tout ce que nous avons.
(Rires)
Est-ce surprenant que notre système soit si pauvre ?
Imaginez, pour utiliser une analogie,
imaginez vouloir savoir ce que cela fait de manger un gâteau.
Mais au lieu de manger le gâteau,
vous devez ingérer un par un les ingrédients du gâteau,
avec la recette
pour mélanger ces ingrédients et en faire un gâteau.
Vous devez aussi manger la recette.
(Rires)
Si nous devions manger un gâteau ainsi,
nous n'en mangerions jamais.
Pourtant, le langage est la seule façon -- la seule façon --
qui nous permette de comprendre ce qu'il se passe dans notre esprit.
C'est notre intériorité, ce qui nous rend humains,
ce qui nous différencie de tous les autres animaux,
tout est là quelque part, à l'intérieur,
et pour représenter cela, nous n'avons que nos langages.
C'est notre meilleur moyen d'exprimer ce qu'il se passe dans notre tête
comme cette question importante :
« Quelle est la nature des pensées et des émotions ? »
Vous voudriez examiner autant de langues différentes que possible.
Une ne suffira pas.
Pour vous donner un exemple,
voici une photo que j'ai prise du petit Roman,
que j'ai prise avec un appareil photo de 12 mégapixels.
Voici la même photo avec beaucoup moins de pixels.
Évidemment, aucune de ces photos n'est un vrai chat.
Mais une d'entre elles vous donne une meilleure idée de ce qu'est un chat.
Le langage n'est pas seulement un outil.
C'est notre héritage,
c'est notre façon d'exprimer ce que c'est d'être humain.
Par « notre » héritage, j'entends celui de l'humanité.
L'extinction d'une seule langue accentue le flou de cette image.
Mon travail ces 10 dernières années
et mon loisir car cela m'amuse,
est de créer des langues.
Elles s'appellent « idéolangues », ou « langues construites ».
En présentant ces faits l'un après l'autre,
que certaines langues s'éteignent et que j'en crée des nouvelles,
vous pourriez penser qu'il y a un lien non superficiel entre les deux.
D'ailleurs, de nombreuses personnes ont fait ce lien.
Voici un gars qui s'est offusqué
car il y avait une idéolangue dans « Avatar » de James Cameron.
Il a dit :
« Au cours des trois ans qu'il a fallu à Cameron
avant qu'Avatar sorte au cinéma, une langue est morte. »
Probablement bien plus qu'une.
« Le Na'vi, hélas, ne comblera pas le vide laissé par cette langue... »
Une déclaration vraiment profonde et bouleversante --
si vous n'y réfléchissez pas du tout.
(Rires)
Mais quand j'étais ici à l'université,
je suivais deux cursus : la linguistique et la philologie anglaise.
Bien sûr, la majeure en anglais, l'étude de l'anglais,
ne se limite pas à la langue telle que nous la connaissons,
mais s'intéresse à la littérature.
La littérature est une chose merveilleuse
car c'est en soi une forme d'art.
Elle rentre dans la catégorie de l'art.
Par la littérature,
les auteurs imaginent de nouveaux êtres et des histoires.
Nous nous intéressons
à la profondeur, aux émotions et à l'esprit unique
dont les auteurs peuvent investir ces êtres fictifs.
Tant et si bien que -- regardez ceci.
Il y a toute une série de livres qui traitent des personnages fictifs.
Ce livre-ci traite uniquement d'un seul personnage fictif, factice.
Il y a un livre entier sur George F. Babbitt
dans « Babbitt » de Sinclair Lewis.
Et le livre est plus long que « Babbitt », un roman assez court.
Quelqu'un s'en souvient-il ?
C'est un bon roman, selon moi, meilleur que « Main Street ».
C'est un avis personnel.
Personne n'a jamais donc remis en question l'intérêt de la littérature.
Mais malgré ça,
même les linguistes ne s'intéressent pas à ce que les langues artificielles disent
sur la profondeur de l'esprit humain en tant que pure démarche artistique.
Je vais vous donner un exemple.
On a écrit un article écrit à mon sujet
dans le magazine californien des anciens étudiants.
Quand ils ont écrit cet article,
ils voulaient avoir quelqu'un d'un avis opposé,
ce qui, avec le recul, semble étrange.
Vous parlez de quelqu'un
et vous voulez l'avis d'une personne qui vient en contradiction.
(Rires)
En gros, ce n'est que de la poudre aux yeux.
Ils ont réussi à parler
à l'un des linguistes les plus brillants de notre ère,
George Lakoff, qui est linguiste ici à Berkeley.
Son travail a changé pour toujours les domaines de la linguistique
et de la science cognitive.
Interrogé sur mon travail et la création de langues en général,
il a dit : « Il y a beaucoup à faire dans l'étude du langage.
Vous devriez passer votre temps sur quelque chose de réel. »
Ouais.
Cela vous rappelle-t-il quelque chose ?
Pour utiliser la perspective qu'il a lui-même inventée,
laissez-moi me référer à cette métaphore conceptuelle :
le langage est un outil.
Il semble travailler sous cette métaphore conceptuelle :
le langage est utile quand il peut être utilisé pour communiquer.
Le langage est inutile
quand il ne peut pas être utilisé pour communiquer.
On peut se demander que faire des langues mortes ?
Mais peu importe.
Du fait de cette idée,
cela semble être le comble de l'absurdité
d'avoir un cours de haut valyrien sur Duolingo,
une langue que j'ai inventée pour « Game of Thrones ».
Vous vous demandez peut-être ce qu'apprennent 740 000 personnes.
(Rires)
Jetons-y un coup d'œil.
Qu'apprennent-ils ?
Que peuvent-ils bien apprendre ?
En gardant à l'esprit que l'autre langue --
c'est pour des gens parlant anglais --
les anglophones en apprennent beaucoup.
Voici une phrase qu'ils n'utiliseront probablement jamais pour communiquer
au cours de leur vie :
« Vala ābre urnes ».
« L'homme voit la femme. »
La ligne du milieu est le glossaire, c'est la correspondance mot pour mot.
Ils apprennent des choses fascinantes, surtout s'ils sont anglophones.
Ils apprennent qu'un verbe peut venir à la fin d'une phrase.
L'anglais ne se comporte pas ainsi avec deux groupes nominaux.
Ils apprennent que, parfois,
une langue n'a pas d'équivalent pour l'article défini -- ça n'existe pas.
Une langue peut se comporter ainsi.
Ils apprennent qu'une voyelle longue peut durer plus longtemps
au lieu d'une qualité tonale différente,
ce qui est le cas de nos voyelles longues, qui ont la même longueur.
Ils apprennent qu'il y a ces petites inflexions.
Hm ? Hm ?
Il y a des inflexions appelées « cas » à la fin des noms --
(Rires)
qui vous indiquent qui fait quoi à qui dans une phrase.
Même si vous conservez l'ordre des mots
et modifiez leur fin,
cela modifie qui fait quoi à qui.
Ils apprennent que les langues font les mêmes choses différemment.
Et que les langues peuvent être amusantes.
Ils apprennent à respecter la Langue, avec un « L » majuscule.
Étant donné le fait que 88% des Américains ne parlent qu'anglais chez eux,
je ne pense pas que ce soit nécessairement mauvais.
Savez-vous pourquoi des langues s'éteignent sur Terre ?
Ce n'est pas parce que le gouvernement impose une langue à un petit groupe
ou parce qu'un groupe entier de natifs est éradiqué.
Cela est arrivé par le passé et cela arrive encore maintenant,
mais ce n'est pas la raison principale.
La raison principale est qu'un enfant naît dans une famille
qui parle une langue qui est peu usitée dans leur communauté
et cet enfant ne l'apprend pas.
Pourquoi ?
Car la langue n'est pas valorisée dans sa communauté.
Car la langue n'est pas utile.
Car l'enfant ne trouvera pas d'emploi s'il parle cette langue.
Car si le langage n'est qu'un outil,
alors apprendre sa langue maternelle
est tout aussi utile qu'apprendre le haut valyrien
alors pourquoi perdre son temps ?
Bien...
Peut-être que l'étude du langage
ne mènera pas à beaucoup plus de maîtrise linguistique.
Mais peut-être que ce n'est pas grave.
Si plus de gens étudiaient plus de langues,
ça pourrait conduire à une plus grande tolérance linguistique
et à moins d'impérialisme linguistique.
si nous respections le langage pour ce qu'il est --
littéralement la plus grande invention de l'histoire de l'humanité --
alors à l'avenir,
nous pourrons célébrer les langues menacées mais vivantes
et non des pièces de musée.
(Haut valyrien) Kirimvose. Merci.
(Applaudissements)
ચમચી.
કાર્ડબોર્ડ બોક્સ.
ચાલવા શીખતું બાળક કદની ઇલેક્ટ્રિક ટ્રેનો.
રજા અલંકારો.
બાઉન્સ ઘરો.
ધાબળા.
ટોપલીઓ.
કાર્પેટ.
ટ્રે ટેબલ.
સ્માર્ટફોન.
પિયાનો.
ઝભ્ભો.
ફોટોગ્રાફ્સ.
આ બધી વસ્તુઓ શું કરે છે સામાન્ય છે.
હકીકત સિવાય કે તેઓ ફોટા છે જે મેં છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં લીધું હતું.
અને તેથી, આના કોપીરાઇટના માલિક છો?
(હાસ્ય)
તે બધી શોધ છે.
કે બનાવવામાં આવી હતી ભાષા લાભ સાથે.
આમાંથી કંઈપણ નથી ભાષા વિના હોત.
તેમાંથી કોઈપણ એક બનાવવાની કલ્પના કરો.
અથવા, જેમ કે, મકાન આ જેવી આખી ઇમારત,
ભાષાનો ઉપયોગ કરી શક્યા વિના.
અથવા કોઈપણ જ્ઞાનનો લાભ લીધા વિના તે ભાષાના ઉપયોગ દ્વારા મળી હતી.
મૂળભૂત રીતે, ભાષા સૌથી મહત્વની વસ્તુ છે
સમગ્ર વિશ્વમાં.
આપણી બધી સભ્યતા તેના પર નિર્ભર છે.
અને જેઓ ભક્તિ કરે છે તે અભ્યાસ કરવા માટે તેમના જીવન
કેવી રીતે ભાષા ઉભરી આવી, બંને માનવ ભાષાઓ કેવી રીતે જુદી પડે છે,
તેઓ કેવી રીતે અલગ છે પ્રાણી સંચાર સિસ્ટમો
ભાષાશાસ્ત્રીઓ છે.
પ્રચારિક ભાષાશાસ્ત્ર એ પ્રમાણમાં છે યુવાન ક્ષેત્ર, વધુ કે ઓછું
અને તે ઘણું બહાર આવ્યું છે ખરેખર મહત્વપૂર્ણ સામગ્રી.
જેમ કે, ઉદાહરણ તરીકે, તે માનવ સંદેશાવ્યવહાર વ્યવસ્થા
પ્રાણીથી નિર્ણાયકરૂપે અલગ છે સંદેશાવ્યવહાર સિસ્ટમ્સ,
કે બધી ભાષાઓ સમાન અભિવ્યક્ત છે
ભલે તેઓ તે જુદી જુદી રીતે કરે
અને તેમ છતાં, આ હોવા છતાં,
ત્યાં ઘણા લોકો છે જે ફક્ત ભાષા વિશે પોપઅપ કરવાનું પસંદ છે
જેમ કે તેમની પાસે બરાબર છે ભાષાશાસ્ત્રી તરીકેની સમજ
કારણ કે, અલબત્ત, તેઓ ભાષા બોલે છે.
અને જો તમે કોઈ ભાષા બોલો છો, તેનો અર્થ એ કે તમારી પાસે એટલું જ અધિકાર છે
તેના કાર્ય વિશે વાત કરવા માટે બીજા કોઈની જેમ,
કલ્પના કરો કે તમે કોઈ સર્જન સાથે વાત કરી રહ્યા હો
અને તમે કહો છો, "સાંભળો, સાથી
મારે હમણાં 40 વર્ષથી હૃદય મેળવ્યું છે
મને લાગે છે કે હું એક અથવા બે વસ્તુ જાણું છું એઓર્ટિક વાલ્વ રિપ્લેસમેન્ટ વિશે
મને લાગે છે કે મારો અભિપ્રાય તમારા જેટલું જ માન્ય છે
અને હજુ સુધી, તે બરાબર થાય છે.
આ છે નીલ ડીગ્રાસ ટાઇસન, એમ કહીને કે "આગમન"
તેમણે એક ક્રિપ્ટોગ્રાફર લાવ્યા હોત
કોઈક કે જે સંદેશને છૂટા કરી શકે છે તેઓ પહેલેથી જ જાણેલી ભાષામાં
ભાષાશાસ્ત્રીને બદલે
એલિયન્સ સાથે વાતચીત કરવા માટે,
કારણ કે ભાષાશાસ્ત્રી શું કરશે -
શા માટે તે ઉપયોગી થશે કોઈની સાથે વાત કરવામાં
એક ભાષા બોલતા આપણે પણ નથી જાણતા?
જોકે, અલબત્ત, "આગમન" ફિલ્મ હૂક બંધ નથી.
મારો મતલબ, આવો - સાંભળો, ફિલ્મ. અરે, સાથી
નીચે આવતા એલિયન્સ છે વિશાળ ગ્રહમાં આપણા ગ્રહ પર
અને તેઓ કંઇ કરવા માંગતા નથી અમારી સાથે વાતચીત કરવા સિવાય
અને તમે એક ભાષાવિજ્ ભાડે છો?
(હાસ્ય)
યુ.એસ. સરકાર શું છે બજેટ અથવા કંઈક પર?
(હાસ્ય)
આમાં ઘણી વસ્તુઓ હોઈ શકે છે ગેરસમજો તરફ દોરી
બંને ભાષા શું છે તે વિશે અને ભાષાના .પચારિક અભ્યાસ વિશે
ભાષાશાસ્ત્ર વિશે.
અને મને લાગે છે કે ત્યાં કંઈક છે આ ગેરસમજોનો ઘણો સમાવેશ કરે છે
તેનો સારાંશ આપી શકાય "ફોર્બ્સ," ના આ આનંદકારક લેખ દ્વારા
શા માટે ઉચ્ચ શાળાના વિદ્યાર્થીઓ વિદેશી ભાષાઓ ન શીખવી જોઈએ
હું બહાર ખેંચીને જાઉં છું આના કેટલાક અવતરણો,
અને હું તમને જોવા માંગું છું જો તમે શોધી શકો છો
શું કેટલાક અંતર્ગત આ અભિપ્રાયો અને વિચારો
"અમેરિકનો ભાગ્યે જ ક્લાસિક વાંચે છે, અનુવાદમાં પણ. "
તેથી અન્ય શબ્દોમાં, શા માટે સંતાપ વિદેશી ભાષા શીખવી
જ્યારે તેઓ વાંચવા પણ નથી જતા મૂળ રીતે ઉત્તમ રીતે?
શું વાત છે?
શાળામાં વિદેશી ભાષાઓનો અભ્યાસ કરવો સમયનો બગાડ છે,
અન્ય વસ્તુઓની તુલનામાં કે તમે શાળામાં કરી શકો છો. "
"યુરોપમાં ઘણા ભાષા જૂથો છે પ્રમાણમાં નાની જગ્યામાં ક્લસ્ટર. "
તેથી અમેરિકનો માટે, આહ, શું વાત છે? બીજી ભાષા શીખવાની?
તમે ખરેખર મેળવવા જઇ રહ્યા નથી તેમાંથી તમારા હરણ માટે ખૂબ બેંગ.
આ મારું પ્રિય છે,
"બર્મિંગહામનો એક વિદ્યાર્થી મુસાફરી કરવી પડશે
લગભગ એક હજાર માઇલ મેક્સિકન સરહદ પર જવા માટે,
અને તે પછી પણ, ત્યાં પૂરતું હશે જે લોકો આસપાસ આવવા માટે અંગ્રેજી બોલે છે. "
અન્ય શબ્દોમાં, જો તમે આ કરી શકો તમારા હથિયારોની આસપાસ તરંગો,
અને તમે જ્યાં જઈ રહ્યાં છો ત્યાં પહોંચી શકો છો,
તો પછી ખરેખર કોઈ અર્થ નથી કોઈપણ રીતે બીજી ભાષા શીખવામાં
આ વલણનો અંતર્ગત શું છે વૈચારિક રૂપક છે,
ભાષા એ એક સાધન છે.
અને કંઈક એવું રિંગ્સ છે આ રૂપક વિશે ખૂબ જ સાચું.
ભાષા એ એક પ્રકારનું સાધન છે
તેમાં, જો તમને સ્થાનિક ભાષા ખબર હોય, તમે ન કરતા કરતા વધારે કરી શકો છો
પરંતુ સૂચિતાર્થ તે છે ભાષા માત્ર એક સાધન છે,
અને આ એકદમ ખોટું છે.
જો ભાષા એક સાધન હોત, તે પ્રામાણિકપણે એક સુંદર નબળું સાધન હશે.
અને આપણે તેને ખૂબ પહેલાં છોડી દીધું હોત કંઈક કે જે ઘણું સારું હતું.
કોઈપણ વાક્ય વિશે વિચારો.
અહીં એક વાક્ય છે જે મને ખાતરી છે કે મેં કહ્યું છે મારા જીવનમાં: "ગઈકાલે મેં કીનને જોયો."
મારો કીન નામનો મિત્ર છે.
અને જ્યારે હું આ વાક્ય કહું છું, "ગઈકાલે મેં કીનને જોયો,"
શું તમને લાગે છે કે તે ખરેખર કેસ છે?
મારા મગજમાં બધું હવે તમારા મગજમાં રોપ્યું છે
આ વાક્ય દ્વારા?
ભાગ્યે જ, કારણ કે ત્યાં ઘણું છે અન્ય સામગ્રી ચાલુ.
જેમ કે, જ્યારે હું "ગઈકાલે" કહું છું
હું કદાચ હવામાન શું લાગે છે ગઈકાલે જેવું હતું કારણ કે હું ત્યાં હતો.
અને જો હું યાદ કરું છું,
મને કદાચ યાદ હશે કે કંઈક હતું હું મેઇલ કરવાનું ભૂલી ગયો, જે મેં કર્યું.
આ એક પૂર્વનિર્ધારિત મજાક હતી, પરંતુ હું ખરેખર કંઈક મેઇલ કરવાનું ભૂલી ગયો હતો
અને તેથી તેનો અર્થ છે હું તે સોમવાર કરવા જઇ રહ્યો છું,
કારણ કે જ્યારે હું ઘરે પાછા જાઉં છું.
અને અલબત્ત, જ્યારે હું સોમવાર વિશે વિચારું છું,
હું "મેનિક સોમવાર" નો વિચાર કરીશ બંગડીઓ દ્વારા. તે સારું ગીત છે.
અને જ્યારે હું "જોયું" શબ્દ કહું છું હું આ વાક્ય વિશે વિચારો:
"'મેં જોયું!' અંધ માણસ કહ્યું જેમ કે તેણે તેનો ધણ ઉપાડ્યું અને જોયું. "
હું હંમેશાં કરું છું.
કોઈપણ સમયે હું "જોયું" શબ્દ સાંભળીશ અથવા કહું છું, હું હંમેશાં તેના વિશે વિચારું છું,
કારણ કે મારા દાદા હંમેશાં તે કહેતા,
તેથી તે મને મારા દાદા વિશે વિચારવા માટે બનાવે છે.
અને અમે પાછા "મેનિક સોમવાર" પર છીએ ફરીથી, કોઈ કારણસર.
અને કીન સાથે, જ્યારે હું કહું છું કંઇક એવું, "ગઈ કાલે મેં કીનને જોયો,"
હું સંજોગોનો વિચાર કરીશ જે હેઠળ મેં તેને જોયો.
અને આ તે દિવસે બન્યું. અહીં તે મારી બિલાડી સાથે છે.
અને અલબત્ત, જો હું કીન વિશે વિચારી રહ્યો છું,
હું વિચારીશ કે તે જઇ રહ્યો છે હમણાં લાંબી બીચ રાજ્ય,
અને હું તે યાદ કરીશ મારા સારા મિત્ર જ્હોન અને મારી માતા
બંને લોંગ બીચ રાજ્યમાંથી સ્નાતક થયા,
મારા પિતરાઇ ભાઈ કેટી જઇ રહ્યા છે હમણાં લાંબી બીચ રાજ્ય.
અને તે ફરીથી "મેનિક સોમવાર" છે.
પરંતુ આ માત્ર એક અપૂર્ણાંક છે તમારા મગજમાં શું ચાલી રહ્યું છે
તમે બોલતા હો ત્યારે કોઈપણ સમયે.
અને આપણે જે રજૂ કરવાનું છે સંપૂર્ણ વાસણ
તે આપણા માથા પર ચાલે છે, આ છે.
મારો મતલબ, આટલું જ અમને મળ્યું.
(હાસ્ય)
તે કોઈ આશ્ચર્ય છે? કે અમારી સિસ્ટમ ખૂબ નબળી છે?
તેથી કલ્પના કરો, જો હું તમને એક સમાનતા આપી શકું,
કલ્પના કરો જો તમે જાણવા માંગતા હો કેક ખાવાનું શું છે,
જો ફક્ત કેક ખાવાને બદલે,
તમારે તેના બદલે નિવેશવું પડ્યું એક કેક ના ઘટકો
એક પછી એક,
સૂચનો સાથે
કેવી રીતે આ ઘટકો વિશે કેક બનાવવા માટે જોડાઈ શકાય છે
તમારે સૂચનાઓ પણ ખાવી પડી.
(હાસ્ય)
જો આપણે આ રીતે કેકનો અનુભવ કરવો પડ્યો હોય,
અમે ક્યારેય કેક નહીં ખાતા
અને છતાં, ભાષા છે એકમાત્ર રસ્તો - એકમાત્ર રસ્તો
કે આપણે જાણી શકીએ અહીં શું ચાલી રહ્યું છે, આપણા મગજમાં.
આ આપણી આંતરિકતા છે,
વસ્તુ જે આપણને માનવ બનાવે છે
વસ્તુ જે અમને જુદી બનાવે છે અન્ય પ્રાણીઓમાંથી,
બધા અહીં ક્યાંક અંદર છે
અને આપણે તેનું પ્રતિનિધિત્વ કરવા માટે જે કરવાનું છે આપણી પોતાની ભાષાઓ છે.
કોઈ ભાષા બતાવવાની અમારી શ્રેષ્ઠ રીત છે શું આપણા માથા માં ચાલી રહ્યું છે.
કલ્પના કરો કે મારે પૂછવું છે એક મોટો પ્રશ્ન, જેમ કે:
"મનુષ્યનો સ્વભાવ કેવો છે વિચાર અને લાગણી? "
તમે શું કરવા માંગો છો
તમે પરીક્ષણ કરવા માંગો છો છે ઘણી વિવિધ ભાષાઓ.
શક્ય હોય
એક માત્ર તે કરવા જઇ રહ્યું નથી.
તમને એક ઉદાહરણ આપવા માટે,
અહીં એક ચિત્ર છે જે મેં નાના રોમનનું લીધું છે
કે મેં 12 મેગાપિક્સલનો કેમેરો લીધો.
હવે, તે જ ચિત્ર અહીં છે ઘણા ઓછા પિક્સેલ્સ સાથે.
દેખીતી રીતે, ન તો આ ચિત્રો એક વાસ્તવિક બિલાડી છે.
પરંતુ એક તમને ઘણી સારી સમજ આપે છે બિલાડી બીજા કરતાં શું છે.
ભાષા એ ફક્ત સાધન નથી.
તે આપણો વારસો છે,
તે અભિવ્યક્ત કરવાની અમારી રીત છે તે માનવ હોવાનો અર્થ શું છે.
અને અલબત્ત, "આપણા" વારસો દ્વારા, મારો અર્થ સર્વ માણસો છે.
અને એક પણ ભાષા ગુમાવી કે ચિત્ર ખૂબ ઓછી સ્પષ્ટ બનાવે છે.
તેથી છેલ્લા 10 વર્ષથી નોકરી તરીકે
અને મનોરંજન તરીકે પણ, ફક્ત મનોરંજન માટે,
હું ભાષાઓ બનાવું છું.
આને "કોનલાંગ્સ" કહેવામાં આવે છે.
ટૂંકી "નિર્માણ ભાષાઓ."
હવે, આ તથ્યોને પાછળથી પ્રસ્તુત કરી રહ્યા છીએ
કે આપણે આપણા ગ્રહ પર ભાષાઓ ગુમાવીએ છીએ
અને તે કે હું નવી-નવી ભાષાઓ બનાવું છું
તમને લાગે છે કે ત્યાં છે કેટલાક અયોગ્ય જોડાણ
આ બે વચ્ચે.
હકીકતમાં, ઘણા લોકોએ એક લીટી દોરી છે તે બિંદુઓ વચ્ચે.
આ એક વ્યક્તિ છે જે મળ્યો છે બધા આકાર બહાર વલણ
કે ત્યાં એક અભાવ હતો જેમ્સ કેમેરોનના "અવતાર" માં.
તે કહે છે,
"પરંતુ ત્રણ વર્ષમાં તે જેમ્સ કેમેરોન લીધો
સ્ક્રીન પર અવતાર મેળવવા માટે, એક ભાષા મરી ગઈ. "
સંભવત that તેના કરતા ઘણું વધારે
"નાવિ, અરે, છિદ્ર ભરાશે નહીં તે જ્યાં હતો ... "
સાચે જ ગહન અને ગૌરવપૂર્ણ નિવેદન -
જો તમે તેના વિશે બિલકુલ વિચારશો નહીં.
(હાસ્ય)
પરંતુ જ્યારે હું અહીં કેલ ખાતે હતો,
મેં બે મેજર પૂર્ણ કરી.
તેમાંથી એક ભાષાશાસ્ત્ર હતું, પરંતુ બીજો એક અંગ્રેજી હતો.
અને અલબત્ત, અંગ્રેજી મુખ્ય, અંગ્રેજીનો અભ્યાસ,
ખરેખર અભ્યાસ નથી અંગ્રેજી ભાષાનું, આપણે જાણીએ છીએ તેમ
તે સાહિત્યનો અભ્યાસ છે.
સાહિત્ય એ માત્ર એક અદભૂત વસ્તુ છે,
કારણ કે મૂળભૂત રીતે, સાહિત્ય, વધુ વ્યાપક, એક પ્રકારની કલા જેવી છે;
તે કળાના કામમાં આવે છે.
અને આપણે સાહિત્ય સાથે શું કરીએ છીએ,
લેખકો નવા બનાવે છે, સમગ્ર જીવો અને ઇતિહાસ.
અને તે જોવાનું અમારા માટે રસપ્રદ છે
કેવી depthંડાઈ અને લાગણી અને માત્ર અનન્ય ભાવના
લેખકો રોકાણ કરી શકે છે આ કાલ્પનિક જીવોમાં.
આટલું બધું, તેનો અર્થ, - આ એક નજર.
પુસ્તકોની આખી શ્રેણી છે
લખ્યું છે કાલ્પનિક પાત્રો વિશે.
જેમ, આખું પુસ્તક ફક્ત એક જ છે કાલ્પનિક, બનાવટી માનવી.
ત્યાં એક સંપૂર્ણ પુસ્તક છે જ્યોર્જ એફ. બેબિટ પર
સિંકલેર લુઇસના "બેબિટ," માંથી
અને હું તમને ખાતરી આપું છું, તે પુસ્તક "બેબીટ" કરતા લાંબું છે
જે ટૂંકી પુસ્તક છે.
કોઈને પણ તે યાદ છે?
તે ખરેખર સારું છે, મને લાગે છે તે "મેઇન સ્ટ્રીટ" કરતા વધુ સારું છે.
તે મારો હોટ ટેક છે.
તેથી આપણે ક્યારેય આ હકીકત પર સવાલ કર્યા નથી તે સાહિત્ય રસપ્રદ છે.
પરંતુ હકીકત હોવા છતાં,
ભાષાશાસ્ત્રીઓને પણ ખરેખર રસ નથી કઈ રચનાત્મક ભાષાઓ અમને કહી શકે છે
માનવ ભાવના ની ઉંડાઈ વિશે એક કલાત્મક પ્રયાસ તરીકે.
હું તમને અહીં એક સરસ નાનું ઉદાહરણ આપીશ
મારા વિશે એક લેખ લખાયો હતો
કેલિફોર્નિયાના ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીઓ થોડા સમય પહેલાં સામયિક.
અને જ્યારે તેઓએ આ લેખ લખ્યો,
તેઓ કોઈકને મેળવવા માંગતા હતા વિરોધી બાજુથી,
જે, પરાકાષ્ઠામાં, કરવું તે એક વિચિત્ર વસ્તુ જેવી લાગે છે.
તમે ફક્ત એક વ્યક્તિ વિશે જ વાત કરી રહ્યા છો,
અને તમે કોઈકને મેળવવા માંગો છો તે વ્યક્તિની વિરોધી બાજુથી.
(હાસ્ય)
આવશ્યકપણે, આ ન્યાયી છે એક પફ ટુકડો, પરંતુ જે પણ
તેથી, તેઓ મેળવવાનું થયું
સૌથી તેજસ્વી એક આપણા સમયના ભાષાશાસ્ત્રીઓ,
જ્યોર્જ લાકોફ, જે ભાષાશાસ્ત્રી છે અહીં બર્કલે ખાતે.
અને તેનું કાર્ય મૂળભૂત રીતે કાયમ માટે બદલાઈ ગયું છે ભાષાશાસ્ત્રના ક્ષેત્રો
અને ચિતનકારી વિજ્ઞાન
અને જ્યારે મારા કામ વિશે પૂછવામાં આવ્યું અને સામાન્ય રીતે ભાષા નિર્માણ વિશે,
તેણે કહ્યું, "પરંતુ ઘણી વસ્તુઓ છે ભાષા અભ્યાસ કરવામાં આવે છે.
તમારે સમય પસાર કરવો જોઈએ કંઈક વાસ્તવિક પર. "
હા.
"કંઈક વાસ્તવિક." શું આ તમને કંઈપણ યાદ કરાવે છે?
ખૂબ ફ્રેમવર્ક વાપરવા માટે કે તેણે જાતે જ શોધ કરી,
મને પાછા સંદર્ભ લો આ કાલ્પનિક રૂપક માટે:
ભાષા એ એક સાધન છે.
અને તે મજૂરી કરતો દેખાય છે આ વૈચારિક રૂપક હેઠળ;
તે છે, ભાષા ઉપયોગી છે જ્યારે તેનો ઉપયોગ વાતચીત માટે થઈ શકે છે.
ભાષા નકામું છે જ્યારે તેનો સંપર્ક સંચાર માટે થઈ શકતો નથી.
તે તમને આશ્ચર્ય પામશે: આપણે મૃત ભાષાઓ સાથે શું કરીએ?
પરંતુ કોઈપણ રીતે.
તેથી, આ વિચારને કારણે,
એવું લાગે છે ખૂબ વાહિયાતપણું
એક duolingo કોર્સ છે હાઇ વેલેરીયન ભાષા પર
જે મેં એચ.બી.ઓ. માટે બનાવ્યું છે "ગેમ ઓફ થ્રોન્સ."
તમને આશ્ચર્ય થશે કે બરાબર, શું 740,000 લોકો શીખી રહ્યાં છે?
(હાસ્ય)
સારું, ચાલો તેના પર એક નજર નાખો.
તેઓ શું શીખી રહ્યાં છે?
તેઓ કદાચ શું શીખી શકે?
સારું, ધ્યાનમાં રાખીને આ માટે બીજી ભાષા -
તે અંગ્રેજી બોલતા લોકો માટે છે -
અંગ્રેજી વક્તાઓ ઘણું બધુ શીખી રહ્યાં છે.
અહીં એક વાક્ય છે જે તેઓ સંભવત. કરશે વાતચીત માટે ક્યારેય ઉપયોગ કરશો નહીં
તેમના સમગ્ર જીવનમાં:
"વાલા āબ્રે urnes."
"પુરુષ સ્ત્રીને જુએ છે."
થોડી મધ્યમ રેખા ગ્લોસ છે,
તેથી તે શબ્દ માટેનો શબ્દ છે, તે તે કહે છે.
ખાસ કરીને જો તેઓ અંગ્રેજી બોલતા હોય.
તેઓ શીખી રહ્યાં છે કે ક્રિયાપદ આવી શકે છે એક વાક્યની ખૂબ જ અંતમાં.
ખરેખર અંગ્રેજીમાં એવું કરતું નથી જ્યારે તમારી પાસે બે દલીલો હોય.
તેઓ તે શીખી રહ્યાં છે
ભાષા સમકક્ષ હોતી નથી શબ્દ "ધ" માટે - તે સંપૂર્ણપણે ગેરહાજર છે.
તે કંઈક ભાષા કરી શકે છે.
તેઓ શીખી રહ્યાં છે કે લાંબી સ્વર ખરેખર સમયગાળો લાંબો સમય હોઈ શકે છે,
ગુણવત્તાના જુદા જુદા વિરુદ્ધ,
જે આપણી લાંબી સ્વર કરે છે; તેઓ ખરેખર સમાન લંબાઈ છે.
તેઓ તે શીખી રહ્યાં છે આ નાના પ્રભાવો છે.
હમ્મ? હમ્મ?
ત્યાં "કેસ" તરીકે ઓળખાતા મતભેદ છે નામ ના અંતમાં -
(હાસ્ય)
તે તમને કહે છે કે કોણ કરે છે જેની એક વાક્યમાં.
ભલે તમે ઓર્ડર છોડી દો શબ્દો સમાન
અને અંત સ્વિચ કરો,
કોણ શું કરે છે તે બદલાય છે.
તેઓ જે શીખી રહ્યાં છે તે તે ભાષાઓ છે વસ્તુઓ કરો, તે જ વસ્તુઓ, અલગ રીતે.
અને તે ભાષાઓ શીખવી આનંદદાયક હોઈ શકે છે.
તેઓ જે શીખી રહ્યાં છે તે આદર છે ભાષા માટે: મૂડી "L" ભાષા.
અને 88 ટકા તે હકીકત આપવામાં આવી છે અમેરિકનો ફક્ત ઘરે અંગ્રેજી બોલે છે,
મને નથી લાગતું કે તે છે જરૂરી એક ખરાબ વસ્તુ.
તમે જાણો છો કે આપણા ગ્રહ પર ભાષાઓ કેમ મરે છે?
તે એટલા માટે નથી કે સરકાર લાદશે નાના જૂથ પર એક ભાષા,
અથવા કારણ કે સંપૂર્ણ જૂથ સ્પીકર્સ નાશ કરવામાં આવે છે.
તે ચોક્કસપણે ભૂતકાળમાં બન્યું છે, અને તે હવે થઈ રહ્યું છે,
પરંતુ તે મુખ્ય કારણ નથી.
મુખ્ય કારણ તે છે બાળક કુટુંબમાં જન્મે છે
કે એક ભાષા બોલે છે કે તેમના સમુદાયમાં વ્યાપકપણે બોલાતું નથી,
અને તે બાળક તેને શીખતું નથી.
કેમ?
કારણ કે તે ભાષાનું મૂલ્ય નથી તેમના સમુદાયમાં.
કારણ કે ભાષા ઉપયોગી નથી.
કારણ કે બાળક જઈને નોકરી મેળવી શકતો નથી જો તેઓ તે ભાષા બોલે છે.
કારણ કે જો ભાષા ફક્ત એક સાધન છે,
પછી તેમની મૂળ ભાષા શીખવા
લગભગ ઉપયોગી છે હાઇ વેલેરીયન શીખવા તરીકે,
તો શા માટે ચિંતા કરો છો?
હવે ...
કદાચ ભાષા અભ્યાસ દોરી જશે ઘણી વધુ ભાષાકીય પ્રવાહ માટે.
પરંતુ તે એટલી મોટી વાત નથી.
કદાચ વધુ લોકો હોય તો વધુ ભાષાઓનો અભ્યાસ કરી રહ્યા છે,
તે વધુ ભાષાકીય સહનશીલતા તરફ દોરી જશે
અને ઓછા ભાષાકીય સામ્રાજ્યવાદ.
કદાચ જો આપણે ખરેખર આદર કરીએ તે શું છે તેની ભાષા -
શાબ્દિક, સૌથી મોટી શોધ માનવજાતના ઇતિહાસમાં -
પછી ભવિષ્યમાં,
આપણે જોખમમાં મૂકેલી ભાષાઓ ઉજવી શકીએ છીએ જીવંત ભાષાઓ તરીકે,
તરીકે સંગ્રહાલય ટુકડાઓ વિરોધ.
(ઉચ્ચ વેલેરીયન) કિરીમોઝ. આભાર.
(તાળીઓ)
כפיות
קופסאות קרטון
קרונות רכבת חשמלית לילדים
קישוטים לחגים
מתנפחים
שמיכות
סלים
שטיחים
מגשים מתקפלים
פלאפונים חכמים
פסנתרים
חלוקים
תצלומים
מה משותף לכל אלה,
חוץ מהעובדה שאלה תמונות שצילמתי בשלושת החודשים האחרונים,
ולכן יש לי את זכויות היוצרים עליהן?
(צחוק)
הם כולם המצאות
שנוצרו בעזרת שפה.
אף אחד מן הדברים הללו לא היה קיים ללא שפה.
דמיינו אם הייתם ממציאים כל דבר מתוך אלה
או, אם הייתם בונים בניין שלם כמו זה,
ללא היכולת להשתמש בשפה
או מבלי העזרה של כל תחום ידע שהושג באמצעות שימוש בשפה.
בעצם, שפה היא הדבר החשוב ביותר
בכל העולם.
כל הציוויליזציות שלנו מושתתות עליה.
ואלה המקדישים את חייהם לחקירתה --
איך השפה נוצרה, ההבדלים בין שפות אנושיות,
איך הן שונות ממערכות תקשורת בין חיות --
הם בלשנים.
בלשנות פורמלית היא תחום יחסית צעיר, פחות או יותר.
והיא חשפה כמה דברים מאוד חשובים.
כמו, לדוגמה, שמערכות תקשורת אנושיות
הינן שונות באופן מהותי ממערכות תקשורת בין חיות,
שכל השפות הן הַבָּעָתִיות באופן שווה,
אפילו אם הן עושות זאת בדרכים שונות.
ועדיין, למרות זאת,
ישנם הרבה אנשים שאוהבים לקשקש על שפה
כאילו יש להם את אותה ההבנה כמו לבלשן,
כי, כמובן, הם דוברים שפה.
ואם אתה דובר שפה זה אומר שיש לך את אותה הזכות
לדבר על היישומיות שלה בדיוק כמו כל אחד אחר.
דמיינו אם הייתם מדברים עם מנתח,
והייתם אומרים, "תקשיב, חבר.
יש לי לב כבר משהו כמו ארבעים שנה.
אני חושב שאני יודע משהו על ניתוח מעקפים.
אני חושב שהדעה שלי שווה בדיוק כמו שלך".
ועדיין, זה בדיוק מה שקורה.
זהו ניל דגראסי טייסון, שאומר שבסרט "המפגש",
הוא היה מביא קריפטוגרף --
מישהו שיכול לפענח מסר בשפה שהוא כבר מכיר --
מאשר בלשן,
כדי לתקשר עם החייזרים,
כי מה כבר בלשן --
למה שהוא יוכל לעזור בתקשורת עם מישהו
שמדבר שפה שאנחנו אפילו לא מכירים?
למרות, כמובן, שהסרט "המפגש" לא חף מפשע.
כאילו, באמת -- תקשיב, סרט, חבר:
יש חייזרים שמגיעים לכוכב שלנו בחלליות ענקיות,
והם לא רוצים לעשות שום דבר חוץ מליצור אתנו קשר,
ואתם שוכרים בלשן אחד?
(צחוק)
מה פתאום ממשלת ארה"ב צריכה לעמוד בתקציב או משהו?
(צחוק)
אפשר להסביר הרבה מהדברים האלה כחוסר הבנה,
הן בשאלה מהי שפה ובשאלת המחקר הפורמלי של שפה,
לגבי בלשנות.
ואני חושב שיש משהו שעומד בבסיס הרבה מחוסר ההבנה הזה
שאפשר לסכם אותו בכתבה המקסימה הזאת מ"פורבס",
העוסקת בטענה לפיה תלמידי תיכון לא צריכים ללמוד שפות זרות.
אני אשלוף כמה ציטוטים מתוכה,
ואני רוצה לראות אם אתם יכולים לגלות
מה עומד בבסיס חלק מהדעות והתפיסות האלה.
"אמריקאים לעתים רחוקות קוראים יצירות קלאסיות, אפילו מתורגמות".
אז במילים אחרות, למה לטרוח ללמוד שפה זרה
אם הם לא מתכוונים אפילו לקרוא את היצירות הקלאסיות בשפה המקורית ממילא?
מה התועלת?
"לימוד שפה זרה בבית-הספר הוא בזבוז של זמן,
ביחס לדברים אחרים שאפשר לעשות בבית-הספר".
"לאירופה יש הרבה קבוצות בעלות מגוון שפתי המקובצות במרחב יחסית קטן".
אז עבור אמריקאים, מה התועלת בלימוד עוד שפה?
אתה לא תרוויח הרבה בתמורה לכך.
זה האהוב עליי,
"תלמיד בבירמינגהם יצטרך לנסוע
כ-1600 ק"מ כדי להגיע לגבול מקסיקו,
ואפילו אז, יהיו מספיק אנשים דוברי אנגלית כדי שהוא יוכל להסתדר."
במילים אחרות, אם אתה יכול פשוט לנפנף בידיים,
ואתה יכול להגיע לאן שאתה רוצה,
אז באמת אין צורך ללמוד שפה אחרת בכל מקרה.
מה שעומד בבסיס הרבה מהגישות האלה היא הדימוי המטפורי,
ששפה היא כלי.
ויש בדימוי זה אמת מסוימת.
שפה היא אכן סוג של כלי
בכך שאם אתה דובר את השפה המקומית אתה יכול להשיג יותר מאשר אם לא היית דובר.
אבל ההשלכה היא ששפה היא רק כלי,
וזה ממש לא נכון.
אם השפה הייתה כלי, היא באמת היתה כלי די עלוב.
והיינו זונחים אותה ממזמן עבור משהו הרבה יותר טוב.
תחשבו על כל משפט.
הנה משפט שאני בטוח שאמרתי בחיי: "אתמול ראיתי את קין".
יש לי חבר ושמו קין.
וכשאני אומר את המשפט: "אתמול ראיתי את קין",
האם אתם באמת חושבים
שכל מה שנמצא במוחי עכשיו מועבר למוח שלכם
באמצעות משפט זה?
בקושי, כי יש עוד מלא דברים אחרים שקורים.
לדוגמא, כשאני אומר "אתמול",
אני אולי חושב על מזג האויר אתמול כי הייתי שם.
ואם אני נזכר עכשיו,
אני בטח נזכר ששכחתי לשלוח משהו בדואר, שבאמת שכחתי.
זאת היתה בדיחה מתוכננת, אבל באמת שכחתי לשלוח משהו בדואר.
אז זה אומר שאני אצטרך לעשות את זה ביום שני,
כי אז אני אחזור הביתה.
וכמובן, כשאני חושב על יום שני,
אני חושב על השיר "Manic Monday" של להקת הבאנגלס, זה שיר טוב.
וכשאני אומר את המילה "ראיתי", אני חושב על הביטוי הזה:
"אני רואה!" אמר העיוור והרים את הפטיש והמסור שלו (גם: "ראה").
אני תמיד חושב על זה.
בכל פעם שאני שומע את המילה "saw" או אומר אותה, אני תמיד חושב על זה.
כי סבא שלי תמיד היה אומר אותו, אז זה גורם לי לחשוב על סבא שלי.
ואנחנו שוב חוזרים ל"Manic Monday" משום מה.
ועם קין, כשאני אומר משהו כמו "אתמול ראיתי את קין"
אני אחשוב על הנסיבות בהן ראיתי אותו.
וזה היה אותו היום. כאן הוא עם החתול שלי.
וכמובן, אם אני חושב על קין,
אני חושב על כך שהוא לומד ב"לונג ביץ' סטייט" כיום,
ואני אזכר שחבר שלי ג'ון ואמא שלי
שניהם למדו ב"לונג ביץ' סטייט",
בת דודה שלי קייטי לומדת שם עכשיו.
ושוב חזרנו ל"Manic Monday".
אבל זה רק חלק קטן ממש שקורה בראש שלכם
בכל זמן נתון בזמן שאתם מדברים.
וכל מה שיש לנו לייצג את כל הבלאגן
שמתרחש בראש שלנו, הוא זה.
זה כל מה שיש לנו.
(צחוק)
אין פלא שהמערכת שלנו כל כך עלובה?
אז דמיינו אם אני יכול לתת לכם השוואה,
דמיינו אם הייתם רוצים לדעת איך זה לאכול עוגה,
אם במקום פשוט לאכול עוגה,
הייתם צריכים לצרוך את מרכיבי העוגה
אחד אחרי השני,
יחד עם ההוראות
לאיך משלבים את הרכיבים האלה ליצור עוגה.
הייתם צריכים לאכול גם את ההוראות.
(צחוק)
אם ככה היינו יכולים לחוות עוגה,
לא היינו אוכלים עוגה לעולם.
ועדיין, שפה היא הדרך היחידה -- הדרך היחידה --
שאנחנו יכולים להבין מה קורה כאן, בראש שלנו.
זה הפנים שלנו,
מה שהופך אותנו לאנושיים,
מה שמייחד אותנו מבעלי חיים אחרים,
הכל נמצא כאן איפשהו,
וכל מה שאנחנו יכולים לעשות כדי לתאר את זה, זה השפות שלנו.
השפות שלנו הן הדרך הטובה ביותר להציג מה קורה בראש שלנו.
דמיינו אם הייתי רוצה לשאול שאלה גדולה כמו:
"מה מאפיין את המחשבה והרגש האנושי?"
מה שכדאי שתעשו
זה לבחון כמה שיותר שפות
ככל האפשר.
שפה אחת לא תספיק.
לדוגמא,
הנה תמונה שצילמתי של רומן הקטן,
תמונה שצילמתי בעזרת מצלמה של 12 מגה פיקסל.
עכשיו הנה אותה התמונה עם הרבה פחות פיקסלים.
ברור שאף אחת מהתמונות האלה אינה חתול אמיתי.
אבל אחת מספקת הבנה הרבה יותר טובה מהשניה של מה זה חתול.
שפה אינה רק כלי.
היא המורשת שלנו.
היא האופן שבו אנו מעבירים את החוויה האנושית.
וכמובן כשאני אומר המורשת "שלנו", אני מתכוון לכל בני האדם בכל מקום שהוא.
ואובדן של אפילו שפה אחת הופך את התמונה להרבה פחות ברורה.
אז, כחלק מעבודתי בעשר השנים האחרונות
וגם בשעות הפנאי, לכיף,
אני יוצר שפות.
קוראים להן "Conlangs"
שזהו קיצור של "שפות מלאכותיות".
אם נעמיד את העובדות האלה זו לצד זו,
שאנחנו מאבדים שפות בכדור הארץ שלנו,
ושאני יוצר שפות חדשות,
הייתם חושבים שיש קשר עמוק בין השתיים
למעשה, הרבה אנשים חיברו קו בין הנקודות האלה.
הנה בחור שממש התעצבן
שישנה שפה מלאכותית בסרט "אוואטר" של ג'יימס קמרון.
הוא אומר,
"בשלוש השנים שלקח לג'יימס קמרון
להביא את 'אווטאר' למסך, מתה שפה".
סביר להניח שהרבה יותר, למעשה.
"'נאווי', למרבה הצער, לא תוכל למלא את החור שהיא הותירה..."
אמירה עמוקה ונוקבת באמת --
אם לא חושבים על זה לעומק בכלל.
(צחוק)
אבל, כשהייתי כאן, במכון הטכנולוגי של קליפורניה,
השלמתי שני תארים.
אחד מהם היה בבלשנות, אבל השני היה באנגלית.
וכמובן, התואר האנגלית, חקר האנגלית,
אינו חקר השפה האנגלית, כפי שאנחנו יודעים,
זהו חקר הספרות.
ספרות היא דבר נפלא
כי בעצם ספרות, באופן רחב יותר, היא כמו אומנות,
היא נופלת במשבצת של אומנות.
ומה שאנחנו עושים באמצעות הספרות,
סופרים יוצרים ישויות והיסטוריות חדשות לגמרי.
ומעניין אותנו לראות
אילו סוגים של עומק ורגש ורוח ייחודית
סופרים יכולים להטמיע בישויות הבדיוניות האלה.
עד כדי כך ש-- תראו את זה.
ישנן סדרות שלמות של ספרים
שנכתבו על דמויות בדיוניות.
הספר כולו מדבר על דמות בדיונית אנושית מומצאת אחת.
יש ספר שלם על ג'ורג' פ. באביט
מספרו של סינקלייר לואיס "באביט",
ואני מבטיח לכם שהספר הזה ארוך יותר מ"באביט",
שהוא ספר קצר.
מישהו אפילו זוכר אותו? הוא די טוב,
אני חושב שהוא יותר טוב מ"Main Street" -- זו דעתי.
מעולם לא פקפקנו בעובדה שספרות היא דבר מעניין.
אבל למרות זאת,
אפילו בלשנים אינם מתעניינים לדעת מה יצירת שפות יכולה לומר לנו
על עומקה של הרוח האנושית כמאמץ אומנותי.
הנה דוגמא יפה,
נכתבה עלי כתבה
בעלון הבוגרים של קליפורניה לפני זמן מה.
וכשהם כתבו את הכתבה הזאת
הם רצו להשיג מישהו מהצד הנגדי,
שבדיעבד נראה כמו משהו מוזר לעשות,
כשבסך הכל אתם מדברים על בן-אדם
ואתם רוצים להשיג מישהו מהצד הנגדי של אותו בן-אדם.
(צחוק)
זאת רק כתבת פנאי, אבל לא משנה.
אז, הם השיגו
את אחד הבלשנים המבריקים ביותר של זמננו,
ג'ורג' לייקוף שהוא בלשן כאן בברקלי.
והעבודה שלו שינתה לעד את תחום הבלשנות
והמדע הקוגניטיבי.
וכשהוא נשאל על העבודה שלי ועל יצירת שפות בכלל,
הוא אמר, "ישנם הרבה דברים שאפשר לעשות... בחקר השפה.
עדיף להשקיע את הזמן במשהו אמיתי".
כן, "משהו אמיתי", זה מזכיר לכם משהו?
אם נשתמש במונח שהוא עצמו המציא,
תנו לי לחזור לאותו דימוי מטפורי:
שפה היא כלי.
ונראה שהוא עובד תחת אותו דימוי מטפורי;
כלומר ששפה היא מועילה כשאפשר להשתמש בה לתקשורת.
שפה היא חסרת תועלת כשאי אפשר להשתמש בה לתקשורת.
וזה מעורר את התהיה: מה לגבי שפות מתות?
אבל בכל מקרה.
בגלל התפיסה הזאת,
זה אולי נראה שיא האבסורד
שיש ב"דולינגו" קורס ללימוד ואלריאנית גבוהה
שיצרתי עבור הסדרה "משחקי הכס" של HBO.
אתם יכולים לתהות מה 740,000 איש בדיוק לומדים?
(צחוק)
ובכן, הבא נראה.
מה הם לומדים באמת?
מה הם יכולים ללמוד כבר?
תזכרו שהשפה השניה כאן --
עבור אנשים דוברי אנגלית --
דוברי אנגלית לומדים די הרבה.
הנה משפט שהם בטוח אף פעם לא ישתמשו לתקשורת
אי פעם בחייהם:
"ואלא אברה אורנס".
"האיש רואה את האישה".
והשורה במרכז (איש אישה רואה)
היא הפירוש המילולי, כך שזה מתרגם את המשפט מילה במילה.
והם לומדים כמה דברים מאוד מרתקים
במיוחד אם הם דוברי אנגלית.
הם לומדים שפועל יכול לבוא בסוף המשפט.
זה לא ממש קורה באנגלית כשיש לך שני מושאים.
הם לומדים שלפעמים
לשפה אין מקבילה למילה "the" - היא נעדרת לחלוטין.
זה משהו ששפה יכולה לעשות.
הם לומדים שהברה ארוכה יכולה להיות בעלת רצף ארוך יותר,
בניגוד לבעלת איכות שונה,
שזה מה שההברות הארוכות שלנו עושות; הן למעשה באותו האורך.
הם לומדים שיש נטיות קלות.
הממ? הממ?
ישנן נטיות הנקראות "תוספות" בסוף שמות העצם --
(צחוק)
שמספרות לכם מי עושה מה למי במשפט.
אפילו אם תשאירו את סדר המילים זהה
ותחליפו את הסיומות,
זה משנה מי עושה מה למי.
מה שהם לומדים הוא ששפות מבצעות דברים, את אותם הדברים, באופן שונה.
ושלמידת שפות יכולה להיות כיפית.
מה שהם לומדים זה להוכיר כבוד לשפה.
ולאור העובדה ש-88 אחוזים מהאמריקאים מדברים רק אנגלית בבית,
אני לא חושב שזה דבר רע בהכרח.
אתם יודעים למה שפות מתות בכדור-הארץ שלנו?
זה לא מפני שהממשלה כופה שפה מסוימת על קבוצת מיעוט,
או מפני שקבוצה שלמה של דוברי שפה נמחקת.
זה בהחלט קרה בעבר וזה קורה כיום,
אבל זאת לא הסיבה המרכזית.
הסיבה המרכזית היא שילד נולד למשפחה
הדוברת שפה שאינה מדוברת בהיקף נרחב בקהילה שלהם,
ואותו הילד לא לומד אותה.
למה?
כי אותה השפה אינה מוערכת בקהילה שלהם.
מכיוון שהשפה הזו אינה שימושית,
מפני שהילד לא יכול להשיג עבודה אם הוא מדבר בשפה הזאת.
כי אם שפה היא רק כלי,
אז למידת שפת האם שלו
שימושית כמו למידת ואלריאנית גבוהה,
אז למה לטרוח?
עכשיו...
אולי למידת שפה לא תוביל לשליטה לשונית רחבה יותר.
אבל אולי זה לא כזה נורא.
אולי אם יותר אנשים ילמדו יותר שפות
זה יוביל לסובלנות לשונית גבוהה יותר
ולפחות אימפריאליזם לשוני.
אולי אם נכבד את השפה כמה שהיא --
ההמצאה הגדולה ביותר בהיסטוריה האנושית, פשוטו כמשמעו,
אז בעתיד
נוכל לחגוג שפות הנמצאות בסכנת הכחדה כשפות חיות,
במקום כמוצגים במוזיאון.
קרימבוסה (ואלריאנית גבוהה) תודה רבה.
(מחיאות כפיים)
Žlice.
Kartonske kutije.
Električni vlakovi veličine djeteta.
Blagdanski ukrasi.
Kuće na napuhavanje.
Prekrivači.
Košare.
Tepisi.
Preklopni stolići.
Pametni telefoni.
Klaviri.
Ogrtači.
Fotografije.
Što sve ove stvari imaju zajedničko,
osim što su to fotografije koje sam uslikao tijekom zadnja tri mjeseca
te na njih imam autorska prava?
(Smijeh)
Sve su to izumi
stvoreni zahvaljujući jeziku.
Ništa od toga ne bi postojalo bez jezika.
Zamislite stvaranje bilo čega od toga
ili građenje cijele zgrade poput ove,
a da ne možete koristiti jezik
ili da se ne možete okoristiti znanjem stečenim upotrebom jezika.
U biti, jezik je najvažnija stvar
na cijelom svijetu.
Cijela se naša civilizacija temelji na njemu.
Oni koji posvećuju živote njegovom proučavanju -
kako je jezik nastao, kako se ljudski jezici razlikuju,
kako se razlikuju od životinjske komunikacije -
su lingvisti.
Formalna lingvistika je relativno novo polje,
a otkrila je mnogo važnih stvari.
Primjerice, to da se ljudski komunikacijski sustavi
bitno razlikuju od životinjskih komunikacijskih sustava,
da su svi jezici jednako izražajni,
iako na različite načine.
Ipak, unatoč tome,
mnogo ljudi voli lupetati o jeziku
kao da o njemu imaju jednako znanje kao i lingvisti
jer, naravno, govore neki jezik.
A ako govorite neki jezik, to znači da imate jednako pravo
govoriti o njegovoj funkciji kao bilo tko drugi.
Zamislite da razgovarate s kirurgom
i da mu kažete: "Slušaj me.
Imam srce već 40 godina.
Mislim da znam ponešto o zamjeni aortnog zalistka.
Mislim da je moje mišljenje jednako bitno kao tvoje."
Ipak, upravo to se događa.
Neil deGrasse Tyson upravo to govori u filmu Dolazak,
on bi doveo kriptografa -
nekoga tko može dešifrirati poruku na jeziku kojeg već zna -
radije nego lingvista,
da komunicira s izvanzemaljcima,
jer što bi lingvist -
zašto bi to bilo korisno u razgovoru s nekim
tko govori jezik koji ni ne poznajemo?
Iako, ni film Dolazak se nije izvukao.
Mislim stvarno, taj film.
Izvanzemaljci siđu na naš planet u ogromnim brodovima
i žele jedino komunicirati s nama,
a vi zaposlite samo jednog lingvista?
(Smijeh)
Zar američka vlada štedi?
(Smijeh)
Mnogo toga može biti pripisano nesporazumima,
o tome što je jezik, o formalnom proučavanju jezika,
o lingvistici.
Mislim da je nešto u pozadini mnogih tih nesporazuma,
nešto što se može sažeti u ovom divnom članku u Forbesu
o tome zašto srednjoškolci ne bi trebali učiti strane jezike.
Izvući ću iz njega neke citate
i želim da vidite možete li dokučiti
što je u pozadini tih mišljenja i ideja.
"Amerikanci rijetko čitaju klasike, čak i u prijevodu."
Drugim riječima, zašto bi uopće učili strane jezike
kad i tako neće čitati klasike u originalu?
Čemu?
"Učenje stranih jezika u školi je gubitak vremena
kad se usporedi s drugim stvarima koje biste mogli raditi u školi."
"U Europi se puno jezičnih skupina nalazi u relativno malom prostoru."
Dakle, zašto bi Amerikanci učili još jedan jezik?
Nećete baš profitirati od toga.
Ovaj mi je najdraži:
"Student iz Birminghama bi morao putovati
oko 1600 kilometara da bi došao do meksičke granice,
a čak i tad bi bilo dovoljno ljudi koji govore engleski da se može snaći."
Drugim riječima, ako možete mahati rukama
i možete stići tamo gdje idete,
tad stvarno nema smisla učiti još jedan jezik.
Ono što je u pozadini mnogih tih stavova je konceptualna metafora,
jezik je alat.
Nešto se čini vrlo istinitim u ovoj metafori.
Jezik jest vrsta alata.
Ako znate lokalni jezik, možete napraviti više toga nego ako ga ne znate.
No implicira se da je jezik samo alat,
a to je sasvim netočno.
Kad bi jezik bio samo alat, bio bi to jako loš alat.
Davno bismo ga zamijenili nečim puno boljim.
Razmislite o bilo kojoj rečenici.
Evo rečenice za koju sam siguran da sam je izgovorio: "Jučer sam vidio Kyna".
Imam prijatelja Kyna.
Kad izgovorim ovu rečenicu: "Jučer sam vidio Kyna",
mislite li da je stvarno moguće
da je sve iz mog uma sad ugrađeno u vaš mozak
preko te rečenice?
Teško, jer se još mnogo tog drugog događa.
Primjerice, kad kažem "jučer",
mogao bih misliti na to kakvo je vrijeme bilo jučer jer sam bio tamo.
Ako se prisjećam,
vjerojatno bih se sjetio da sam nešto zaboravio poslati, što je istina.
Ovo je bila planirana šala, ali stvarno sam zaboravio poslati nešto.
To znači da ću to morati napraviti u ponedjeljak
jer se tad vraćam kući.
Kad pomislim na "Monday" (ponedjeljak),
pomislit ću na Manic Monday od The Banglesa. Dobra pjesma.
Kad kažem riječ "saw" (vidio; pila), pomislit ću na ovu rečenicu:
''Vidim', reče slijepac dok je uzimao čekić i zapil(j)io (se)."
Uvijek to pomislim.
Svaki put kad čujem ili kažem riječ "saw", uvijek pomislim na to
jer je moj djed to govorio
pa me podsjeća na njega.
Vraćamo se na Manic Monday, iz nekog razloga,
i na Kyna, kad kažem nešto poput: "Jučer sam vidio Kyna",
pomislit ću na okolnosti u kojima sam ga vidio.
To je bio taj dan. Bio je s mojom mačkom.
Naravno, kad mislim na Kyna,
pomislit ću da upravo pohađa Long Beach State
i sjetit ću se da su moj dobar prijatelj John i moja majka
diplomirali na Long Beach Stateu,
moja rođakinja Katie upravo pohađa Long Beach State.
Opet smo na Manic Monday.
No ovo je samo djelić onoga što vam se događa u glavama
u bilo kojem trenutku dok govorite.
A sve čime možemo uobličiti taj cijeli nered
koji nam se događa u glavi je ovo.
Ovo je sve što imamo.
(Smijeh)
Je li ikakvo čudo što nam je sustav tako loš?
Ako vam smijem predložiti jednu analogiju,
zamislite da želite saznati kako je to jesti kolač,
ako biste umjesto jedenja kolača,
morali probaviti sastojke nekog kolača,
jedan po jedan,
zajedno s receptom
kako se ti sastojci mogu kombinirati da bi nastao kolač.
Morali biste pojesti i recept.
(Smijeh)
Kad bismo morali tako iskusiti kolač,
ne bismo ga nikad jeli.
Ipak, jezik je jedini način
na koji možemo dokučiti što se događa u našem umu.
To je naša unutrašnjost,
ono što nas čini ljudskima,
ono što nas razlikuje od životinja,
sve ovo negdje unutra,
a sve što imamo da bismo to izrazili su naši jezici.
Jezik je najbolji način da pokažemo što nam se događa u glavi.
Zamislite da želim pitati nešto važno poput:
"Kakva je priroda ljudskog mišljenja i emocija?"
Ono što biste htjeli
je proučiti što je više različitih jezika
moguće.
Jedan ne bi bio dovoljan.
Primjerice,
ovo je slika malog Romana
koju sam uslikao kamerom od 12 megapiksela.
Ovo je ista slika s puno manje piksela.
Očito, nijedna od tih slika nije prava mačka.
No jedna vam daje puno bolji dojam o tome što je mačka.
Jezik nije samo alat.
On je naše nasljeđe.
To je naš način da prenesemo što znači biti čovjek.
Naravno, pod naše nasljeđe mislim na sve ljude svugdje.
Gubitak samo jednog jezika čini tu sliku puno nejasnijom.
Tako mi je zadnjih 10 godina posao,
ali također i razbibriga,
smišljanje jezika.
Zovu se "smijezici",
skraćeno od "smišljeni jezici".
Iznoseći redom ove činjenice,
da na našem planetu gubimo jezike
i da ja smišljam sasvim nove jezike,
mogli biste pomisliti da postoji neka dublja veza
između njih.
Zapravo je mnogo ljudi to povezalo.
Ovo je lik koji se razbjesnio
što postoji "smijezik" u Avataru Jamesa Camerona.
On kaže:
"U tri godine koliko je trebalo Jamesu Cameronu
da Avatar dođe na ekran, jedan jezik je izumro."
Zapravo, vjerojatno više njih.
"Na'vi, nažalost, neće ispuniti tu prazninu..."
Stvarno duboka i potresna izjava -
ako o njoj uopće ne razmislite.
(Smijeh)
Međutim, dok sam bio na Caltechu,
završio sam dvije studijske grupe.
Jedna je bila lingvistika, ali druga je bila engleski.
Naravno, studij engleskog
nije zapravo studij engleskog jezika,
nego studij književnosti.
Književnost je predivna stvar
jer je u osnovi poput umjetnosti,
potpada pod umjetnost.
Ono što radimo s književnošću,
autori stvaraju nova bića i priče.
Zanimljivo nam je vidjeti
koju vrstu dubine i emocija te jedinstvenog duha
autori mogu unijeti u ta izmišljena bića.
Toliko da - pogledajte ovo.
Ovo su cijele serije knjiga
napisane o izmišljenim likovima.
Cijela je knjiga o samo jednom izmišljenom liku.
Postoji cijela knjiga o Georgeu F. Babbittu,
iz romana "Babbitt" Sinclaira Lewisa,
i jamčim vam da je knjiga duža od "Babbitta",
koji je kratak.
Sjeća li se uopće itko te knjige?
Prilično je dobra, mislim da je čak bolja od romana Main Street.
Samo moja nepopularna misao.
Nikad nismo preispitivali činjenicu da je književnost zanimljiva.
Unatoč tome,
ni lingvisti nisu zainteresirani za ono što nam smišljeni jezici mogu reći
o dubini ljudskog duha samo kao o umjetničkom pothvatu.
Dat ću vam jedan lijep primjer.
Napisali su članak o meni
u časopisu bivših studenata prije nešto vremena.
Kad su pisali taj članak,
htjeli su razgovarati i s nekim sa suprotne strane,
što se, kad razmislite, čini čudno.
Samo pišete o nekoj osobi,
a želite nekoga sa suprotne strane te osobe.
(Smijeh)
U biti, to je samo napuhana hvala.
Tako su uspjeli dobiti
jednog od najgenijalnijih lingvista našeg vremena,
Georgea Lakoffa, lingvista ovdje na fakultetu Berkeley.
Njegov je rad zauvijek promijenio lingvistiku
i kognitivnu znanost.
Kad su ga pitali o mom radu i smišljanju jezika općenito,
rekao je: "Postoji puno toga što treba napraviti u proučavanju jezika.
Trebali biste trošiti vrijeme na nešto stvarno."
Da.
"Nešto stvarno." Podsjeća li vas to na nešto?
Da iskoristim okvir koji je on sam smislio,
dopustite mi da se vratim na našu konceptualnu metaforu:
jezik je alat.
Čini se da on djeluje pod tom metaforom
koja kaže da je jezik koristan kad se može koristiti za komunikaciju.
Jezik je beskoristan kad se ne može koristiti za komunikaciju.
Mogli biste se upitati što radimo s mrtvim jezicima?
No, bilo kako bilo.
Zbog te se ideje
može činiti kao vrhunski apsurd
imati na Duolingu tečaj visokog valirijskog,
jezika koji sam smislio za HBO-ovu Igru prijestolja.
Mogli biste se upitati što točno 740 000 ljudi uči?
(Smijeh)
Promotrimo to.
Što to oni uče?
Što bi to mogli učiti?
S obzirom na to da je drugi jezik -
da je tečaj za ljude koji govore engleski -
govornici engleskog poprilično uče.
Evo rečenice koju vjerojatno nikad neće koristiti u komunikaciji
u cijelom svom životu:
"Vala ābre urnes."
"Muškarac vidi ženu."
Mala crtica na "a" označava duljinu,
a prijevod doslovno znači to.
Zapravo uče vrlo fascinantne stvari,
pogotovo ako su govornici engleskog.
Uče da predikat može doći na samom kraju rečenice.
To inače u engleskom nije moguće kad imate subjekt i predikat.
Uče da ponekad
jezik nema ekvivalent za riječ "the" - on uopće ne postoji.
To je nešto što jezici rade.
Uče da dugi samoglasnik može duže trajati,
a ne promijeniti kvalitetu,
što se događa s našim dugim otvornicima koji zapravo isto traju.
Uče da postoje male sklonidbe.
Ha?
Postoje sklonidbe po tzv. padežima na kraju imenica -
(Smijeh)
koje vam kažu tko radi što kome u određenoj rečenici.
Čak i ako ostavite isti red riječi,
ali promijenite nastavke,
oni mijenjaju tko radi što kome.
Uče da jezici izražavaju iste stvari na drukčiji način
i da jezici mogu biti zabavni.
Uče poštovati jezik s velikim J.
Budući da 88 % Amerikanaca govori samo engleski kod kuće,
ne mislim da je to nužno loše.
Znate li zašto jezici na našem planetu izumiru?
Ne zato što vlada nameće jedan jezik manjoj skupini
ili zato što je cijela skupina govornika nestala.
To se događalo u prošlosti, a događa se i sada,
ali to nije glavni razlog.
Glavni je razlog to što se dijete rađa u obitelji
koja govori jezik koji nije raširen u njezinoj zajednici
te ga dijete ne nauči.
Zašto?
Zato što se taj jezik ne cijeni u njezinoj zajednici.
Jer taj jezik nije koristan.
Jer se dijete ne može zaposliti ako govori taj jezik.
Jer ako je jezik samo alat,
tada je učenje njegovog materinskog jezika
jednako korisno kao učenje visokog valirijskog
pa zašto bi se trudilo?
Sad...
Možda učenje jezika neće pridonijeti većoj jezičnoj tečnosti.
No možda to nije tako strašno.
Možda će, ako više ljudi uči više jezika,
to voditi većoj jezičnoj toleranciji,
a manje jezičnom imperijalizmu.
Možda ćemo, ako stvarno poštujemo jezik jer je to što je -
doslovno najvažniji izum u povijesti čovječanstva -
tada u budućnosti
moći slaviti što su ugroženi jezici ostali živi,
a nisu postali muzejski primjerci.
(Visoki valirijski) Kirimvose. Hvala.
(Pljesak)
Kanál.
Kartondoboz.
Villanyvasút gyerekeknek.
Ünnepi díszek.
Ugrálóvár.
Pléd.
Kosár.
Szőnyeg.
Lehajtható tálca.
Okostelefon.
Zongora.
Cicatakaró.
Fényképek.
Mi a közös ezekben a tárgyakban,
azonkívül, hogy magam fotóztam őket az utóbbi három hónapban,
ezért enyém a szerzői joguk?
(Nevetés)
Mind olyan találmány,
melyeket a nyelv segítségével alkottak.
Nyelv nélkül egyikük sem létezne.
Képzeljék el, hogy ezek közül bármelyikhez
vagy akár egy egész ilyen épülethez
a nyelvhasználat képessége nélkül fognánk hozzá,
vagy semmilyen, a nyelvhasználaton alapuló tudást nem alkalmazhatnánk.
A nyelv alapvetően a legfontosabb dolog
az egész világon.
A teljes civilizációnk erre épült.
És akik a nyelv tanulmányozásának szentelik magukat,
akik a nyelvek fejlődésével, a köztük lévő eltérésekkel foglalkoznak,
meg összehasonlítják az állatok kommunikációs formáival,
ők a nyelvészek.
Az általános nyelvészet viszonylag új tudományág.
Rengeteg igazán fontos dolgot tárt fel.
Például, hogy az emberi kommunikációs rendszerek
jelentősen eltérnek az állatokétól,
hogy minden nyelv egyformán kifejező,
akkor is, ha eltérő módokon működik.
És mégis, ennek ellenére
sokan azt képzelik, hogy ugyanúgy értenek a nyelvekhez,
mint a nyelvészek,
elvégre mindenki tud valamilyen nyelvet.
És aki beszél valamilyen nyelven, annak pont annyi joga van
a működéséről beszélni, mint bárki másnak.
Képzeljék el, ha egy sebésszel beszélgetve
az alábbiakat mondanák neki:
"Figyelj, haver, úgy 40 éve élek ezzel a szívvel.
Szerintem tudok ezt-azt az aortabillentyű-cseréről.
Nyilván pont ugyanannyit ér a véleményem, mint a tiéd."
Márpedig pontosan ez történik.
Ő itt Neil deGrasse Tyson, azt írja, hogy az Érkezés című filmben
ő inkább egy titkosírás-szakértőt fogadott volna fel,
valakit, aki egy ismert nyelv alapján képes megfejteni az üzenetet –
nem nyelvész kell ahhoz,
hogy az idegenekkel megértsék egymást,
mert mégis mit tudna egy nyelvész –
ő hogyan értethetné meg magát bárkivel,
aki általunk ismeretlen nyelven beszél?
De persze az Érkezés nem ússza meg ennyivel.
Na figyeljenek, jön a film. Hé, haver:
idegenek jönnek óriási űrhajókkal a bolygónkra,
és kizárólag csak kommunikálni akarnak velünk,
te meg ezt egyetlen nyelvészre bízod?
(Nevetés)
Amerika a csőd szélére került, vagy mi?
(Nevetés)
Mindezek félreértésekhez vezetnek
a nyelvről és annak tanulmányozásáról,
és magáról a nyelvészetről is.
Szerintem van is valami a sok félreértés mélyén,
amit a Forbes magazin pompás cikke foglal össze arról,
hogy miért felesleges idegen nyelveket tanulni a középiskolásoknak.
Kiemelek néhány idézetet belőle,
és kíváncsi vagyok, kitalálják-e,
mi rejtőzik némelyik vélemény és elgondolás mélyén.
"Az amerikaiak alig olvasnak klasszikusokat, még fordításban sem."
Vagyis, mit kínlódjunk idegen nyelvekkel,
ha úgysem olvassák a klasszikusokat eredeti nyelven?
Minek?
"Az iskolai idegennyelv-tanulás csak időfecsérlés,
helyette sokkal hasznosabb tárgyakat lehetne oktatni."
"Európában számos nyelvcsoport van viszonylag kis térben elosztva."
Ezért, ó, minek is tanuljanak idegen nyelvet az amerikaiak?
Az égvilágon semmi haszna."
Ez a kedvencem:
"Egy birminghami diák több ezer mérföldet tehet meg
a mexikói határig,
de még ott is talál elég embert, aki beszél angolul."
Azaz, ha valaki tud kézzel-lábbal mutogatni,
és jól megválasztja, hová megy,
annak igazán teljesen felesleges bármi más nyelvet bebiflázni.
Az efféle felfogás mélyén egy fogalmi metafora rejlik,
miszerint a nyelv eszköz.
És ez nem áll messze az igazságtól.
A nyelv tényleg egyfajta eszköz,
mert ha ismerjük a helyiek nyelvét, többre megyünk, mintha nem értenénk.
A fenti feltevés szerint azonban a nyelv nem több, mint eszköz,
ez pedig teljességgel hamis.
Pusztán csak eszköznek meglehetősen gyatra lenne.
És már réges-rég lecseréltük volna valami sokkal jobbra.
Nézzünk egy akármilyen mondatot.
Mondjuk, ezt már biztos kimondtam életem során: "Tegnap láttam Kynt."
Van egy Kyn nevű barátom.
És amikor kimondom: "Tegnap láttam Kynt",
mit gondolnak, ezzel a mondattal
tényleg mindent pontosan közlök, ami a fejemben van
ezzel kapcsolatban?
Aligha, mivel annyi más is van mögötte.
Ha azt mondom: "tegnap",
talán eszembe jut az aznapi időjárás.
És visszagondolva valószínűleg eszembe jut,
hogy elfelejtettem valamit feladni - amúgy tényleg.
Ezt a poént amúgy is el akartam sütni, közben meg tényleg kiment a fejemből.
Ez pedig azt jelenti, hogy hétfőn kell majd megtennem,
mert akkor jutok legközelebb haza.
És persze ha a hétfőre gondolok,
eszembe jut a Banglestől a Hóbortos hétfő. Jó szám.
Ha meg azt mondom, "Kynt", ez a mondat jut eszembe:
"Kint is vagyok, bent is vagyok, jaj, de nagyon boldog vagyok."
Mindig ez van.
Vannak szavak, amiket ha meghallok, szójátékok jutnak eszembe,
mert a nagypapám szerette kiforgatni a szavakat,
így most ő is eszembe jut.
És valamilyen oknál fogva megint a Hóbortos hétfőnél tartunk.
Ismét Kyn: ha azt mondom, "Tegnap láttam Kynt".
eszembe jutnak az esemény körülményei is.
Ez aznap történt. Itt van Kyn a macskámmal.
És persze ha Kynre gondolok,
tudom, hogy mindjárt indul a Long Beach Egyetemre,
eszembe jut a jóbarátom, John, meg az édesanyám,
mindketten a Long Beachen tanultak,
Katie unokahúgom is hamarosan odamegy.
És megint a Hóbortos hétfőnél tartunk.
Ez csak egy töredéke annak, ami a fejünkben kavarog
beszéd közben bármikor.
És mik az eszközeink ahhoz, hogy közöljünk bármit is
a fejünkben kavargó zűrzavarból? – Ennyi!
Semmi több!
(Nevetés)
Hát csoda-e, hogy ilyen kezdetleges a rendszerünk?
Képzeljék el, ha az alábbi analógiával élhetek,
mondjuk, szeretnék megtudni, milyen lehet tortát enni,
de ahelyett, hogy a tortát falatoznák,
meg kéne enniük az összes hozzávalót,
mind egytől egyig,
a recept leírásával együtt,
ami leírja, hogyan lesz torta ezekből az alkotóelemekből.
A receptet is meg kéne enniük.
(Nevetés)
Ha csak így lehetne megkóstolni,
soha nem ennénk tortát.
A nyelv mégis csak az egyetlen, mondom, egyetlen módja annak,
hogy megtudjuk, mi zajlik elménkben.
Ez a mi felségterületünk,
ez tesz minket emberré,
ez különböztet meg minket a többi állatfajtól,
mindaz, ami bennünk van, valahol mélyen,
és ezeket csakis a nyelv által tudjuk kifejezni.
Ez a legjobb eszköz a fejünkben rejlő folyamatok kifejezéséhez.
Képzeljék, ha feltenném a nagy kérdést:
"Milyen jellegűek az emberi gondolatok és érzelmek?"
A válaszhoz
annyi különféle nyelvet kéne megvizsgálnunk,
amennyit csak lehet.
Egy nem lenne elég.
Hadd mondjak egy példát:
a kis Romant látják a képen,
12 megapixeles géppel fotóztam.
Ez pedig ugyanannak a képnek egy jóval kisebb felbontású változata.
Egyértelmű, hogy egyik sem igazi macska.
De az egyik alapján mégiscsak el tudjuk képzelni, milyen egy macska.
A nyelv nem pusztán csak eszköz.
Hanem az örökségünk,
általa közölhetjük, mit jelent embernek lenni.
És természetesen a "mi" örökségünk, azaz minden emberé együtt.
És ha csak egyetlen nyelvet is elvesztünk, máris jóval homályosabb lesz a kép.
Ezért az utóbbi tíz évben azon dolgoztam,
ami egyben szórakozást és kikapcsolódást is jelentett nekem,
hogy nyelveket alkossak.
Ezek úgynevezett "conlang" nyelvek,
ez a "mesterséges nyelv" angol kifejezésből alkotott mozaikszó.
Nézzük a tényeket sorjában:
nyelvek halnak ki bolygónkon,
én meg teljesen újakat hozok létre,
önök azt gondolhatják, van némi mélyebb összefüggés
a két tény között.
Valójában már sokan hozták összefüggésbe a két pontot.
Egy fazon azon kesergett,
hogy James Cameron Avatar című filmjében volt egy conlang.
Azt írja:
"De abban a három évben, amíg Cameron az Avataron dolgozott,
kihalt egy nyelv a földön."
Egyébként valószínűleg jóval több is kihalt.
"A na'vi nyelv sajnos nem fogja betölteni ezt az űrt..."
Igazán mély és velős állítás –
annak, aki egyáltalán nem gondol bele.
(Nevetés)
De amikor ide jártam a Caltechre,
két szakot végeztem el.
Az egyik a nyelvészet volt, a másik viszont az angol.
És persze az angol szak, az angol nyelvi tanulmányok
nem igazán az angol nyelv kutatását jelenti,
inkább az angol irodalomét.
Az irodalom csodálatos téma,
mert alapvetően és szélesebb értelemben véve művészeti ág,
a művészetek körébe tartozik.
És mihez is kezdünk vele?
Az írók új, teljes egész alakokat és történeteket alkotnak.
Érdekes látnunk,
hogy az írók micsoda mélységeket, érzelmeket és egyedi szellemet visznek
képzeletbeli hőseikbe.
Annyira, hogy nézzék csak ezt a listát.
Ezek a könyvek mind
kitalált karakterekről szólnak.
Mint ahogy egy teljes könyv is csak egyetlen, kitalált főhősről szól.
Egy egész könyv szól George F. Babbittról,
Sinclair Lewis Babbitt című regénye,
és bizton állítom, a könyv több annál,
mint Babbitt puszta története.
Emlékszik még rá valaki?
Remek, szerintem jobb, mint a Fő utca.
Szerintem legalábbis.
Szóval azt sosem vontuk kétségbe, hogy az irodalom érdekes lenne.
Ennek ellenére még a nyelvészek sem igazán kíváncsiak arra,
mit közölnek velünk a mesterséges nyelvek
az emberi szellem mélységeiről, a művészi törekvés értelmében.
Mondok egy igazán frappáns kis példát.
Nemrég megjelent rólam egy cikk
a kaliforniai egyetemi újságban.
És a cikk írói mindenáron keríteni akartak valakit
a másik oldalról.
Ami, lássuk be utólag, elég fura dolog.
Beszélünk valakiről,
és előcitálunk valakit, aki szemben áll ezzel az illetővel.
(Nevetés)
Jó, lényegében ez csak egy fényezős cikk, de mindegy is.
Szóval, előszedték
korunk egyik legragyogóbb nyelvészét,
George Lakoffot, aki itt dolgozik a Berkeley-n.
Munkássága örök időkre megváltoztatta
a nyelvészet és a kognitív tudomány területét.
És mikor általában a munkásságomról meg a nyelvalkotásról kérdezték,
azt mondta: "Dehát annyi tennivalónk van a nyelvészeti kutatásokban.
Valami valóságosra kéne szánni az időt."
Na igen.
"Valami valóságosra". Mi jut erről eszükbe?
Ahhoz, hogy az általa kidolgozott keretrendszert alkalmazzam,
hadd utaljak most vissza erre a fogalmi metaforára:
A nyelv eszköz.
És úgy tűnik, Lakoff e fogalmi metaforának rendeli alá egész munkásságát,
vagyis a nyelv akkor hasznos, ha kommunikációra használható.
Ha nem arra használják, akkor mit sem ér.
Felmerül bennem a kérdés: Akkor mi legyen a holt nyelvekkel?
Na mindegy.
Emiatt az elgondolás miatt
tényleg valami egészen elképesztően abszurdnak tűnhet,
hogy a Duolingón nemes valír nyelvtanfolyam is van,
ezt a nyelvet én alkottam a HBO-n futó Trónok harcához.
Talán felteszik a kérdést: ugyan mit is tanul az a 740 000 ember?
(Nevetés)
Na jó, lássuk csak.
Mit tanulnak?
Mit tanulhatnak?
Nos, ne felejtsük el, hogy ez azok számára készült,
akik tudnak angolul –
az angol anyanyelvűek elég sokat tanulnak.
Itt egy mondat, amit valószínűleg soha senki ki nem ejt a száján
egész élete során:
"Vala ābre urnes."
"A férfi látja a nőt."
A középső sor a magyarázat,
így néz ki az eredeti mondat szóról szóra lefordítva.
És egyébként nagyon érdekes dolgokat tanulnak,
főleg, ha angol anyanyelvűek.
Megtanulják, hogy az ige állhat a mondat legvégén.
Az angol nyelvben nem ez a szórend, ha két mondatrészünk van.
Megtanulják, hogy vannak nyelvek,
melyekben egyáltalán nincs határozott névelő.
Hogy enélkül is működhetnek nyelvek.
Megtanulják, hogy egy hosszú magánhangzó nyújtottabb lehet,
mint a mi hosszú magánhangzóink,
melyek lényegében azonos időtartamúak.
Megtanulják, hogy vannak ezek a kis ragozások.
Hogy mi van?
A főnevek végén úgynevezett "esetek" vannak.
(Nevetés)
Ezek közlik a mondatban, hogy ki kivel mit csinál.
Még ha a mondat szórendjét nem is változtatjuk meg,
csak a végződéseket,
az is módosítja a "ki kivel mit" állítást.
Megtanulják, hogy a nyelvek eltérő módokon fejezik ki ugyanazt a jelentést.
És azt is, hogy a nyelvtanulás jó móka lehet.
Megtanulják tisztelni a Nyelvet, a nagybetűs Nyelvet.
És tekintve, hogy az amerikaiak 88 százaléka csak angolul beszél otthon,
nem hiszem, hogy ez feltétlenül rossz lenne.
Tudják, miért halnak ki nyelvek a földön?
Nem azért, mert a kormány hátrasorol egy-egy nyelvet,
vagy mert valamelyik nyelven tudók egész csoportjai kihalnak.
Biztos, hogy ez régen is megtörtént, ma is megtörténik,
de nem ez a fő ok.
A fő ok az, hogy a gyerekek olyan családba születnek,
ahol más nyelven beszélnek, mint a szélesebb közösség,
ezért nem tanulják meg az otthoni szórványnyelvet.
Miért?
Azért, mert a közösségük semmire sem becsüli a nyelvüket.
Mert annak nincs semmi haszna.
Mert aki azon a nyelven beszél, az nem talál munkát magának.
Mert ha a nyelv csak eszköz,
akkor saját anyanyelvükön tanulni
kábé annyira hasznos, mint nemes valírül tanulni,
akkor meg minek bajlódni vele?
Nos...
Lehet, hogy a nyelvek tanulmányozása nem eredményez nagyobb nyelvtudást.
De ez talán mindegy is.
Lehet, hogy ha többen tanulnak egyre több nyelvet,
az nagyobb elfogadáshoz vezet,
és nem lesz nyelvi egyeduralom.
Lehet, hogy ha önmagáért tiszteljük a nyelvet –,
ami kijár a legnagyobb találmánynak az emberiség történetében –,
akkor a jövőben
élő nyelvekként köszönthetünk olyanokat, melyeket ma kihalás fenyeget,
és egyikükből sem lesz múzeumi műtárgy.
(Nemes valír nyelven): Kirimvose. Köszönöm.
(Taps)
Sendok.
Kotak kardus.
Kereta listrik balita.
Ornamen liburan.
Rumah balon
Selimut.
Keranjang.
Karpet.
Meja lipat.
Telepon cerdas.
Piano.
Jubah.
Foto.
Apa yang sama dari semua benda ini,
selain kenyataan bahwa foto itu diambil dalam tiga bulan terakhir,
dan memiliki hak cipta?
(Tertawa)
Semua itu adalah penemuan
yang diciptakan dengan manfaat dari bahasa.
Tidak satupun dari benda ini akan ada tanpa bahasa.
Bayangkan menciptakan salah satu benda itu
atau, seperti, membangun seluruh bangunan seperti ini,
tanpa bisa menggunakan bahasa
atau tanpa memanfaatkan ilmu apa pun yang didapat dengan menggunakan bahasa.
Pada dasarnya, bahasa adalah hal yang paling penting
di seluruh dunia.
Semua peradaban kita bertumpu pada itu.
Mereka yang membaktikan hidupnya untuk mepelajarinya-
bagaimana bahasa itu muncul, bagaimana bahasa manusia berbeda,
bagaimana mereka berbeda dari sistem komunikasi hewan
adalah ahli bahasa.
Linguistik formal adalah relatif bidang muda, kurang lebih,
yang menemukan banyak hal yang sangat penting.
Seperti, misalnya, bahwa sistem komunikasi manusia
sangat berbeda dari sistem komunikasi pada hewan,
bahwa semua bahasa sama-sama ekspresif,
bahkan jika dilakukan dengan cara berbeda.
Namun, meskipun demikian,
banyak orang yang suka bekerja keras di bidang bahasa
seperti mereka memiliki pemahaman yang sama sebagai ahli bahasa,
karena, tentu saja, mereka berbahasa.
Jika Anda berbahasa, Anda memiliki hak sama
untuk berfungsi seperti orang lain.
Bayangkan jika Anda berbicara dengan ahli bedah
Anda berkata,"Dengar,sobat.
Saya punya jantung selama 40 tahun.
Saya rasa saya tahu hal-hal tentang penggantian katup aorta.
Saya rasa pendapat saya valid"
Namun, itulah yang terjadi.
Inilah Neil deGrasse Tyson, dalam film "Arrival," berkata
dia membawa seorang ahli pembaca sandi --
seseorang yang dapat menguraikan sandi dalam bahasa yang sudah dipahami --
bukan membawa ahli bahasa,
untuk berkomunikasi dengan alien,
karena apa yang akan menjadi ahli bahasa --
mengapa begitu berguna, berbicara ke seseorang
yang bahasanya kita tidak tahu?
Namun, tentu saja, film "Arrival" tidak lolos.
Maksud saya, dengarkan, film. Hai:
ada alien yang turun ke planet kita dengan kapal raksasa,
mereka tidak ingin melakukan apapun kecuali berkomunikasi dengan kita,
dan Anda menyewa seorang ahli bahasa?
(Tertawa)
Apa pemerintah AS mempunyai anggaran atau sesuatu?
(Tertawa)
Hal-hal seperti ini bisa menyebabkan kesalahpahaman,
tentang apa itu bahasa dan studi formal bahasa,
tentang linguistik.
Saya pikir ada sesuatu yang mendasari banyak kesalahpahaman ini
yang bisa diringkas di artikel menarik ini di "Forbes",
tentang mengapa siswa SMA sebaiknya tidak mempelajari bahasa asing.
Saya akan memberikan beberapa kutipan,
dan saya ingin Anda tahu, jika paham,
hal yang mendasari pendapat dan ide-ide ini
"Orang Amerika jarang membaca buku klasik, walau dalam terjemahan."
Dengan kata lain, mengapa bersikeras belajar bahasa asing
jika mereka tidak akan membaca buku klasik dalam bahasa aslinya?
Apa gunanya?
"Mempelajari bahasa asing di sekolah hanya membuang waktu,
dibandingkan dengan hal lain yang bisa Anda lakukan di sekolah."
"Eropa mempunyai banyak kelompok bahasa yang berkerumun di tempat terpencil."
Jadi untuk orang Amerika, apa gunanya mempelajari bahasa asing?
Anda tidak akan mendapatkan banyak manfaat dari belajar bahasa asing.
Saya suka ini,
"Siswa di Birmingham harus berpergian
sekitar seribu mil untuk mencapai perbatasan Mexico,
kemudian, ada orang-orang yang bisa berbahasa Inggris."
Dengan kata lain, jika Anda bisa melambaikan tangan,
Anda bisa mencapai tujuanmu,
maka tidak ada gunanya mempelajari bahasa asing.
Yang menjadi dasar adalah metafora konsepsual,
bahwa bahasa adalah alat.
Ada sesuatu yang sangat benar tentang metafora ini.
Bahasa adalah sejenis alat.
Jika Anda tahu bahasa lokal, Anda dapat melakukan lebih banyak.
Namun, implikasinya adalah bahwa bahasa hanyalah sebuah alat,
dan ini benar-benar salah.
Jika bahasa adalah sebuah alat, ia akan menjadi alat yang buruk.
Kita akan meninggalkannya dahulu kala, untuk sesuatu yang lebih baik.
Pikirkan kalimat apapun.
Ini kalimat yang saya yakin telah saya katakan: "Kemarin saya melihat Kyn."
Saya punya teman, Kyn.
Saat saya mengatakan kalimat, "Kemarin saya melihat Kyn."
Apakah Anda pikir itu benar terjadi,
semua di pikiran saya sekarang ditanamkan di pikiran Anda
melalui kalimat ini?
Sulit, karena ada banyak hal yang terjadi.
Mungkin saat berkata "kemarin,"
saya berpikir bagaimana cuaca kemarin karena saya ada di sana.
Jika saya mengingat,
Saya mungkin ingat saya lupa kirim sesuatu, yang sudah saya lakukan.
Ini adalah lelucon yang direncanakan, tapi saya benar lupa kirim.
Itu artinya saya harus melakukannya di hari Senin.
Karena saat itu saya akan kembali ke rumah.
Tentu saja, saat saya memikirkan hari Senin
Saya akan memikirkan "Manic Monday" oleh Bangles. Itu lagu bagus.
Saat saya mengatakan "melihat" saya memikirkan frasa ini:
"Saya melihat!' kata si buta saat mengambil palu dan melihat."
Saya selalu melakukan.
Saat saya dengar/berkata "melihat", saya selalu berpikir,
karena kakek saya sering mengatakannya.
Itu membuat saya mengingat kakek.
Kita balik ke "Manic Monday".
Dengan Kyn, saat saya mengatakan hal ini, "Kemarin saya melihat Kyn,"
Saya akan memikirkan keadaan dimana saya melihatnya.
Ini kebetulan hari itu. Dia dengan kucing saya.
Tentunya, saya memikirkan Kyn,
Saya pikir dia di Long Beach State sekarang,
Saya akan mengingat teman baik saya John dan ibu saya
keduanya lulus dari Long Beach State,
Sepupu saya Katie di Long Beach sekarang.
Sekarang "Manic Monday" lagi.
Tapi ini hanya sebagian kecil dari dalam pikiranmu
pada waktu tertentu saat Anda berbicara.
Semua yang kita wakili dari seluruh kekacauan
yang ada di dalam otak kita, adalah ini.
Inilah semua yang kita punya
(Tertawa)
Apakah mengherankan bahwa sistem kami sangat buruk?
Bayangkan, jika saya bisa memberikan Anda analogi,
bayangkan jika Anda ingin tahu bagaimana rasanya makan kue,
daripada hanya memakan kue,
Anda malah harus menelan bahan kue,
satu per satu,
bersama dengan instruksi
tentang bagaimana bahan-bahan ini dapat dikombinasikan menjadi kue.
Anda harus memakan instruksinya juga.
(Tertawa)
Jika kita harus merasakan kue seperti itu,
kita tidak akan pernah memakan kue.
Dan lagi, bahasa adalah satu-satunya cara- satu-satunya cara--
di mana kita bisa memahami apa yang sedang terjadi di sini, dalam pikiran kita.
Inilah interioritas kita,
hal membuat kita menjadi manusia,
hal yang membuat kita berbeda dari hewan lain,
ada di dalam sini di suatu tempat,
Semua yang kita punya untuk mewakilinya adalah bahasa kita.
Bahasa adalah cara terbaik untuk menunjukkan yang ada di kepala kita.
Bayangkan jika saya ingin menanyakan pertanyaan besar, seperti:
"Apa sifat pemikiran manusia?"
Apa yang ingin Anda lakukan
apakah Anda ingin memeriksa bahasa yang berbeda
sebanyak mungkin.
Satu saja tidak cukup.
Contohnya seperti ini,
ini foto yang saya ambil dari Roma kecil,
yang saya ambil dengan kamera 12-megapixel.
Sekarang, ini foto yang sama dengan jumlah pixel yang lebih sedikit.
Jelas foto-foto ini bukanlah kucing nyata.
Namun yang satunya memberi arti kucing yang lebih baik daripada yang lain.
Bahasa bukan hanya alat.
Itu adalah warisan kita,
cara kita menyampaikan apa artinya menjadi manusia.
Tentu saja, yang saya maksud dengan warisan "kita" maksud saya semua manusia.
Jika kehilangan satu bahasa, akan membuat arti itu tidak jelas.
Jadi sebagai pekerjaan selama 10 tahun terakhir
dan sebagai rekreasi, untuk bersenang-senang,
Saya membuat bahasa.
Ini namanya "conlangs,"
kependekan dari "bahasa buatan."
Sekarang, menyampaikan fakta-fakta ini,
bahwa kita kehilangan bahasa di planet kita
dan saya membuat bahasa baru
Anda mungkin berpikir ada hubungan yang dalam
antara keduanya.
Faktanya, orang membedakan keduanya.
Ini adalah orang yang telah berpikir bahwa
ada sebuah conlang di dalam "Avatar" James Cameron.
Katanya,
"Dalam tiga tahun yang diperlukan James Cameron
untuk membuat Avatar, sebuah bahasa hilang."
Mungkin, lebih banyak dari itu.
"Na'vi, sayangnya, tidak akan mempulihkannya..."
Pernyataan yang sangat dalam dan pedih--
jika Anda tidak memikirkan semuanya.
(Tertawa)
Tetapi saat saya di Cal,
saya menyelesaikan 2 jurusan.
Satu dalam ilmu bahasa, yang satunya dalam Bahasa Inggris.
Tentunya, jurusan Bahasa Inggris, studi Bahasa Inggris,
bukanlah penelitian bahasa inggris, seperti yang kita ketahui,
ini adalah studi literatur.
Sastra adalah hal yang luar biasa,
karena, sastra, secara umum, seperti seni;
sastra jatuh dalam kategori seni.
Apa yang dilakukan oleh sastra,
penulis membuat mahluk dan sejarah yang baru.
Ia sangat menarik untuk dilihat oleh kita
berbagai kedalaman dan emosi dan roh yang unik
penulis dapat berinvestasi menjadi makhluk fiksi ini.
Sehingga, lihatlah ini.
Ada serangkaian buku
yang tertulis tentang karakter fiksi.
Seluruh bukunya tentang satu karakter fiksi yang palsu.
Ada buku tentang George F. Babbitt
dari buku "Babbitt" Sinclair Lewis,
dan saya jamin, buku itu lebih panjang dari "Babbitt,"
yang bukunya pendek.
Apakah ada yang ingat buku itu?
Bukunya bagus, menurut saya lebih bagus dari "Main Street."
Itu pendapat saya.
Jadi kita tidak pernah meragukan bahwa sastra itu menarik.
Walau begitu,
ahli bahasa tertarik pada apa yang bisa diberitahu oleh bahasa buatan
tentang dalamnya jiwa manusia hanya sebagai upaya artistik.
Saya akan memberikan contoh.
Ada sebuah artikel yang ditulis tentang saya
di dalam majalah alumni California dulu.
Saat mereka menulis artikel ini,
mereka ingin seseorang dari sisi yang berlawanan,
yang, saat dipikirkan, sepertinya hal yang aneh.
Anda hanya membicarakan seseorang,
dan Anda ingin mendapatkan seseorang dari sisi yang berlawanan.
(Tertawa)
Dasarnya, ini hanyalah bagian yang kecil, jadi tak apa.
Jadi, mereka menemukan
ahli bahasa terbaik dalam waktu kita,
George Lakoff, ahli bahasa disini di Berkeley.
Karya-karyanya telah mengubah bidang ilmu sastra
dan ilmu kognitif.
Saat ditanya tentang karyanya dan penciptaan bahasa secara umum,
ia mengatakan, "Ada banyak hal yang mesti dilakukan dalam studi bahasa.
Anda harus menghabiskan waktumu untuk sesuatu yang nyata."
Iya.
"Sesuatu yang nyata." Apa ini mengingatkan Anda pada sesuatu?
Memakai kerangka yang beliau ciptakan,
izinkan saya memakai metafora konsepsual ini:
bahasa adalah alat.
Ia tampaknya bekerja keras dengan metafora konsepsual ini;
bahwa, bahasa itu berguna saat bisa dipakai untuk komunikasi.
Bahasa itu tidak berguna jika tidak bisa dipakai untuk komunikasi.
Mungkin kamu berpikir: apa yang kita lakukan dengan bahasa mati?
Bagaimanapun juga.
Jadi, karena ide ini,
mungkin kelihatan sangat mustahil bahwa
ada kelas untuk bahasa "High Valyrian" di Duolingo
yang saya buat untuk HBO "Game of Thrones."
Anda mungkin bertanya, tepatnya, yang dipelajari 740,000 orang?
(Tertawa)
Baik, mari kita lihat.
Apa yang mereka pelajari?
Apa yang mungkin mereka pelajari?
Nah, ingatlah bahasa lain untuk ini --
ini untuk orang yang berbahasa Inggris --
Pembicara Inggris belajar cukup banyak.
Ini kalimat yang mereka tidak akan pernah gunakan untuk komunikasi
sepanjang hidup mereka:
"Vala ābre urnes."
"Pria itu melihat wanita itu."
Garis tengah itu adalah glossnya,
jadi kata demi kata, itu artinya.
Dan mereka sedang belajar beberapa hal-hal yang menarik,
terutama jika bahasa pertamanya Inggris
Mereka mempelajari bahwa kata kerja dapat berada pada akhir kalimat.
Itu tak terjadi dalam bahasa Inggris saat ada dua argumen.
Mereka terkadang belajar itu
tidak ada kata yang setara dengan "the" dalam bahasa lain -sama sekali tidak ada.
Itu sesuatu yang bisa dilakukan bahasa.
Mereka belajar huruf vokal panjang sebenarnya bisa lebih lama durasinya,
sebaliknya kualitasnya berbeda,
itulah vokal panjang, sebenarnya mereka memiliki panjang yang sama.
Mereka belajar bahwa ada sedikit infleksi.
Hmm? Hmm?
Ada infleksi yang disebut "kasus" di akhir kata benda --
(Tertawa)
Ia memberitahukan siapa yang melakukan apa kepada siapa dalam kalimat.
Bahkan jika Anda meninggalkan pesan dari kata-kata yang sama,
dan mengganti akhir kalimatnya.
Itu mengubah siapa melakukan apa kepada siapa.
Apa yang mereka pelajari adalah bahasa melakukan sesuatu hal yang sama.
Belajar bahasa itu menyenangkan.
Apa yang mereka pelajari adalah rasa hormat kepada bahasa.
Ini mengingat fakta bahwa 88 persen orang Amerika berbahasa Inggris di rumah.
Saya tidak berpikir itu hal yang buruk.
Anda tahu mengapa bahasa mati di planet kita?
Itu bukan karena pemerintah memaksa satu bahasa di kelompok kecil,
atau karena seluruh grup berbahasa dimusnahkan.
Itu tentu telah terjadi di masa lalu dan di masa sekarang
Tetapi itu bukan alasan utama.
Alasan utamanya adalah seorang anak lahir dari keluarga
Mereka berbicara bahasa yang tidak luas di komunitas mereka
dan anak itu tidak mempelajarinya.
Mengapa?
Karena bahasa itu tidak ada nilainya di komunitas tersebut
Karena bahasa itu tidak berguna.
Karena seorang anak tidak dapat bekerja jika mereka berbicara bahasa tersebut.
Jika bahasa adalah hanyalah alat
ketika belajar bahasa daerah mereka
adalah tentang manfaatnya belajar High Valyrian,
Jadi apa yang mengganggu?
Sekarang...
Mungkin belajar bahasa tidak akan memimpin lebih untuk kefasihan linguistik.
Tapi mungkin itu bukanlah masalah besar.
Mungkin jika banyak orang mempleajari lebih banyak bahasa,
itu akan lebih mengarah ke toleransi linguistik
dan mengurangi imperialisme linguistik.
Mungkin jika kita menghormati bahasa apa adanya --
secara harfiah, penemuan terbesar dalam sejarah umat manusia --
ketika di masa depan,
Kita bisa merayakan bahasa yang terancam punah sebagai bahasa hidup
sebagai lawan kepingan museum.
(High Valyrian) Kirimvose. Terima kasih.
(Bertepuk tangan)
Cucchiai.
Scatole di cartone.
Treni elettrici per bambini.
Decorazioni natalizie.
Case gonfiabili.
Coperte.
Ceste.
Tappeti.
Tavolini estraibili.
Smartphone.
Pianoforti.
Vestaglie.
Fotografie.
Cos'hanno in comune tutte queste cose,
a parte il fatto di essere fotografie che ho scattato negli ultimi tre mesi,
e di cui, quindi, possiedo il copyright?
(Risate)
Sono tutte invenzioni
create grazie alla lingua.
Nessuna di queste cose sarebbe esistita senza la lingua.
Immaginate di creare una di queste cose
o di costruire un intero edificio come questo
senza poter usare la lingua
o senza trarre beneficio dalla conoscenza che deriva dall'uso della lingua.
In pratica, la lingua è la cosa più importante
al mondo.
La nostra civiltà si basa su di essa.
Quelli che dedicano la loro vita a studiarla --
com'è nata la lingua, come differiscono le lingue umane,
come sono diverse dai sistemi di comunicazione animali --
sono i linguisti.
La linguistica è una disciplina relativamente giovane, si può dire.
E ha scoperto molte cose importanti,
come, per esempio, che i sistemi di comunicazione umani
differiscono fondamentalmente dai sistemi di comunicazione animali,
che tutti le lingue sono egualmente espressive,
anche se lo sono in modi diversi.
E, nonostante questo,
ci sono molte persone che amano dire la loro sulla lingua
come se possedessero la stessa conoscenza di un linguista,
perché, ovviamente, parlano una lingua,
e se parli una lingua, vuol dire che hai lo stesso diritto
di parlare delle sue funzioni di chiunque altro.
Immaginate di parlare con un chirurgo
e dirgli: "Ascolta, bello.
Ho un cuore da 40 anni ormai.
Penso di saperne qualcosa sulla sostituzione della valvola aortica.
Credo che la mia opinione valga tanto quanto la tua".
Eppure, succede proprio questo.
Questo è Neil deGrasse Tyson, che dice che nel film "Arrival"
avrebbe portato un crittografo,
cioè qualcuno in grado di decifrare un messaggio in una lingua che conosce,
invece di un linguista
per comunicare con gli alieni,
perché cosa avrebbe fatto un linguista?
In che modo sarebbe stato utile
per parlare a qualcuno in una lingua che non conosciamo nemmeno?
Non che questo scagioni il film "Arrival".
Cioè, dai, senti il film:
ci sono alieni che arrivano sulla Terra con le loro enormi navicelle,
non vogliono far altro che comunicare con noi
e tu assumi un solo linguista?
(Risate)
Il governo americano doveva contenere il budget?
(Risate)
Molte di queste cose possono essere ricollegate a incomprensioni
sia sulla natura della lingua che sul suo studio formale,
sulla linguistica.
Penso che ci sia qualcosa alla base di molte di queste incomprensioni,
che può essere riassunto da questo delizioso articolo di "Forbes"
sul perché i liceali non dovrebbero studiare le lingue straniere.
Vi citerò alcuni passaggi
e vorrei che cercaste di capire
cosa si cela dietro alcune di queste opinioni e idee.
"Gli americani leggono di rado i classici, anche in versione tradotta".
Quindi perché disturbarsi a imparare una lingua straniera
se non leggeranno nemmeno il classico nella sua lingua originale?
Che senso ha?
"Studiare le lingue straniere a scuola è una perdita di tempo,
rispetto ad altre cose che si potrebbero fare a scuola".
"L'Europa ha molti gruppi linguistici concentrati in uno spazio limitato".
Quindi per gli americani che senso ha imparare un'altra lingua?
Non è affatto conveniente.
Questa è la mia preferita.
"Uno studente di Birmingham dovrebbe viaggiare
per circa 1.500 km per arrivare al confine messicano,
e anche lì ci sarebbero abbastanza persone che parlano inglese".
In altre parole, se agitando le braccia
si può arrivare dove si è diretti,
non ha senso imparare un'altra lingua.
Ciò che si cela dietro a molti di questi atteggiamenti è la metafora concettuale
della lingua come strumento.
Qualcosa di questa metafora sembra essere vero.
La lingua è un po' uno strumento:
se conosci la lingua locale, puoi fare più di quanto faresti non conoscendola.
Ma l'implicazione è che la lingua è solo uno strumento,
e questo è assolutamente falso.
Se fosse uno strumento, sarebbe uno strumento piuttosto inadeguato.
E lo avremmo abbandonato già da un pezzo per qualcosa di molto meglio.
Pensate a una frase qualsiasi.
Una frase che ho certamente detto in vita mia è: "Ieri ho visto Kyn".
Kyn è un mio amico.
Quando pronuncio la frase "Ieri ho visto Kyn",
pensate davvero
che tutto quello che c'è nella mia testa venga impiantato nella vostra
attraverso questa frase?
Questo è molto difficile, perché c'è molto altro in ballo.
Per esempio, dicendo "ieri",
potrei pensare a com'era il tempo ieri, perché ero presente.
E se sto ricordando,
forse ricorderò che ho scordato di spedire qualcosa, cosa che ho fatto.
Questa era un battuta pianificata, ma ho davvero dimenticato di spedire qualcosa.
E quindi dovrò farlo lunedì,
perché quel giorno tornerò a casa.
E di sicuro, quando penso a lunedì,
penso a "Manic Monday" delle Bangles. È una bella canzone.
E quando dico "ho visto", penso a questa frase:
"'Ci vedo!' disse il cieco, mentre prendeva il suo martello e segava".
Ci penso sempre.
Ogni volta che sento o dico "ho visto" ci penso sempre,
perché mio nonno lo diceva sempre,
per cui penso a mio nonno
e per qualche ragione ritorno a "Manic Monday".
E con Kyn, quando dico una frase come "Ieri ho visto Kyn",
penso alle circostanze in cui ci siamo visti.
Questo è quel giorno. È lui con il mio gatto.
E se penso a Kyn,
penso che ora sta andando alla Long Beach State,
e ricorderò che il mio amico John e mia madre si sono entrambi laureati lì,
e che mia cugina Katie sta studiando in quella stessa università.
E di nuovo penso a "Manic Monday".
Questa è solo una piccola parte di quello che succede nella nostra testa
in ogni momento in cui parliamo.
E tutto quello che abbiamo per rappresentare tutto il casino
che sta succedendo nella nostra testa è questo.
È tutto ciò che abbiamo.
(Risate)
E ci meravigliamo che il nostro sistema sia così povero?
Immaginate, se posso fare un'analogia,
immaginate di voler sapere cosa si prova a mangiare una torta,
e, invece di mangiare la torta,
di dover mangiare gli ingredienti della torta,
uno ad uno,
con le istruzioni
su come combinare questi ingredienti per fare una torta.
Dovreste mangiare anche la ricetta.
(Risate)
Se questo fosse il modo di assaporare una torta,
non mangeremmo mai torte.
Eppure, la lingua è l'unico modo - l'unico modo -
per capire quello che sta succedendo nelle nostre menti.
Questa è la nostra interiorità,
quello che ci rende umani,
quello che ci differenzia dagli altri animali,
è qui dentro, da qualche parte,
e tutto quello che abbiamo per rappresentarlo sono le lingue.
Una lingua è il modo migliore per mostrare cosa succede nella nostra mente.
Immaginate se volessi fare una domandona come:
"Qual è la natura dei pensieri e delle emozioni umane?"
Quello che vorreste fare
sarebbe esaminare quante più lingue possibili.
Con una sola non è possibile.
Per farvi un esempio,
questa è una fotografia di Roman,
scattata con una fotocamera da 12 megapixel.
Questa è la stessa fotografia con molti pixel in meno.
Ovviamente, nessuna delle due è un gatto vero.
Ma una delle due vi dà un'idea migliore di cosa sia un gatto dell'altra.
La lingua non è solo uno strumento.
È la nostra eredità,
il nostro modo di comunicare cosa significhi essere umani.
E con "nostra" eredità, intendo di tutti gli esseri umani, ovunque.
E perdere anche solo una lingua rende il quadro molto meno chiaro.
Per lavoro, negli ultimi dieci anni,
e anche per divertimento,
ho creato delle lingue.
Vengono chiamate "conlang",
che sta per "lingue costruite".
Presentando questi fatti uno dopo l'altro,
cioè che stiamo perdendo lingue sul nostro pianeta
e che io ne creo di nuove,
potreste pensare che ci sia un legame non superficiale
tra le due cose.
Infatti, molte persone hanno collegato questi due fatti.
Questo tipo è andato fuori di testa
per la conlang in "Avatar" di James Cameron.
Dice:
"Nei tre anni che James Cameron ha impiegato a portare Avatar sullo schermo,
una lingua è morta".
Probabilmente più di una.
"Il Na'vi, purtroppo, non riempirà il vuoto che ha lasciato".
Un pensiero davvero profondo e struggente,
se non ci pensate affatto.
(Risate)
Quando studiavo qui, a Berkeley, ho preso due specializzazioni:
una in linguistica, l'altra in inglese.
E la specializzazione in inglese, lo studio dell'inglese,
non è davvero lo studio della lingua inglese, come sappiamo,
ma quello della letteratura.
La letteratura è meravigliosa,
perché è, in senso più lato, arte;
rientra nella categoria delle arti.
E, con la letteratura,
gli autori creano nuovi personaggi e nuove storie.
Per noi è interessante vedere
che tipo di profondità, di emozione e di unicità di spirito
possano investire gli autori in questi personaggi fittizi.
Insomma, guardate qui.
C'è tutta una serie di libri
scritti intorno a personaggi fittizi.
Tutto il libro è incentrato su un essere umano inventato, che non esiste.
C'è un intero libro su George F. Babbitt
da "Babbitt" di Sinclair Lewis,
e, ve lo garantisco, il libro è più lungo di "Babbitt",
che è un libricino.
Qualcuno se lo ricorda?
È una bella storia, persino meglio di "La via principale".
Io la penso così.
Non abbiamo mai messo in dubbio che la letteratura fosse interessante.
Eppure,
neanche ai linguisti interessa cosa ci possano dire le lingue artificiali
sulla profondità dello spirito umano come sforzo artistico.
Vi faccio un esempio.
Hanno scritto un articolo su di me
sulla rivista degli ex-alunni della California, qualche tempo fa.
E quando l'hanno scritto,
volevano anche qualcuno che fosse dell'opinione opposta,
cosa che, col senno di poi, sembra strana da fare.
State parlando di una persona,
e volete anche qualcuno che la pensi all'opposto di quella persona.
(Risate)
In pratica era un pezzo elogiativo, ma non importa.
Comunque, hanno scelto
uno dei linguisti più brillanti del nostro tempo,
George Lakoff, che è un linguista qui a Berkeley.
Il suo lavoro ha cambiato per sempre il campo della linguistica
e della scienza cognitiva.
Quando gli è stato chiesto del mio lavoro e della creazione di lingue,
ha detto: "Ci sono molte cose da fare nello studio della lingua.
Ci si dovrebbe dedicare a qualcosa di reale".
Già.
"Qualcosa di reale". Vi ricorda qualcosa?
Per usare lo stesso schema inventato proprio da lui,
lasciate che mi riferisca di nuovo a questa metafora concettuale:
la lingua è uno strumento.
E sembra funzionare secondo questa metafora concettuale:
la lingua è utile quando può essere usata per la comunicazione
ed è inutile quando non può essere usata per la comunicazione.
Verrebbe da chiedersi cosa ce ne facciamo delle lingue morte.
Ad ogni modo,
in base a questa idea,
sembrerebbe una vera e propria assurdità
fare un corso su Duolingo di Alto Valiriano,
lingua che ho creato per la serie di HBO "Il trono di spade".
Potreste chiedervi: cosa stanno imparando 740.000 persone?
(Risate)
Vediamo un po'.
Cosa stanno imparando?
Cosa mai potranno imparare?
Beh, tenendo presente che l'altra lingua...
che è un corso per chi parla inglese,
chi parla inglese sta imparando molto.
Ecco una frase che probabilmente non useranno mai per comunicare
nella loro vita:
"Vala ābre urnes".
"L'uomo vede la donna".
Quella riga in mezzo è la glossa,
ed è la traduzione parola per parola.
Stanno imparando cose davvero affascinanti,
soprattutto se sono madrelingua inglesi.
Stanno imparando che un verbo può trovarsi alla fine della frase.
Questo non succede in inglese, quando ci sono due argomenti.
Stanno imparando che, a volte,
una lingua non ha un equivalente per l'articolo determinativo,
è del tutto assente.
Questo succede in alcune lingue.
Stanno imparando che una vocale lunga può essere più lunga nella durata
invece di diversa nella qualità, che è ciò che fanno le nostre vocali lunghe,
che sono della stessa lunghezza.
Stanno imparando che ci sono queste piccole desinenze.
Hmm? Hmm?
Queste desinenze alla fine dei nomi sono i "casi"...
(Risate)
che ci dicono chi fa cosa a chi nella frase.
Anche se lasciate le parole nello stesso ordine,
se scambiate le desinenze,
cambia chi fa cosa a chi.
Stanno imparando che le lingue fanno le stesse cose, ma in modi diversi.
E che imparare le lingue può essere divertente.
Stanno imparando il rispetto per la Lingua, con la "L" maiuscola.
E dato che l'88% degli americani parla solo inglese a casa,
non penso che questa sia per forza una cosa negativa.
Sapete perché le lingue muoiono nel nostro pianeta?
Non è perché il governo impone una lingua su una minoranza,
o perché un intero gruppo di parlanti viene spazzato via.
Questo è successo di sicuro in passato e sta accadendo ora,
ma non è la ragione principale.
La ragione principale è che un bambino che nasce in una famiglia
che parla una lingua non ampiamente diffusa nella propria comunità
non la impara.
Perché?
Perché quella lingua non viene valorizzata nella sua comunità.
Perché non è considerata utile.
Perché quel bambino non può trovare lavoro se parla quella lingua.
Perché se la lingua è solo uno strumento,
allora imparare la propria lingua nativa
è utile tanto quanto imparare l'Alto Valiriano,
quindi perché prendersi la briga di farlo?
Ora...
Forse lo studio delle lingue non porterà a una maggiore fluidità linguistica,
ma forse questo non è un problema così grande.
Forse se più persone studiassero più lingue,
ci sarebbe più tolleranza linguistica
e meno imperialismo linguistico.
Forse se rispettassimo la lingua per quello che è davvero,
cioè la più grande invenzione nella storia dell'umanità,
in futuro,
potremo celebrare le lingue in via d'estinzione come lingue vive,
invece che come pezzi da museo.
(Alto Valiriano) Kirimvose. Grazie.
(Applausi)
숟가락
포장 박스
아동용 전기차
트리 장식
바운스 하우스
담요
바구니
카펫
트레이 테이블
스마트폰
피아노
가운
사진
이 모든 것의 공통점은,
제가 지난 석 달간 찍은 사진이고,
따라서 저작권도 제게 있다는 거겠죠?
(웃음)
이 모든 것들은 바로
언어 덕분에 창조된 발명품들입니다.
언어가 없었다면 아무것도 존재하지 못했을 겁니다.
그 발명품들 중 하나를 만든다고 하죠.
예를 들어, 이렇게 생긴 모양의 건물을 세우는데,
언어를 사용는 능력이 없거나,
혹은 언어 사용으로 습득한 지식을 이용하지 못한다고 상상해봅시다.
기본적으로, 언어라는 것은 이 세상에서 가장 중요한 것이라고 할 수 있죠.
우리의 모든 문명이 언어에 기초를 두고 있죠.
이와 관련된 연구에 전념하는 사람들은
어떻게 언어가 생겨났고, 어떻게 언어가 서로 달라졌는지,
동물의 의사소통 체계와 어떻게 다른지를 설명하는
언어학자들이죠.
형식적 언어학이란 상대적으로 새로운 분야인데요.
정말 중요한 것들을 많이 발견해왔습니다.
예를 들면, 인간의 의사소통 체계는
동물의 의사소통 체계와 매우 다르다는 점,
모든 언어가 비록 방식은 다를지라도
동일한 정도의 표현력이 있다는 것을요.
그럼에도 불구하고,
많은 사람들은 언어에 대해서 서슴없이 의견을 표출하죠.
마치 언어학자와 같은 수준으로 언어에 대해 이야하고 있는 것 처럼요.
당연히 우리 모두가 언어를 사용하니까요.
어떤 언어를 할 줄 안다는 것은 그 기능에 대해서 논의할 권리가
충분히 있다는 것을 의미하긴 하죠.
외과의사와 대화하고 있다고 상상해보죠.
여러분들이 말합니다.
"저, 제가 심장을 40년쯤 써왔는데,
대동맥 판막 교체 수술을에 대해서 제가 조금 알고 있거든요.
제 의견도 당신만큼 타당성이 있는 것 같아요.
바로 이런 일들이 일어나는 거죠.
닐 디그라스 타이슨은 말합니다. "컨택트"라는 영화에서,
외계인과 소통하기 위해서는
언어학자가 아닌 암호해독자를 데려왔어야 한다고요.
이미 알고 있는 언어로
메시지를 해독할 수 있도록요.
언어학자가 하는 일이 과연
우리가 모르는 언어로 말하는 누군가와
대화하는데 유용하지 않다 생각하니까요.
물론, "컨택트"라는 영화가 완벽하다는 얘기는 아니죠.
제 얘기는 그러니깐, 이 영화에서
거대한 우주선을 타고 지구에 내려온 외계인들이 있는데,
그들이 다른 건 말고 오로지 우리와 의사소통하기를 원하기 때문에
언어학자를 단 한 명 고용한다고요?
(웃음)
미국 정부 예산이 얼마 정도 되죠?
(웃음)
이 모든 것들이 오해를 불러 일으키죠.
언어란 무엇이고, 언어에 관한 학문인 언어학이란 무엇인가에 대해서요.
제 생각엔 많은 오해의 저변에 깔려있는 무엇인가가 있는데,
그건 바로 "포브스"지의 기사에 잘 요약되어 있습니다.
왜 고등학생들이 외국어를 배우지 않는게 좋은지에 대해서요.
이 기사에서 몇몇 구절을 인용할까 합니다.
저는 여러분들께서 이 기사에 등장한
의견이나 생각의 저변에 있는 것을 알아내실 수 있는지 보고싶어요.
"미국인들은 고전을 읽지 않는다. 심지어 번역본 조차 읽지 않는다."
다르게 말하면, 고전을 원어로 읽지도 않을텐데
왜 굳이 외국어를 배울 필요가 있겠냐는 거죠.
쟁점은 무엇일까요?
"학교에서 외국어를 학습하는 것은 시간낭비이다.
학교에서 할 수 있는 다른 활동과 비교하자면 그렇다."
"유럽은 상대적으로 작은 공간에 많은 언어그룹이 조밀하게 모여있다."
그러니깐 미국인은, 사실, 다른 언어를 배워서 뭘 하겠냐는 것이죠.
배우는 투자에 대비해서 가성비가 별로 높지 않으니까요.
제가 가장 좋아하는 부분은,
"버밍햄 출신의 학생이 여행을 떠나
천 마일 정도를 가야 멕시코 국경에 도달할텐데
거기도 충분한 영어 사용자가 있어서 돌아다니는데 문제 없을 것이다.
다시 말하면, 만약 당신이 팔을 흔들기만 하면
어디든지 가고자 하는 갈 수 있고
다른 언어를 배우는 것은 정말 무의미하다는 것이죠.
이러한 태도 이면에는 개념적 비유가 자리잡고 있죠.
바로 언어가 도구라는 겁니다.
이러한 비유가 맞다는 것을 보여주는 뭔가가 있긴 합니다.
언어는 일종의 도구죠.
그 지역의 언어를 알면 모를 때보다 더 많은 것을 할 수 있죠.
하지만 그것이 시사하는 바는 언어가 오로지 도구라는 말은
완전히 틀렸다는 겁니다.
만약 언어가 도구라면, 솔직히 말해 정말 형편없는 도구죠.
좀 더 나은 것이 있었다면 오래전에 버렸을 정도로 형편없어요.
문장 하나를 생각해 보세요.
제가 말한 적이 있다고 확신하는 문장입니다. "어제 나는 킨을 봤다."
킨은 제 친구예요.
"어제 나는 킨을 봤다"라고 제가 이 문장을 말할 때,
여러분들은 정말 이 문장을 통해서
제 마음 속에 있는 모든게 여러분의 마음 속에 전달되었다고
그렇게 생각하세요?
전혀요. 정말 많은 다른 일도 일어나고 있으니까요.
제가 "어제"라고 말할 때,
제가 그 곳에 있었으니 어제 날씨가 어땠는지를 생각할 수도 있죠.
만약 기억을 한다면,
제가 깜빡하고 부치지 않은 소포가 있었음을 기억할 수도 있죠.
이건 미리 계획한 농담이지만, 저는 정말 소포 부칠 것을 깜빡했죠.
그래서 저는 월요일에 소포를 부쳐야 합니다.
그때 제가 집에 돌아가니까요.
물론, 제가 월요일을 생각할 때,
뱅글스의 "바쁜 월요일"을 떠올리죠. 좋은 노래죠.
제가 "봤다" 라는 단어를 말할 때, 저는 이 문구를 생각하죠.
"그 눈먼사람은 망치와 톱을 들면서 보여요! 라고 말했죠."
저는 항상 그럽니다.
"봤다"라는 단어를 듣거나 말할 때 마다, 항상 그래요.
할아버지께서 항상 그 말씀을 하셨거든요.
그래서 할아버지 생각이 나게 됩니다.
"바쁜 월요일"로 다시 돌아가 볼까요.
제가 "어제 킨을 봤다."라는 문장을 말하고 있을 때,
저는 제가 그를 봤던 상황을 떠올리겠죠.
사진 속 그날 입니다. 킨이 제 고양이와 함께 있죠.
물론, 제가 킨을 떠올릴 때,
현재 롱비치 대학에 다닌다는 사실도 떠올리겠죠.
그리고 친구 존과 저희 어머니도 그 학교를 졸업했음을 기억할 겁니다.
현재 제 사촌인 케이티도 그 학교에 재학중이죠.
다시 "바쁜 월요일"입니다.
하지만, 이건 여러분들이 말하는 동안 특정 순간에
머리 속에서 일어나는 일의 일부에 불과하죠.
우리 머리 속에서 일어나는 완전히 엉망진창인 상황을
잘 표현하기 위해서 우리가 할일은 바로 이것입니다.
이게 우리가 가진 전부죠.
(웃음)
우리 언어체계가 형편없다는 것이 여전히 의문스럽나요?
상상해보세요. 제가 비유를 하나 말씀드린다면,
케이크를 먹는 것이 어떤 일인지 알고 싶어한다고 상상해보죠.
케이크를 먹는 대신에,
만약 케이크 만든 재료를 먹어야 한다고 하면 어떨까요.
하나씩 하나씩
지시에 따라서
이 재료가 어떻게 모여서 케이크를 만들 수 있는지
설명서도 먹어야 할 겁니다.
(웃음)
이게 우리가 케이크를 경험하는 방식이라면
절대 케이크를 먹지 않겠죠.
그런데 여기서 우리의 마음 속에서 어떤 일이 일어나는지 알아 내려면
언어가 유일한, 오로지 하나 밖에 없는 그런 방식인거죠.
이것이 우리의 내면성이며,
인류만이 가지고 있는 거죠.
우리와는 다른 동물에게는 찾아 볼 수 없는 거죠.
여기 어딘가 내부에 존재하고 있고
그것을 표현하기 위해서 우리는 언어를 사용해야 하죠.
언어는 머릿속에 일어나는 일을 보여줄 수 있는 최고의 방법이죠.
우리가 만약 중요한 질문을 한다고 상상해봐요.
"인간의 사고와 감정의 본질은 무엇인가?"
여러분들은 아마도
다른 언어들을 탐구하려고 할 것입니다.
최대한 많은 언어를요.
하나로는 충분치 않을테니까요.
예시를 하나 말씀드리죠.
로만의 어린시절 사진입니다.
12메가픽셀 카메라로 제가 찍은 건데요.
같은 사진을 해상도를 낮추면 이렇게 됩니다.
명백히, 제가 보여 드린 사진 둘 다 진짜 고양이는 아니죠.
하지만, 처음 사진은 고양이가 무엇인지 더 잘 나타내고 있죠.
언어는 단순한 도구만이 아닙니다.
우리의 유산입니다.
사람이라는 것이 무엇인지를 표출하는 방식이죠.
물론, "우리"의 유산이라고 할때 우리는 전세계 모든 인류를 의미합니다.
언어 하나가 없어지는 것 만으로도 그 사진의 선명도는 떨어지게 됩니다.
지난 10년 동안 저는 직업으로
취미로, 혹은 재미로,
언어를 창조했습니다.
"콘랭"이라고 부르는데,
"인공 언어"를 줄인 말이에요.
이제부터 차례대로 보여드릴텐데요.
지구상에서 사라지고 있는 언어들과
제가 만들어낸 새로운 언어들을요.
이 둘 사이에 뭔가 깊이 있는 연관성이 있는게 아닐까
생각하실지도 모르지만,
사실 많은 사람들은 이 둘 사이에 선을 그어왔습니다.
어떤 남성은 매우 화가 났습니다.
제임스 카메론 감독의 "아바타"에서 콘랭이 등장하는데,
그가 말하길,
"제임스 카메론 감독이 영화 개봉을 준비하던
3년 사이에 언어가 하나 사라졌죠."
실은 하나가 아닐지도 모릅니다.
"신이시여, 나비족은 그것을 대신 할 수 없을 겁니다"
진정으로 심오하고 비통한 표현입니다.
생각을 전혀 하지 않고 들으면 말이죠.
(웃음)
제가 UC 버클리를 다닐 때,
저는 이중전공을 했습니다.
하나는 언어학이었고, 다른 하나는 영어였죠.
물론 영어 전공, 영어에 대한 학문이라고 하면,
영어라는 언어 자체에 대한 학문이라기 보다는, 아시다시피,
영문학을 공부하는 것이죠.
문학은 정말로 훌륭한 것이죠.
근본적으로 문학이라고 하면, 넓게는 예술의 한 종류로,
예술의 한 영역이라 볼 수 있죠.
저희가 문학으로 하는 일은,
작가들은 새로운 존재와 역사를 창조해 내죠.
저희에게 있어서 재미있는 일은
작가들이 허구의 존재에 어떤 종류의 깊이와 감정,
독창적인 정신을 불어넣는지 지켜보는 것 입니다.
정말 그렇죠. 이걸 한번 보세요.
시리즈로 된 책 전체가 여기 있죠.
허구적인 캐릭터에 대한 내용인데요.
책 한권 전체가 허구의 인공적 인물 한 명에 관한 것입니다.
싱클레어 루이스의 "배빗"에 나오는
조지 배빗에 대한 책이 있어요.
제가 확실히 말씀드릴 수 있는건, 그 책이 "배빗"보다
훨씬 더 길다는 거예요.
혹시 이걸 기억하시는 분 계신가요?
꽤 괜찮은 책이죠. "메인 스트릿"보다 더 나은 것 같아요.
제 개인적인 의견이에요.
저희는 문학이 재미있다는 사실에 대해선 한번도 의문을 가져본 적이 없죠.
그럼에도 불구하고,
예술적 노력의 일환으로 언어가 인간의 깊이에 대해서
우리에게 무엇을 알려 줄 수 있을지 언어학자들조차도 관심이 없죠.
제가 이제 예시를 하나 보여드릴게요.
저에 대한 기사가 하나 있었어요.
오래전 UC 버클리 동문회 소식지에 나왔던 기사였죠.
기자들은 이 기사를 쓸 때,
반대 의견을 가진 사람도 취재하기를 원했고
지금 생각해보면, 좀 이상한 일이긴 하네요.
어떤 인물에 대해서 글을 쓰는데
그 사람에 반대 의견을 가진 누군가를 원하다니 말이에요.
(웃음)
미화로 가득한 기사였어야 했는데, 뭐, 아무튼요.
그래서 그들은 우연히
당대 최고의 언어학자 중 한명인
UC 버클리 언어학과에 있는 조지 레이코프를 섭외합니다.
그의 연구는 근본적으로 언어학과 인지과학을
송두리째 바꾸었죠.
그에게 제 일과 전반적으로 언어 창조에 대해서 물었을 때
그는 대답했죠. "언어학에서는 아직도 해야 할 일이 많습니다.
실질적인 것을 하는데 시간을 써야겠죠."
네, 그렇죠.
"실질적인 것" 이 말을 들으면 뭐가 떠오르세요?
조지 레이코프 자신이 직접 발명한 체계를 사용하여,
이 개념적인 비유로 다시 돌아가 봅시다.
언어는 도구이다.
그는 이 개념적 비유를 가지고 연구를 하고 있는 것 같아요.
즉, 언어는 의사소통을 위해 사용될 때 유용하다는 것이죠.
의사소통을 위해 사용되지 않으면, 언어는 무용지물이라는 것이죠.
그럼 궁금해지지 않나요? 죽은-언어로 뭘 해야 할까요?
아무튼요.
이런 생각 때문에,
모순의 극치처럼 보이는 일이 있는데요.
듀오링고가 HBO 티비 "왕좌의 게임" 이라는 드라마를 위해 창조된
하이 발레리아 언어 코스를 만든 거예요.
아마도 의아하실테지만, 정확히 74만 명이 배우고 있다고요?
(웃음)
그럼 저희가 한번 볼까요?
대체 그들은 뭘 배우고 있죠?
대체 그들은 뭘 배울 수 있는 걸까요?
이게 또 다른 언어라는 걸 기억하세요.
영어 화자들을 위한 건데요.
영어 화자들은 꽤 많은 것을 배우네요.
아마도 의사소통을 위해서 평생 절대 사용하지 않을
그런 문장입니다.
"발라 아브레 우르네스."
"남자는 여자를 본다."
가운데 줄에 있는 것은 해석입니다.
단어를 1대 1로 직역한 것입니다.
그들은 매우 흥미진진한 걸 배우고 있는 것입니다.
특히나 영어 구사자라면 말이죠.
동사가 문장의 가장 마지막에 올 수 있다는 걸 배우고 있죠.
영어의 3형식 문장에서는 동사가 맨 끝에 오는 일은 없죠.
그들이 배우는 것은 종종
어떤 언어는 "the"라는 단어에 해당되는 말이 아예 없다는 점이죠.
이게 바로 언어가 하는 일이죠.
장모음이 실제로 더 길어질 수도 있다는 그런 점도 배울 수 있죠.
소리 자질이 달라지는 것이 아니라요.
영어의 장모음은 자질이 서로 다르지 길이는 같거든요.
또 배울 수 있는 점은 어미의 굴절 현상입니다.
음? 뭐라고요?
어미 굴절은 "격"이라고 불리며 명사 뒤에 붙어있죠.
(웃음)
바로 문장에서 누가 무엇을 누구에게 행하는지 알려주는 거죠.
만약 어순은 그대로 똑같이 남겨두고
어미만 바꾸더라도,
그건 누가 누구에게 무엇을 하는지를 바꾸지는 않습니다.
그들이 배우는 건 언어가 같은 기능을 서로 다른 방식으로 수행한다는 점이죠.
그리고 언어 학습이 재미있다는 것도요.
그들이 배우는 건 바로 언어 그 자체에 대한 존경입니다.
미국 인구의 88%가 가정에서 오직 영어만 사용한다는 사실을 보면,
언어를 학습하는건 그리 나쁜 일이 아닌 것 같아요.
왜 지구상에서 어떤 언어가 사라질까요?
정부가 소수 집단에 특정한 한 언어를 강요하거나,
전체 화자 집단이 사라져서 그런 것은 아닙니다.
이러한 일들이 과거에도 일어났고, 지금도 일어나고 있긴 하지만
그게 주된 이유는 아닙니다.
주된 이유는 바로 이겁니다. 어떤 한 아이가 태어납니다.
그 가족이 공동체에서 널리 쓰이지 않는 언어를 사용해도
그 아이는 그 언어를 배우지 않습니다.
왜 그럴까요?
그 언어가 공동체에서 중요시 되지 않기 때문입니다.
그 언어가 유용하지 않기 때문입니다.
그 언어를 사용하면, 그 아이는 성공이나 구직이 힘들기 때문입니다.
언어가 그저 도구에 불과하다면,
모국어를 배우는 것은
하이 발레리아 언어를 배우는 것과 같을테니,
굳이 그럴 필요가 있나요?
그러니까...
아마도 언어학습이 언어적 유창성을 이끌어 내지 못할 수도 있습니다.
하지만 그건 그리 큰 문제가 아니죠.
만약 더 많은 사람들이 더 많은 언어를 학습하고 있다면,
언어적 관용은 더 증가할 것이고,
언어 제국주의는 줄어들 겁니다.
만약 우리가 실제로 언어 그 자체를 존중한다면,
인류의 역사상 가장 위대한 발명이라고 생각한다면,
미래에도,
우리는 현재 멸종 위기에 처한 언어들을 박물관에 전시된 소장품이 아닌
살아있는 언어로 축복할 수 있겠죠.
(발라리아어) 키림보세 감사합니다.
(박수)
کەوچک.
کارتۆن.
شەمەندەفەری منداڵان.
ڕازێنەرەوەی سەری ساڵ.
خانووی هەڵبەزینەوە.
بەتانی.
سەبەتە.
فەڕش.
تەپڵەک.
مۆبایلی زیرەک.
پیانۆ
ڕۆب
وێنە.
هەموو ئەم شتانە لە چییا هاوبەشن،
جگە لەوەی کە وێنەن و لەم سێ مانگەی پێشوودا گرتوومن، و
بۆیە، مافی لەبەرگرتنەوەی پارێزراوە؟
(پێکەنین)
هەموویان داهێنانن
کە بەهۆی سوودەکانی زمانەوانییەوە درووست کراون.
هیچ کام لەم شتانە بەبێ زمان بوونیان نەئەبوو.
بیهێنەرە بەرچاوت یەکێک لەمانە درووستکرێت
یان، تەلارێکی ئاواهی بنیات بنرێت،
بەبێ بەکارهێنانی زمان
یان بەبێ سوودوەرگرتن لە هەر زانیارییەک کە بەهۆی زمانەوە درووستبووە.
کەواتە، زمان گرنگترین شتە
لە هەموو جیهاندا.
هەموو شارستانییەتەکان لەسەر ئەو بناغەیەن.
هەموو ئەوانەشی ژیانیان تەرخانکردووە بۆ خوێندنی ئەوەی،
چۆن زمان درووست بووە، چۆن زمانی مرۆڤەکانیش هەمەجۆر بووە،
چۆن جیاوازی هەیە لەگەڵ سیستمی پەیوەندیکردنی ئاژەڵەکانی تردا --
زمانزانەکانن.
زمانزانی ڕەسمی زیاتر یان کەمتر، بوارێکی تازەیە. و
چەندین بابەتی زۆر گرنگی دۆزیوەتەوە.
بۆ نموونە، کە سیستمی پەیوەندی مرۆڤ
زۆر جیاوازە لە سیستمی پەیوەندی گیانداران،
کە هەموو زمانەکان بەشێوەیەکی یەکسان دەربڕینیان هەیە،
تەنانەت ئەگەر بە ڕێگای جیاوازیش بیکەن.
هێشتا، سەرەڕای ئەمەش،
چەندین کەس هەیە حەز ئەکەن لەخۆوە قسە بکەن لەسەر زمانێک
وەک ئەوەی هێندەی زمان زانێک تێگەشتنیان هەبێت بۆی،
چونکە بێگومان، بەو زمانە قسە ئەکەن.
ئەگەر بە زمانێکیش قسە بکەیت، واتا هێندە مافت هەیە
قسە بکەیت لەسەر کارەکانی وەک هەر کەسێکی تر.
بیهێنەرە بەرچاوت قسە لەگەڵ نەشتەرگەرێک بکەیت، و
بڵێیت، "گوێگرە، هاوڕێ،
ئەوە ماوەی ٤٠ ساڵێک ئەبێت دڵم هەیە.
پێموابێت کەمێک ئەزانم لەسەر گۆڕینی زمانەی شاخوێنبەری دڵ.
پێموابێت بۆچوونی من هێندەی بۆچوونی تۆ گرنگی هەیە."
هێشتا، هەر ئەوەش ڕووئەیات.
ئەمە نیل دیگراس تایسنە، ئەوە ئەڵێت لە فیلمی "ئەرایڤەڵا،"
پێی باشتر بووە شفرە دۆزەرەوەیەک بێنێت --
کەسێک کە بتوانێت پەیامێک شیبکاتەوە لە زمانێکدا کە خۆیان ئەیزانن --
وەک لە زمانزانێک،
بۆ پەیوەندیکردن لەگەڵ بوونەوەرە ئاسمانییەکان،
چونکە زمانەوانێک --
ئەوە چی سوودێکی ئەبێت لە قسەکردن لەگەڵ کەسێکدا
بە زمانێک قسە بکات کە تەنانەت ناشیزانین؟
ئینجا بێگومان، فلیمی "ئەرایڤەڵ"یش بەدوور نییە لە تانە.
مەبەستم ئەوەیە -- چۆن ئەبێت هاوڕێیان:
بوونەوەری ئاسمانی بە کەشتی گەورە بێن بۆسەر هەسارەکەمان و
جگە لە قسەکردن لەگەڵمان هیچ شتێکی تریان ناوێت، و
تۆش یەک زمانەوان ئەگریت بەکرێ؟
(پێکەنین)
چییە حکومەتی ئەمریکا بوودجەی نییە یان چی؟
(پێکەنین)
هەموو ئەم شتانە ئەکرێت بگەڕێنرێتەوە سەر هەڵەتێگەشتن،
دەربارەی زمانیش و دەربارەی خوێندنی ڕەسمی زمان،
دەربارەی زمانەوانەکان. و
پێموابێت شتێک هەیە لەژێر زۆرێک لەو هەڵەتێگەشتنانەیە
کە ئەتوانرێت لەم نوسراوە جوانەی "فۆربس"دا کۆبکرێتەوە،
کە بۆچی نابێت خوێندکارانی ئامادەیی فێری زمانی بیانی بکرێن.
هەندێک قسەی ناو ئەمە دەرئەهێنم، و
ئەمەوێ بزانم ئەتوانن تێبگەن لەوەی
چی لەژێر هەندێک لەم بۆچوون و بیرۆکانەیە.
"ئەمریکییەکان بەدەگمەن وێژەی کلاسیک ئەخوێننەوە تەنانەت لە وەرگێڕانیشدا."
کەواتە بە واتایەکی تر، بۆچی خۆت سەغڵەت بکەیت بە زمانێکی بێگانەوە
ئەگەر کلاسیکە بنەڕەتەکەی خۆت بەهیچ شێوەیەک نەخوێنیتەوە؟
سوودی چییە؟
"خوێندنی زمانی بیانی لە قوتابخانە بەهەدەردانی کاتە،
بەراورد بەو شتانەی تر ئەتوانی لە قوتابخانە بیکەیت."
"ئەوروپا چەندین کۆمەڵە زمانی هەیە لە شوێنی بچووکتردا کۆبۆتەوە."
کەواتە بۆ ئەمریکا، ئاه، سودی چییە زمانێکی تر فێربیت؟
هێندە سوود نابینیت لەو هەموو خۆ ماندوو کردنەت.
ئەمەیان خوازراوترینە لەلام،
"خوێندکارێکی بێرمینگهام ئەبێ نزیکەی
هەزار میل گەشت بکات بۆ سنوورەکانی مەکسیک، و
تەنانەت ئەوکاتەش، هێندە خەڵکی لێئەبێت بە ئینگلیزی قسە بکەن ڕێگای خۆی بدۆزێتەوە."
بە واتایەکی تر، ئەگەر بتوانیت دەستت بەرز بکەیتەوە و
بتوانیت بچیت بۆ شوێنەکەی ئەتەوێت،
کەواتە هیچ سوودێکی نییە بۆت فێری زمانێکی تر ببیت.
هۆکارێکی بەشێکی زۆری ئەم بیروباوەڕە خواستنێکی باوە،
زمان ئامرازە. و
شتێکیش هەیە کە هەتا ڕادەیەک ڕاستە لەبارەی ئەم خواستنەوە.
زمان جۆرێکە لە ئامراز
ڕاستییەکەی، ئەگەر زمانی شوێنەکە بزانیت، باشتر کارت پێئەکرێت وەک لەوەی نەیزانیت.
بەڵام ئاماژە بەوە ئەکات کە زمان تەنیا ئامرازێکە، و
ئەوەش بەدڵنیاییەوە هەڵەیە.
ئەگەر زمان ئامرازێک بوایە، ڕاشکاوانە ئامرازێکی زۆر هەژار ئەبوو.
ماوەیەکی زۆر لەمەوبەریش وازمان لێئەهێنا بۆ شتێکی زۆر باشتر.
بیر لە هەر ڕستەیەک بکەرەوە کە ئەتەوێت.
ئەمە ڕستەیەکە کە دڵنیام پێشتر وتوومە: "دوێنێ کینم بینی."
هاوڕێیەکم هەیە ناوی کینە.
کە ئەم ڕستەیەش ئەڵێم، "دوێنێ کینم بینی،"
بەڕاستی پێتوایە کە
هەموو ئەوەی لە مێشکی منایە ئێستا خراوەتە مێشکی تۆشەوە
لەڕێگەی ڕستەیەکەوە؟
قورسە، چونکە چەندین شتی تر هەیە کە ئەگوزەرێت.
وەک، کە ئەڵێم "دوێنێ،"
لەوانەیە بیر بکەمەوە دوێنێ کەشەکەی چۆن بووە چونکە لەوێ بووم.
ئەگەر بیریشم بێت،
لەوانەیە بیرم بکەوێتەوە شتێک هەبووە بیرم چووە بینێرم، کە وابووە.
ئەمە گاڵتەیەکی پلان بۆ دانراوبوو، بەڵام بەڕاستی بیرم چوو شتێک بنێرم.
ئەوەش واتای ئەوەیە کە ئەبێت ڕۆژی دوو شەممە بیکەم،
چونکە ئەوکاتەیە کە ئەچمەوە ماڵەوە.
بێگوماینش، کە بیر لە دووشەممە ئەکەمەوە،
بیر لە "دووشەمەی شێتانە"ی بانگڵس ئەکەمەوە. گۆرانییەکی خۆشە.
کاتێکیش وشەی "بینیم" ئەڵێم، بیر لەم دەستەواژەیە ئەکەمەوە:
"تێگەشتم! 'پیاوە پیرەکە کاتێک چەکوش و مشارەکەی هەڵگرت."
هەمووکات بیرم ئەکەوێتەوە.
هەرجارێک کە گوێم لە وشەی "بینیم" ئەبێت، هەر بیر لەوە ئەکەمەوە،
چونکە باپیرم هەمووکات ئەیوت،
بۆیە واملێئەکات بیر لە باپیرم بکەمەوە.
ئینجا لەبەر هۆکارێک دووبارە ئەچینەوە سەر "دووشەممەی شێتانە".
لەگەڵ کینیش، کاتێک شتێک ئەڵێم وەک "دوێنێ کینم بینی،'
بیر لە هەلومەرجەکانی ئەو کاتە ئەکەمەوە کە تیایا بینیم. و
ئەمەش ئەو ڕۆژە بوو. ئەمەتا لەگەڵ پشیلەکەما.
بێگومانیش، بیر لە کین ئەکەمەوە،
بیر ئەکەمەوە کە ئەو ئێستا ئەچێت بۆ زانکۆی لۆنگ بیچ،
بیرم ئەکەوێتەوە کە جۆنی هاوڕێم و دایکم
هەردووکیان زانکۆی لۆنگ بیچیان تەواوکردووە،
کەیتی پورزاشم لەمکاتەیا ئەچێت بۆ زانکۆی لۆنگ بیچ.
دووبارە ئەوەش "دووشەممەی شێتانە".
بەڵام ئەمە تەنیا بەشێکی ئەوەیە کە بە مێشکتا یەت
لە کاتێکی دیاریکراودا کاتێک قسە ئەکەیت.
هەموو ئەوەشی ئەمانەوێت بۆ نیشاندانی ئەو هەموو شێواوییەی
کە لە سەرەتا ڕووئەیات، ئەمەیە.
مەبەستم ئەوەیە، هەر ئەمەمان هەیە.
(پێکەنین)
جێی سەرسوڕمانە کە سیستمەکەمان هێندە خراپە؟
بۆیە بیهێنەرە بەرچاوت، ئەگەر بتوانم لەیەکچوونێکتان بەمێ،
بیهێننە بەرچاوتان بتانەوێت لەچی ئەچێت ئەگەر کێکێک بخۆیت،
لەجیاتی خواردنی کێکەکە،
تەنیا پێکهاتەکانی کێکەکە بخۆیت،
یەک بە یەک،
لەگەڵ ڕێنماییەکانا
دەربارەی ئەوەی چۆن ئەکرێت ئەم پێکهاتانە تێکەڵبکرێت بۆ دروستکردنی.
پێویستە ڕێنماییەکانیش بخۆیت.
(پێکەنین)
ئەگەر ناچاربووینایە ئاواهی ئەزموونی کێکمان بکردایە،
هەرگیز کێکمان نەئەخوارد.
هێشتا، زمانیش تەنیا ڕێگەیە -- تەنیا ڕێگەیە --
کە بتوانین لەڕێگەیەوە بزانین چی ڕووئەیات، لە مێشکمانا.
ئەمە ناخی ئێمەیە،
ئەو شتەی ئەمانکات بە مرۆڤ،
ئەوەی وامان لێئەکات جیاواز بین لە گیاندارەکانی تر،
هەمووی لێرەیایە لە شوێنێکا، و
هەموو ئەوەی پێویستە بیکەین بۆ نیشاندانی زمانی خۆمانە.
زمان باشترین ڕێگەمانە بۆ نیشاندانی ئەوەی چی ئەگوزەرێت لەناو مێشکمانا.
بیهێننە بەرچاوتان ئەگەر بمەوێت پرسیارێکی گەورە بکەم، وەک:
"سرووشتی بیرکردنەوە و سۆزی مرۆڤ چییە؟"
ئەوەی پێویستە بیکەیت
ئەوەیە سەیری چەندین زمانی هەمەجۆر بکەیت
کە بتوانیت.
تەنیا یەکێک بەس نابێت.
نموونەیەکتان بەمێ،
ئەمە وێنەیەکی ڕۆمانی بچووکە گرتوومە،
کە بە کامێرایەکی ١٢ مێگا پیکسڵی گرتوومە.
ئێستا، ئەمە هەمان وێنەیە بە پیکسڵی کەمترەوە.
دیارە، هیچ کام لەم وێنانە پشیلەیەکی ڕاستەقینە نییە.
بەڵام یەکێکیان زۆر باشتر تێگەشتنت ئەیاتێ لەسەر پشیلە وەک لەوی تر.
زمان تەنیا ئامراز نییە.
ئەوە میراتی ئێمەیە،
رێگایەکی ئێمەیە بۆ گەیاندنی ئەوەی واتای چییە مرۆڤ بیت.
بێگوماینش، بە "میراتی"ییەکەمان، مەبەستم هەموو مرۆڤەکانە.
لەدەستدانی یەک زمانیش وا ئەکات ئەو وێنەیە زۆر ناڕوونتر بێت.
بۆیە وەک کارێک بۆ ١٠ ساڵی ڕابردوو و
هەروەها درووستکردنەوەیەک، هەر بۆ خۆشی،
زمان درووست ئەکەم.
بەمانە ئەوترێت "کۆنلانگەکان،"
کورتکراوەیەک بۆ زمانە درووستکراوەکان.
ئێستا، کە ئەم ڕاستیانە ئەخەمە ڕوو یەک بەدوای یەکا،
کە چەندین زمان لەناو ئەچن لەسەر هەسارەکەمان و
منیش زمانی نوێ درووست ئەکەم،
لەوانەیە بیر بکەنەوە کە بەستنەوەیەکی نا ڕووکەشی هەیە
لەنێوان ئەم دوانەیا.
ڕاستییەکەی، چەندین کەس هێڵێکیان کێشاوە لەنێوان ئەو خاڵانەیا.
ئەمە پیاوێکە کە زۆر تووڕە بوو
کە زمانێکی دروستکراو هەبوو لە فیلمی "ئەڤاتار"ی جەیمس کامیرۆندا.
ئەڵێت،
"لەو سێ ساڵەدا کە جەیمس کامیرۆن پێویستی پێبوو
بۆ ئەوەی ئەڤاتار بخاتە سەر شاشەکان، زمانێک مرد."
ڕاستییەکەی، لەوانەیە زۆر لەوەش زیاتر.
"زمانی ناڤی، ئەو کونە پڕناکاتەوە کە ئەبوو لەسەری بێت.. "
وتارێکی زۆر کاریگەر و توند --
ئەگەر هیچ بیری لێنەکەیتەوە.
(پێکەنین)
بەڵام ئەوکاتەی لێرەبووم لە کالیفۆرنیا،
دوو پسپۆڕیم تەواوکرد.
یەکێکیان لە زمانەوانیدا، بەڵام ئەوەی تریان لە ئینگلیزیا بوو.
بێگومانیش، پسپۆڕی ئینگلیزیش، خوێندنی زمانی ئینگلیزی،
ڕاستییەکەی خوێندنی ئەو زمانی ئینگلیزییە نییە، کە ئەیزانین،
خوێندنی بابەتە وێژەییەکانە.
وێژە بوارێکی زۆر سەرسوڕهێنەرە،
چونکە وێژە، بەشێوەیەکی فراوانتر، هەر وەک هونەر وایە؛
ئەکەوێتە ژێر شێوازی هونەرەوە. و
بە بەکارهێنانی وێژە چی ئەکەین،
نووسەرەکان، بوون و مێژووی تەواو نوێ درووست ئەکەن.
سەرنجڕاکێشە بۆمان ببینین
چی جۆرە قوڵی و سۆزێک و ڕۆحێکی تایبەتی
ئەکرێت لەلایەن نووسەرەکانەوە بخرێتە ناو ئەم بوونە خەیاڵییانە.
مەبەستم ئەوەیە بەشێوەیەکە -- سەیری ئەمە بکەن.
زنجیرەیەک کتێب هەیە
نوسراوە دەربارەی کەسایەتی خەیاڵی.
هەموو کتێبەکە دەربارەی یەک بوونی خەیاڵی، ساختەی مرۆڤە.
یەک کتێبی تەواوەتی هەیە لەسەر جۆرج بابیت
لە کتێبی "بابیت"ی سینکلێر لێویس، و
گرنتی ئەوەتان ئەیەمێ ئەو کتێبە، درێژترە لە کتێبی "بابیت" خۆی
کە کتێبێکی کورتە.
هیچ کەسێک هەر بیریشێتی؟
زۆرباشە، ڕاستییەکەی بەلای منەوە لە کتێبی "مەین ستریت"ی باشترە.
ئەوە بۆچوونی منە.
هەرگیز گومانمان لەو ڕاستییە نەبووە کە بواری وێژە سەرنجڕاکێشە.
بەڵام سەرەڕای ڕاستییەکە،
تەنانەت زمانەوانەکانیش گرنگی نادەن بەوەی زمانە درووستکراوەکان ئەتوانن
پێمان بڵێن دەربارەی قوڵی ڕۆحی مرۆڤ وەک هەوڵێکی هونەرییانە.
نموونەیەکی بچووکتان ئەیەمێ لێرەیا.
وتارێک نوسرابوو لەسەرم
ماوەیەک لەمەوبەر لە گۆڤارێکی کالیفۆرنیا.
کە ئەم وتارەشیان نوسیبوو،
ویستیان کەسێک لەلایەنی بەرامبەرەوە بێنن،
کە ئەگەر دواتر سەیری بکەیت، لە شتێکی سەیر ئەچێت بیکەیت.
تۆ تەنیا باسی کەسێک ئەکەیت، و
ئەتەوێت کەسێک بێنیت لە لایەنی بەرامبەری ئەو کەسە.
(پێکەنین)
ئەمە پارچە نوسراوێکە زیاد لەپێویست گەورە کراوە.
بۆیە توانیان
یەکێک لە زیرەکترین زمانزانەکانی سەردەمی خۆمان بێنن،
جۆرج لاکۆف، کە زمانزانێکە لە بێرکلی.
کارەکەشی بۆ هەتا هەتایە بواری زمانەوانی و
زانستی توانای فێربوونی گۆڕی.
کاتێکیش پرسیاری لێکرا دەربارەی کارەکەم و دەربارەی زمان درووستکردن بە گشتی،
وتی، "بەڵام زۆر شت هەیە بکرێت لە خوێندنی زماندا.
پێویستە کات لە شتێکی ڕاستەقینەدا بەسەر بەریت."
بەڵێ،
"شتێکی ڕاستەقینە." ئەمە هیچتان بیر ئەهێنێتەوە؟
بەکارهێنانی هەمان ئەو چوارچێوەی کارەی کە خۆی دایهێناوە،
ئەمگەیەنێتەوە سەر ئەم خواستە خەیاڵییە:
زمان ئامرازێکە.
لەوەش ئەچێت کارەکانی لەژێر ئەم خواستە خەیاڵییەیا بێت؛
کە زمان کاتێک بەسوودە کە بەکاربێت بۆ پەیوەندی.
زمان بێسوودە کاتێک ناتوانرێت بەکاربێت بۆ پەیوەندی.
لەوانەیە واتلێبکات بپرسیت: چی لە زمانە مردووەکان بکەین؟
بەڵام بەهەرحاڵ.
بۆیە بەهۆی ئەم بیرۆکەیەوە،
لەوانەیە لەوە بچێت کە لوتکەی نابەجێیە
کۆرسێکی فێربوونی زمانت هەبێت لەسەر زمانی ڤالێریانی باڵا
کە دروستمکرد بۆ زنجیرەی "یاری تەختەکان"ی ئێچی بی ئۆ
لەوانەیە بپرسیت، ئەو ٧٤٠ هەزار کەسە فێری چی ئەبن؟
(پێکەنین)
با سەیرێکی بکەین.
فێری چی ئەبن؟
ئەبێ فێری چی ببن؟
ئەوەت لەبیربێت کە زمانەکەی تر بۆ ئەمە --
بۆ ئەوانەیە بە ئینگلیزی قسە ئەکەن --
ئەوانەی بە ئینگلیزی قسە ئەکەن زۆر شت فێر ئەبن.
ئەمە ڕستەیەکە کە لەوانەیە هەرگیز بەکارینەهێنن بۆ پەیوەندیکردن
بەدرێژایی ژیانیان:
"ڤالا ئابرێ ئورنیس."
"پیاوەکە ژنەکە ئەبینێت."
هێڵە بچووکەکەی ناوەڕاست بەشە گرنگەکەیە،
کەواتە وشە بە وشەیە، وا ئەڵێت. و
چەندین شتی سەرنجڕاکێشیش فێر ئەبن،
بەتایبەتی ئەگەر بە ئینگلیزی قسە بکەن.
فێری ئەوە ئەبن ئەکرێت کردار لە کۆتایی ڕستەکەیا بێت.
ئەوە بەڕاستی ڕوونایات لە ئینگلیزیا کاتێک دوو مشتومڕت ئەبێت.
فێر ئەبن هەندێک جار
زمانێک هاوتای نییە بۆ وشەی "کە" -- بە تەواوەتی تیای نییە.
ئەوە شتێکە زمان پێی ئەکرێت.
فێر ئەبن کە بزوێنێکی درێژ ئەکرێت درێژتر بکرێتەوە،
بەراورد بە جیاوازی لە جۆرێتیا،
کە بزوێنە درێژەکانی ئێمە ئەوە ئەکات؛ هەر لە ڕاستیدا هەمان درێژین.
فێری ئەوە ئەبن کە ئەم گۆڕانکارییە بچووکانە هەیە لە تۆنی دەنگەکانا.
هممم؟ هممم؟
گۆڕانکاری هەیە پێی ئەوترێت شێوەی ناو و جێناو و ئاوەڵناو لە کۆتایی بکەرەکاندا --
(پێکەنین)
کە لە ڕستەیەکدا پێت ئەڵێ کێ چی لە کێ کردووە.
تەنانەت ئەگەر ڕیزبەندی وشەکانیش هەر وەک خۆی بهێڵیتەوە و
کۆتاییەکان بگۆڕیت،
ئەوە ئەگۆڕیت کێ چی لە کێ ئەکات.
فێری ئەوە ئەبن زمانەکان زۆر شت ئەکەن، هەمان شتەکان بەشێوەیەکی جیاواز
ئەشکرێت فێربوونی زمان شتێکی خۆشبێت.
ئەوەی فێری ئەبن ڕێزە بۆ زمان: زمان بە کاپیتاڵکردنی پیتی یەکەم.
بە لەبەرچاوگرتنی ئەو ڕاستییەش کە لەسەدا ٨٨ی ئەمریکییەکان بە ئینگلیزی قسە ئەکەن لە ماڵەوە،
پێموانییە ئەوە شتێکی خراپ بێت.
ئەزانن بۆچی زمانەکان ئەمرن لەسەر هەسارەکەمان؟
لەبەر ئەوە نییە کە حکومەت زمانێک ئەسەپێنێت بەسەر کۆمەڵێکی بچووکتردا،
یان کۆمەڵێکی تەواوەتی لەوانەی قسەی پێئەکەن نامێنن.
ئەوە بەدڵنیاییەوە لە ڕابردووا ڕووی یاوە، و ئێستاش ڕووئەیات،
بەڵام هۆکاری سەرەکی نییە.
هۆکارە سەرەکییەکە ئەوەیە منداڵێک لەدایک ئەبێت بۆ ناو خێزانێک
بە زمانێک قسە ئەکات کە بەشێوەیەکی بڵاو لە کۆمەڵگاکەیا قسەی پێناکرێت، و
ئەو مناڵە فێری نابێت.
بۆچی؟
چونکە ئەو زمانە بەهای نییە لە کۆمەڵگاکەیاندا.
چونکە ئەو زمانە سوودی نییە.
چونکە ئەو زمانە کارێکی دەستناکەوێت ئەگەر بەو زمانە قسە بکات.
چونکە ئەگەر زمان بەس ئامرازێک بێت،
ئەوا فێربوونی زمانی ڕەسەنی خۆیان
هێندەی فێربوونی ڤالێریانی باڵا سوودی ئەبێت بۆیان،
کەواتە بۆ فێریبێت؟
ئێستا...
لەوانەیە خوێندنی زمان نەبێتە هۆی زمانپاراوییەکی زیاتر.
بەڵام لەوانەیە ئەوە کێشەیەکی گەورە نەبێت.
لەوانەیە ئەگەر خەڵکی زیاتر فێری زمانی زیاتر ببن،
ببێتە هۆی پەسەندکردنی زیاتری زمانەکان و
داگیرکاری کەمتر بەرامبەر زمانەوانی.
لەوانەیە ئەگەر ڕێزی زمان بگرین وەک خۆی،
کە گرنگترین داهێنانی مرۆڤایەتییە،
ئەوا لە داهاتووا،
ئەتوانین ئاهەنگ بۆ زمانە زیندووەکان بگێڕین وەک زمانی زیندوو،
وەک لەوەی ببنە پارچەی مۆزەخانەکان.
کیریمڤۆس (ڤالێریان) زۆر سوپاس.
(چەپڵەلێدان)
ဇွန်းတွေ။
ကတ်ထူပုံးတွေ။
ကလေးကစားစရာ မီးရထားတွေ။
ပွဲလမ်းသဘင် အဆင်တန်ဆာတွေ။
နေအိမ်တွေ။
စောင်တွေ။
ခြင်းတွေ။
ကော်ဇောတွေ
ဗန်းစားပွဲတွေ။
စမတ်ဖုန်းတွေ။
စန္ဒယားတွေ။
ဝတ်စုံတွေ။
ဓာတ်ပုံတွေ။
ဒီအရာတွေ အားလုံးက နောက်ဆုံး သုံးလအတွင်းမှာ
ရိုက်ယူခဲ့တဲ့ ဓာတ်ပုံတွေ ဖြစ်တာကလွဲလို့ တူတဲ့ အချက်က ဘာများလဲ။
အဲဒီပုံတွေအတွက် ကျွန်တော် မူပိုင်ခွင့် ပိုင်တာ လွဲလို့ပေါ့လေ။
(ရယ်သံများ)
ဒါတွေအားလုံးဟာ တီထွင်မှုတွေပါ၊
ဘာသာစကားရဲ့ အကျိုးကျေးဇူးကြောင့် ဖန်တီးဖြစ်ခဲ့တာပါ။
ဘာသာစကားသာ မရှိခဲ့ရင် ဒီအရာတစ်ခုမှာမှ ရှိနိုင်ခဲ့ကြမှာ မဟုတ်ပါ။
အဲဒါတွေထဲက တစ်ခုခုကို
ဒါမှမဟုတ် ဒီလို အဆောက်အအုံကြီးမျိုးကို၊
ဘာသာစကားကို မသုံးနိုင်ဘဲနဲ့၊
ဘာသာစကားကို အသုံးပြုပြီး ရခဲ့တဲ့ အသိပညာကို အသုံးမပြုခဲ့ဘဲ ဆောက်လုပ် မရနိုင်ခဲ့ပါ။
အခြေခံအားဖြင့် ဘာသာစကားဟာ တစ်ကမ္ဘာလုံးမှာ အရေးအကြီးဆုံး
အချက် ဖြစ်ပါတယ်။
ကျုပ်တို့ရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအားလုံးတို့က ၎င်းအပေါ်တွင် ရပ်တည်နေကြရတယ်။
ပြီးတော့ ဘာသာစကားကို လေ့လာရန် ရွေးချယ်ကြသူတို့ဟာ
ဘာသာစကား ဘယ်လို ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သလဲ၊ လူသားတွေရဲ့ ဘာသာစကား မတူကွဲပြားကြပုံ၊
အဲဒါက တိရစ္ဆာန်တွေရဲ့ ဆက်သွယ်မှုစနစ်နဲ့ မတူပုံကို လေ့လာသူတို့ကို
ဘာသာဗေဒပညာရှင်တွေလို့ ခေါ်ပါတယ်။
ဘာသာစကားဗေဒ ပညာဟာ အတော်လေး နုသေးတဲ့ ပညာရပ်ပါ။
ပြီးတော့ အဲဒီထဲမှာ အရေးကြီးတဲ့ အချက်တွေ အများကြီး မပါဝင်ကြပါဘူး၊
ဥပမာ၊ လူသားရဲ့ ဆက်သွယ်စကားပြောရေး စနစ်တွေဟာ
တိရိစ္ဆာန်တွေရဲ့ စနစ်နဲ့ လုံးဝကို မတူဘူး၊
ဘာသာစကားအားလုံးတို့ရဲ့ ထုတ်ဖေါ်ပြောနိုင်စွမ်းဟာ
နည်းလမ်းတွေ မတူတောင် တူညီကြပါတယ်။
ဒါတောင်၊ ဘာသာစကား အကြောင်းကို မရပ်မနား ပြောဆိုဆွေးနွေးချင်ကြတဲ့
လူတွေလည်း အထူးပဲ များပြားလှပြီး သူတို့ကိုသူတို့
ဘာသာဗေဒ ပညာရှင်တွေလိုပဲ အားလုံးသိကြတယ်လို့ ထင်မှတ်ကြပါတယ်။
သူတို့က ဘာသာစကားတစ်ခုကို ပြောနိုင်ကြတော့ ထင်နိုင်ကြပါတယ်။
ကိုယ်က ဘာသာစကား တစ်ခုကို ပြောနိုင်တော့
ဘယ်သူမဆို အဲဒီအကြောင်းကို ဆွေးနွေးခွင့် ရှိတယ်ပေါ့။
ခွဲစိတ်ကုဆရာဝန်နဲ့ ခင်ဗျား စကားပြောနေရတာ စိတ်ကူးကြည့်ကြည့်ပါ၊
‘‘ဆရာ၊ ကျနော့်ကို နားထောင်ပါ၊
ကျွန်တော် အသက် ၄၀ ရှိလာပြီ၊
အခုတော့ သွေေးကြော အဆို့ရှင် တစ်ခုနှစ်ခု လောက် လဲပေးဖို့ လိုနေတယ်။
ခင်ဗျားကလည်း ကျွန်တော့်အမြင်ကို သဘောတူမှာပါ။‘‘
လက်တွေ့ဘဝထဲမှာ တကယ့်ကို အဲဒီလို ဖြစ်ပျက်နေပါတယ်။
Neil deGrasse Tyson ရဲ့ "Arrival," ကားကို မှတ်မိကြမယ်ဆိုရင်၊
ဒီပြင်ဂြိုဟ်သားတွေနဲ့ ဆက်သွယ် ပြောဆိုနိုင်ဖို့အတွက် သူဟာ
လျှိုဝှက်စာတွေကို ဖြေနိုင်သူကို ရှာဖွေယူဖို့ လိုအပ်မယ်၊
ဘာသာဗေဒပညာရှင်ကို ခေါ်မယ်ဆိုရင်
ဂြိုလ်သားတွေနဲ့ဆက်သွယ်ပြောဆိုတဲ့အခါမှာ
ဂြိုလ်သားတွေရဲ့ ဘာသာစကားကို ဘာမှ မသိတဲ့ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင်ဟာ
အဲဒီလို အခြေအနေမျိုးထဲမှာ
ဘယ်လိုမှာမှ အသုံးဝင်မှာ မဟုတ်လို့ပါ။
ဟုတ်ပါတယ်၊ "Arrival" ရုပ်ရှင်ကားရဲ့ သာဓကဟာ စဉ်းစားစရာပါပဲ။
အဲဒီရုပ်ရှင်အစား ကျနော် ဆွေးနွေးချင်တာက ဟေ့လူတွေ၊
ဂြိုလ်သား အများအပြားတို့ဟာ ဧရာမအာကာသယာဉ်ကြီးတွေနဲ့
ကျုပ်တို့ဆီကို လာနေကြတာက ဆက်သွယ်စကားပြောဖို့ သက်သက် အတွက်ပဲလား၊
ဒီတော့ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင်ကို ငှားဖို့ လိုနေတယ်ပေါ့။
(ရယ်သံများ)
အမေရိကန် အစိုးရဆီမှာ ဘတ်ဂျက် ည်းနေလို့လား၊ ပြဿနာတစ်ခုခု ရှိနေလို့လား။
(ရယ်သံများ)
ဒီလိုတွေးခေါ်မှုတွေက နားလည်မှု လွဲမှာနေတာတွေကို ထောက်ပြနေတယ်၊
ဘာသာစကားဆိုတာက ဘာလဲ၊ ဘာသာစကားဆိုင်ရာ၊ ပြီးတော့ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင်ကိုပါ
အပေါ်ယံ ချဉ်းကပ်မှုမျိုးပါ။
ခုနက ပြောပြခဲ့တဲ့ လွှဲမှားနေတဲ့ နားလည်မှု တော်တော်များများကို
Forbes မဂ္ဂဇင်းထဲက စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတဲ့ ဆောင်းပါးထဲမှာ
စုပေါင်းဖေါ်ပြထားတယ်။ အထက်တန်းကျောင်းသား တွေ နိုင်ငံခြားဘာသာကို သင်ရန် ဆောင်းပါးပါ။
၎င်းထဲက အချက်အလက် တချို့ကို ကျွန်တော် ကိုးကားရပါမယ်၊
အဲဒီနောက် ခင်ဗျားတို့က အဲဒီလို အယူအဆတွေ မှန်မမှန်ကို
ချင့်ချိန်း ခန့်မှန်း သုံးသပ်နိုင်ကြမှာပါ။
"အမေရိကန်တွေဟာ ဂန္ထဝင်ဝတ္ထုတွေကို ဘာသာပြန်နဲ့တောင်မှ ဖတ်ခဲကြတယ်။‘‘
အဲဒီလိုဆိုရင်၊ ထိုသူတို့ဟာ မူရင်းဘာသာနဲ့ မဖတ်ကြဖို့ များတော့
သူတို့ကို နိုင်ငံခြားဘာသာစကားကို သင်ပေးဖို့ ဘာ့အတွက် လိုအပ်ပါသလဲ။
ဆိုလိုရင်းက ဘာများလဲ။
"ကျောင်းမှာ နိုင်ငံခြားဘာသာစကားကို သင်ယူမှုဟာ ကျောင်းမှာ ပြုလုပ်နိုင်တဲ့
အခြားအရာတွေနဲ့စာရင် အချိန်ကို ဖြုန်းမှုသက်သက်ပါ။"
ဥရောပမှာ အတော်သေးငယ်တဲ့ ဒေသထဲတွင် ဘာသာစကားအုပ်စုတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။‘‘
ဒီတော့ အမေရိကန်တွေ အနေနဲ့ အခြားဘာသာ စကားတစ်ခုကို သင်ယူဖို့က ဘာ့အတွက်များလဲ။
တကယ်ပါပဲ၊ အဲဒါ့အတွက် ကိုယ်စိုက်ထုတ်ရမယ့် အချိန်အတွက် ဆုလာဘ် ရစရာမရှိပါဘူး။
ကျွန်တော်အကြိုက်ဆုံး အပိုဒ်က-
Birmingham မြို့မှ ကျောင်းသားဟာ မက်ဆီကို နယ်ခြားဆီ ရောက်ဖို့
မိုင်ထောင်ချီ ခရီးထွက်ရလိမ့်မယ်၊ ဒါတောင် အဲဒီဒေသမှာ
ထိုသူဟာ ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ အင်္ဂလိပ်လို ပြောနိုင်ဖို့ များပါတယ်။‘‘
တနည်းအားဖြင့် ကိုယ်ဟာ တစ်နေရာရာကို သွားနိုင်စွမ်း ရှိရင်၊
ကိုယ်လိုချင်တဲ့ နေရာတွေကို သွားနိုင်ပြီး
ဒီ့ပြင်ဘာသာစကားကို သင်ယူခြင်းဟာ ဘယ်လိုမှ အဓိပ္ပါယ်မရှိပါ။
ဒီလို တွေးထင်လာစေတဲ့ အကြောင်းရင်းက ခံယူချက်ဆိုင်ရာ အမှားကြောင့်ပါ၊
ဘာသာစကားဟာ ကိရိယာတခုပါ ဆိုတဲ့ အချက်ကြေင့်ပါ။
အဲဒီလို ခံယူချက်က ဟုတ်မှန်သလို စဉ်းစားစရာ အကြေင်းတွေ ရှိကြတာ အမှန်ပါပဲ။
ကိုယ်ဟာ ဒေသသုံး ဘာသာစကားကို မသိရင် ဘာမှမလုပ်နိုင်ဘူး ဆိုတော့
ဘာသာစကားဟာ ကိရိယာတစ်ခုနဲ့ တူတာ မှန်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဘာသာစကားကို ကိရိယာတစ်ခု သက်သက်လို မြင်မှုကျတော့
လုံးဝကြီးကို မှားနေပါတယ်။
ဘာသာစကားဟာ ကိရိယာတခုမျှသာ ဖြစ်ခဲ့ရင် အတော့်ကို ဟောင်နွမ်းလောက်ပါပြီ။
ပိုကောင်းတာကို ရှာတွေ့လို့ အဲဒါကို စွန့်ပစ်ခဲ့သင့်တာ ကြာလှပါပြီ။
ဒီနေရာမှာ ဝါကျတစ်ကြောင်း စဉ်းစားကြည့်ပါ။
ကျွန်တော့်ဘဝထဲတွင်“မနေ့က ကျွန်တော် Kyn ကိုမြင်ခဲ့တယ်” ပြောခဲ့ဘူးပါတယ်။
ကျွန်တော့် သူငယ်ချင်း အမည်က Kyn ပါ။
"Yesterday I saw Kyn " လို့ ပြောဆိုချိန်မှာ
ကျွန်တော့် ခေါင်းထဲမှာ ပေါ်ပေါက်နေသမျှ အားလုံးဟာ
ခုနက ဝါကျမှတစ်ဆင့် ခင်ဗျားရဲ့ စိတ်ထဲမှာပါ
ပေါ်လာပြီလို့ သေချာပါသလား။
ဆက်စပ်နေတဲ့ အချင်းအရာတွေ များလွန်းလို့ သေချာဖို့ မလွယ်ပါ။
ဥပမာ၊ "မနေ့က" စကားလုံး ဆိုပါစို့။
ကျွန်တော်က အဲဒီမှာ ရာသီဥတု ဘယ်လို ရှိခဲ့မှန်းကို ထင်မိနိုင်သေးတယ်။
ဆက်ပြီး ကျွန်တော် မှတ်မိသေးတာက
အီးမေးလ်ပို့ဖို့ ကျွန်တော် မေ့သွားခဲ့သို့ ပို့ခဲ့ရတာမျိုးပါ။
ဒါက တမင်ကို နောက်ပြောင် ပြောလိုက်တာပါ၊ မေးလ်ပိုဖို့ မေ့သွားတာ အမှန်ပါ။
ဒီတော့ အဲဒါကို တနင်္လာကျမှ လုပ်ရမယ့် သဘောပါ၊
အဲဒီနေ့ ကျွန်တော် အိမ်ကို ပြန်ရောက်မှာမို့လို့ပါ။
ဒါနဲ့၊ တနင်္လာနေ့ကို စဉ်းစားလိုက်တာနဲ့
ကျွန်တော်ဟာ Bangles တွေရဲ့ "Manic Monday" ဆိုတဲ့ သီချင်းကောင်းကို စဉ်းစားမိတယ်။
ပြီးတော့ "saw" လို့ ပြောလိုက်လို့ စဉ်းစားမိတဲ့ စကားစုက-
"ငါမြင်ပြီ။' မျက်မမြင်သူက သူ့တူနဲ့ လွှကို ယူလိုက်တာကို မြင်မိတယ်။
အမြဲတမ်း ဒီအတိုင်းပဲ။
ကျွန်တော် "saw" စကားလုံးကို ကြားရင်၊ ပြောမိရင် အမြဲတမ်း အဲဒီလို စဉ်းစားတတ်တယ်။
အဖိုးရဲ့ ပြောနေကျ စကားလုံးတွေပါ၊
တဆက်တည်း အဖိုးကိုလည်း သတိရစရာပါ။
ကျွန်ုပ်တို့ဟာ "Manic Monday" အကြောင်း ပြန်ပြောဆိုကြရဦးမယ်။
"Yesterday I saw Kyn" ဝါကျထဲမှာ Kyn ကို ပြောဆိုခဲ့ရာတွင်လည်း၊
ကျွန်တော် သူ့ကိုတွေ့မြင်ခဲ့ရတဲ့ အခြေအနေတွေကိုပါ စဉ်းစားမိမှာပါ။
ထိုနေ့တုန်းကလည်း အလားတူ ဖြစ်ခဲ့တယ်။ သူဟာ ကျွန်တော့်ကြောင်နဲ့ အတူ ဒီမှာ ရှိနေတယ်။
ကျွန်တော် Kyn အကြောင်းကို စဉ်းစားနေစဉ်
သူအခု Long Beach State သွားနေတာကို သိတယ်၊
တဆက်တည်း ကျွန်တော့်မိတ်ဆွေနဲ့ ကျွန်တော့်မိခင်တို့ဟာ
နှစ်ဦးစလုံး Long Beach State မှ ဘွဲ့ရခဲ့တာ မှတ်မိမယ်၊
ကျွန်တော့ တူမဝမ်းကွဲ Katie အခု Katie Long Beach State တက်နေတယ်။
အားလုံးကး "Manic Monday" သဘောပါပဲ။
ကိုယ်က တစ်ခုခုပြောချိန်မှာ ခေါင်းထဲမှာ ပေါ်လာတတ်တာတွေရဲ့
အစိတ်အပိုင်း အချို့ပဲ ရှိပါသေးတယ်။
ကျုပ်တို့အားလုံး ကိုယ့်ခေါင်းထဲမှာ ဖြစ်ပျက်နေတာတွေကို
အဲဒီလိုပုံစံ စဉ်းစားလေ့ ရှိကြပါတယ်။
ကျုပ်တို့ အားလုံး အလားတူပါပဲ။
(ရယ်သံများ)
ဒီတော့ ကျုပ်တို့ရဲ့ စနစ်က အခုလို ညံ့နေတာဟာ ဘာမှ အံ့အားသင့်စရာမဟုတ်ပါ။
ဥပမာ တစ်ခုကို ပြသပေးတဲ့ အနေနဲ့
ခင်ဗျားတို့က ကိတ်မုန့်စားရတာ ဘယ်လိုလဲ သိချင်ကြတယ် ဆိုပါစို့၊
ကိတ်မုန့်ကိုယူပြီး စားမယ့်အစား
ကျုပ်တို့ဟာ ကိတ်ထဲ ပါဝင်တဲ့ အရာတွေကို
တစ်ခုပြီးတစ်ခု ညွှန်ကြားချက်နဲ့အတူ
စားပစ်ကြရန် လိုအပ်ပါမယ်။
ဝင်ပစ္စည်းတွေက ပေါင်းစည်းမိလျက် ကိတ်မုန့် ဖန်တီးပေးပုံအကြောင်း သိရန်အတွက်ပါ။
ခင်ဗျားတို့ ညွှန်ကြားချက်ကိုပါ စားပစ်ရမယ်။
(ရယ်သံများ)
ကျုပ်တို့က ကိတ်မုန့်ကို အဲဒီပုံစံနဲ့ လက်တွေ့စမ်းသပ်ကြရမယ်ဆိုရင်၊
ကျုပ်တို့ဟာ ကိတ်မုန့်ကို ဘယ်တော့မှ စားဖြစ်မှ မဟုတ်ပါဘူး။
ဒါပေမဲ့၊ ကျုပ်တို့ ခေါင်းထဲမှာ ဖြစ်ပျက်နေ တာတွေကို နားလည်ရန်
ဘာသာစကားဟာ တစ်ခုတည်းသော နည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါက ကျွန်တော်တို့ရဲ့ အတွင်းပိုင်းလက္ခဏာပါ၊
ကျုပ်တို့ကို လူသားလုပ်ပေးတဲ့ အရာပါ၊
ကျန်တဲ့ တိရိစ္ဆာန်တွေနဲ့ကျုပ်တို့ကို မတူအောင် လုပ်ပေးတဲ့ အချက်ပါပဲ၊
ကျုပ်တို့ အတွင်းထဲမှာ တစ်နေရာရာမှာရှိနေတဲ့ အရာပါ၊
ကျုပ်တို့အနေနဲ့ အဲဒါကို မိတ်ဆက်ပေးဖို့ လိုအပ်တာက ကျုပ်တို့ရဲ့ ဘာသာစကားတွေပါပဲ။
ကျုပ်တို့ခေါင်းထဲမှာ ဖြစ်ပျက်နေတာကို ပြသဖို့ ဘာသာစကားဟာ အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းပဲ။
‘‘လူသားရဲ့ တွေးခေါ်ပုံနဲ့ ခံစားချက်များရဲ့ သဘာဝက ဘာလဲ‘‘
မေးခွန်းကို ခင်ဗျားတို့အား မေးလိုတာကို စိတ်ကူးကြည့်ကြပါ။
ခင်ဗျား လုပ်ချင်ကြမှာက
အတတ်နိုင်ဆုံး အများဆုံး ကွဲပြားကြတဲ့ ဘာသာစကားတွေကို
လေ့လာကြရပါမယ်။
တစ်ခုတည်းကို လေ့လာရုံနဲ့ မဖြစ်နိုင်ပါ။
ခင်ဗျားတို့အား ဥပမာတစ်ခု အနေနဲ့၊
ကြောက်လေး Roman ရဲ့ ပုံတစ်ပုံ ရိုက်ထားရာ၊
12 megapixel ကင်မရာနဲ့ ရိုက်ယူခဲ့တယ်။
ဒါကျတော့ အဲဒီကြောင်ရဲ့ ပုံပါပဲ၊ ဒါပေမဲ့ pixel ပိုနည်းတဲ့ပုံပါ။
ဒီပုံနှစ်ပုံလုံးဟာ တကယ့်ကြောင်ပါလို့ ပြောမရနိုင်တာ ရှင်းနေပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ တစ်ပုံက နောက်ပုံနဲ့စာရင် ကြောင်ကို ပိုပြီးပြည့်စုံစွာ ဖေါ်ပြနိုင်ပါတယ်။
ဘာသာစကားဟာ ကိရိယာတစ်ခု သက်သက်မဟုတ်ပါ။
၎င်းဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့အမွေပါ။
အဲဒါဟာ လူသားဖြစ်ရခြင်းရဲ့ အနှစ်သာရကို ဖေါ်ပြပေးနေပါတယ်။
ပြီးတော့ ကျွန်တော်က ကျုပ်တို့အမွေလို ပြော လိုက်တာက လူသားတိုင်းကို ဆိုလိုတာပါ။
ဘာသာစကား တစ်ခုတည်း ဆုံးရှုံးရခြင်းဟာ ကားချပ်ပုံကို ပြတ်သားမှု နည်းသွားစေပါတယ်။
ကျွန်တော်ဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ ၁၀ နှစ် အတွင်းမှာ
အလုပ်အနေနဲ့ရော၊ ပျော်စရာ အနေနဲ့ပါ၊
ကျွန်တော်ဟာ ဘာသာစကားတွေကို ဖန်တီးခဲ့ပါတယ်။
အဲဒါတွေကို "conlangs" လို့ ခေါ်ကြတယ်၊
"constructed languages" ရဲ့ အတိုကောက်ပါ။
အချက်နှစ်ချက်ကို ဘေးချင်းယှဉ် မိတ်ဆက်ပေးလိုက်ခြင်းက
ကျုပ်တို့ဟာ ကမ္ဘာ့ဘာသာစကားတွေကို ဆုံးရှုံးနေရတယ်၊
ကျွန်တော်က ဘာသာစကားအသစ်ကို ဖန်တီးနေတယ် ဆိုတော့
အဲဒီနှစ်ချက် အပြင်ပန်းဆက်သွယ်မှု ရှိနေသလို
ထင်စရာ ရှိနိုင်ပါတယ်။
တကယ်တော့ လူတော်တော်များများတို့က အဲဒီလို ဆက်စပ်ဖို့ ကြိုးပမ်းခဲ့ကြပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ခုနက ပြောဆိုနေတာတွေရဲ့ ဘောင်အပြင်ကို ထိုးထွက်နေတဲ့
James Cameron ရဲ့ Avatar ရုပ်ရှင်ထဲက conlang တစ်ခု ရှိနေပါတယ်။
သူအဆိုအရ
"သုံးနှစ်အတွင်းမှာ ၎င်းဟာ James Cameron ကို သိမ်းယူနိုင်ခဲ့တယ်။
Avatar ကို ရုံတွေမှာ လိုက်ပြပြီးတဲ့နောက် အဲဒီဘာသာစကား သေဆုံးသွားပါပြီ။‘‘
နောက် ပြောစရာ ရှိပါသေးတယ်။
"Na'vi, alas ရဲ့ နေရာကို ဘယ်လိုမှာမှ အစားထိုးလို့ ရနိုင်မယ် မထင်ပါ..."
တကယ့်ကို လေးနက်လှပြီး နောင်တရစရာပါ၊
တချို့တို့ကတော့ အဲဒီအကြောင်း စဉ်းစားချင်မှ စဉ်းစားမိကြမှာပါ။
(ရယ်သံများ)
ကျွန်တော် ဘွဲ့ယူစဉ်တုန်းက
အဓိက ဘာသာရပ် နှစ်ခုကို သင်ယူခဲ့တယ်။
တစ်ခုက ဘာသာဗေဒ ဖြစ်ခဲ့ပြီး နောက်တစ်ခုက အင်္ဂလိပ်စာပါ။
အင်္ဂလိပ်ကို အဓိကဘာသာအဖြစ် သင်ခဲ့တာ၊ အင်္ဂလိပ်စာကို လေ့လာခဲ့တာက
လက်တွေ့မှာကျတော့ ကျုပ်တို့ သိရှိကြသလို အင်္ဂလိပ်စာလေ့လာမှုမဟုတ်ခဲ့ဘဲ
စာပေကို လေ့လာမှုသာ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
စာပေဆိုတဲ့အရာ တကယ့်အံ့ဩစရာကြီးပါ၊
အခြေခံအားဖြင့် စာပေဟာ ပိုကျယ်ပြန့်စွာ ပြောရရင် အနုပညာနဲ့ဆင်ပါတယ်။
၎င်းဟာ အနုပညာဆိုတဲ့ ခေါင်းစီးအောက်မှာပါ။
စာပေကို ကျုပ်တို့ လေ့လာကြည့်ရင်၊
စာရေးဆရာတွေဟာ လုံးဝကို အသစ်ဖြစ်ကြတဲ့ ဖြစ်ရပ်တွေကို ဖန်တီးကြပါတယ်။
စာရေးသူတို့က သူတို့စိတ်ကူးယဉ်ပြီး ဖန်တီးပေးလိုက်ကြတဲ့
ဇာတ်ကောင်များထည့်ကို ထည့်ပေးလိုက်လို့ ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးတို့ဟာ
နက်ရှိုင်းတဲ့ စိတ်ခံစားချက်တွေကို ခံစားလာကြရပါတယ်။
သူတို့ရဲ့ လက်ရာ အစွမ်းထက်ပုံကို ဒါတွေကို ကြည့်ရင် ထင်ရှားနေပါတယ်။
လုံးဝကို စိတ်ကူးထားတဲ့ ဇာတ်ကောင်တွေ အကြောင်း
စာအုပ်တွေ တသီတတန်းကြီး ရှိပါတယ်။
တနည်း၊ စာအုပ်တစ်အုပ်လုံးဟာ အတုဖန်တီးထားတဲ့ လူတစ်ယောက် အကြောင်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
George F. Babbitt ဆိုသူ အကြောင်း စာအုပ်ရှိပါတယ်။
Sinclair Lewis ရဲ့ "Babbitt" စာအုပ်ပါ၊
အဲဒီစာအုပ်ဟာ ‘‘Babbitt‘‘ ကိုယ်၌ထက်ကို ပိုရှည်တာ အာမခံနိုင်ပါတယ်။
စာအုပ်ကိုယ်၌ကျတော့ တိုတိုလေးပါ။
တစ်ယောက်ယောက်က အဲဒါကို မှတ်မိရဲ့လား။
စာအုပ်ဟာ အတော်လေး ကောင်းပါတယ်၊ ‘‘Main Street‘‘ ထက်ပိုကောင်းတယ်ထင်တယ်။
အဲဒီစာအုပ်ကို ကျွန်တော် အရမ်း ကြိုက်ပါတယ်။
ဒီတော့ စာပေဟာ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းတာကို ကျုပ်တို့ ဘယ်တော့မှ မေးခွန်း မထုတ်ခဲ့ကြပါ။
အဲဒါအပြင့်၊
ဘာသာဗေဒပညာရှင်တွေကတောင်မှ ဖန်တီးထားတဲ့ စာပေက ဘာတွေ ပြောနိုင်ကြောင်း
အနုပညာအဖြစ် လူသားတွေရဲ့ ခံစားချက်ကို သက် ရောက်နိုင်ပုံကို စိတ်မဝင်စားကြပါဘူး။
ကျွန်တော် ဥပမာ ကောင်း တစ်ခုကို ပြပါမယ်။
တချိန်တုန်း ကျွန်တော့်အကြောင်း ဆောင်းပါး တစ်ပုဒ် ပေါ်လာခဲ့တယ်။
California alumnimagazine ထဲမှာ မကြာခင်တုန်းကပါ။
အဲဒီဆောင်းပါးကိုရေး သူတို့ရေးကြစဉ်
ဝေဖန်ရေးပေးမယ့်သူ တစ်ယောက်ယောက်ကို သူတို့ ရှာလိုခဲ့ကြတယ်၊
လုပ်ရိုးလုပ်စဉ် မဟုတ်ဘဲ ထူးဆန်းနေခဲ့ပါတယ်။
ကိုယ်က လူတစ်ယောက် အကြောင်းကို ပြောပြနေတုန်းပဲ ရှိသေး၊
အဲဒီသူကို ဝေဖန်ရေးမယ့် လူတစ်ယောက်ကို ရှာချင်နေကြပြီ။
(ရယ်သံများ)
တကယ်ကျတော့ အဲဒါကြောင့် အချိန်ကို ဆွဲနေသလို ဖြစ်သွားခဲ့တယ်။
နောက်ဆုံးတွင် သူတို့ ကျုပ်တို့ခေတ်အတွင်း
အကျော်ကြားဆုံး ဘာသာဗေဒပညာရှင်ကို ရှာတွေခဲ့ကြတယ်၊
ကျုပ်တို့ ဒီBerkeley မှ ဘာသာဗေဒပညာရှင် George Lakoff ပါ။
သူရဲ့ သုတေသနများဟာ ဘာသာဗေဒပညာနဲ့ သိရှိနားလည်မှုပညာ နယ်ပယ်ကို
အခြေခံမှအစ ပြောင်းပစ်ခဲ့ကြပါတယ်။
သူ့ကို ကျွန်တော့်အကြောင်း၊ အထူးသဖြင့် ဘာသာစကား ဖန်တီးမှုအကြောင်း မေးကြည့်တော့၊
"ဘာသာစကား လေ့လာမှုထဲမှာ လေ့လာစရာတွေ များလှပါတယ်၊ ကျုပ်တို့ဟာ
လက်တွေ့ကျတဲ့ အရာတစ်ခုခုအတွက် အချိန်ကို ဖြုန်းသင့်တယ်။‘‘ ဖြေခဲ့ပါတယ်။
တကယ်ပါ။
"လက်တွေ့ကျတဲ့ အရာတစ်ခုခု"က ခင်ဗျားတို့ကို တစ်ခုခု သတိမရစေဘူးလား။
သူကိုယ်တိုင် တီထွင်ခဲ့တဲ့ မူဘောင်ကိုပဲ ပြန်သုံးချင်ပါတယ်၊
ကျွန်ုပ်တို့ ခံယူပြောဆိုလာခဲ့ကြတဲ့ ခံယူချက်ကို ပြန် ထောက်ပြပါရစေ-
ဘာသာစကားဟာ ကိရိယာတခုပါ။
သူကပါ အဲဒီလို ခံယူချက်ကို လက်ခံထားလျက် လုပ်ကိုင်နေပုံရပါတယ်၊
ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးပြုနိုင်မှသာ ဘာသာစကားဟာ အသုံးဝင်တယ် ဆိုတဲ့အချက်ပါ။
ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးပြုမရနိုင်ရင် ဘာသာစကားဟာ အသုံးမဝင်ပါ။
ကျုပ်တို့ဟာ သေနေကြပြီဖြစ်တဲ့ ဘာသာစကားတွေ ကိုကော ဘာလုပ်ကြရမလဲ စဉ်းစားကြရမယ်။
ဘယ်လိုပဲဖြစ်ဖြစ်ပေါ့လေ။
အဲဒီလို ယူဆကြရိုးမှန်ပါက၊
ကျွန်တော်က HBO ရဲ့ "Game of Thrones" အတွက် ဖန်တီးပေးခဲ့တဲ့
High Valyrian ဘာသာစကား တစ်ခုဖြစ်တဲ့ Duolingo သင်တန်းကို
တက်မှုဟာ အဓိပ္ပါယ် လုံးဝမရှိနိုင်ပါ။
တကယ်တမ်းတွင် လူ ၇၄၀,၀၀၀ တို့ဟာ သင်တန်းကို တက်နေကြပါတယ်။
(ရယ်သံများ)
အဲဒီအကြောင်းကို ကြည့်ကြရအောင်။
သူတို့ ဘာတွေကို သင်ယူနေကြသလဲ။
သူတို့ဘာတွေကို သင်ယူရရှိမယ်လို့ မျှော်လင့်နေကြလဲ။
ကောင်းပြီ၊ ဒီလို နောက်ဘာသာစကားကို သင်ယူနေကြသူတို့က--
အင်္ဂလိပ်လိုပြောသူတွေ ဆိုတာကို ထည့်စဉ်းစားကြည့်ပါက။
အင်္ဂလိပ်စကားပြောသူ တော်တော်များများက အဲဒီမှာ သင်ယူနေကြတယ်။
ကျွန်တော် ဖတ်ပြမယ့် ဝါကျကို ဆက်သွယ်စကားပြောဖို့ ဘယ်တော့မှာမှ
သူတို့ရဲ့ဘဝထဲတွင် သုံးကြမှာ မဟုတ်ပါဘူး-
"Vala ābre urnes."
အင်္ဂလိပ်လိုက "The man sees the woman."
အလယ်မှာ မြင်ရတဲ့ လိုင်းငယ်က သင်္ကေတပါ၊
စကားလုံး တစ်လုံးချင်းစီကို ဘာသာပြန်ပေးထားတာပါ။
သူတို့ဟာ၊ အထူးသဖြင့် အင်္ဂလိပ်လို ပြောဆိုကြသူတွေဆိုရင်၊
အံ့အားသင့်ဖွယ် အရာတွေကို သင်ယူနေကြပါတယ်။
ကြိယာဟာ ဝါကျရဲ့ အဆုံးမှာ ရှိနိုင်တာ သူတို့သိလာကြရမယ်။
ပြောဆိုချင်တာ နှစ်ခုရှိနေရင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ထဲမှာ အဲဒီလို လုပ်မရနိုင်ပါ။
ပြီးတော့ အဲဒီမှာ "the" လုံးဝမရှိဘူးဆိုတော့
သူတို့ဟာ ဘာသာစကား တချို့ထဲတွင် the မရှိတာကို သိလာကြရတယ်။
ဘာသာစကားဟာ အဲဒါကို လုပ်ပေးနိုင်ပါတယ်။
ရှည်လျားတဲ့သရသံဟာ အချိန်ကာလအရပါ ပိုကြာရှည်နိုင်တာကို သူတို့ သိလာကြတယ်။
အင်္ဂလိပ်စာထဲမှာလို စကားလုံးအတိုအရှည်နဲ့ အဆိုင်ဘဲ
သရသံဟာ ရှည်လျားတတ်တာမျိုး မဟုတ်ပါ။
ပြီးတော့ သူတို့ဟာ အဲဒီမှာ အသံ ပြောင်းလဲပုံကို သင်ယူကြရတယ်။
အင်း။ အင်း။
နာမ်တွေကို အဆုံးသတ်ရာတွင် အသံပြောင်းပေးမှု ရှိပါတယ်--
(ရယ်သံများ)
ဝါကျတစ်ခုထဲတွင် ဘယ်သူက ဘယ်သူကို ဘာလုပ်တယ် ဆိုတာကို ပြသပေးပါတယ်။
တကယ်လို့များ စာလုံးတွေရဲ့ နေရာကို မပြောင်းတောင်
အဆုံးသတ်သံကို ပြောင်းလိုက်ရင်၊
ဘယ်သူက ဘယ်သူကို ဘာလုပ်ကြောင်း အဓိပ္ပါယ် ပြောင်းသွားမယ်။
သူတို့ဟာ ဘာသာစကားတွေဟာ တူတဲ့အရာတွေကို မတူကွဲပြားစွာ လုပ်နိုင်တာကို သင်ယူနေကြတယ်။
ပြီးတော့ ဘာသာစကား သင်ယူရတာ ပျော်စရာကောင်းတာကို ပြနေတယ်။
သူတို့လုပ်နေကြတာက ဘာသာစကားအား လေးစားမှုကို ပြသနေကြတာပါ။
အမေရိကန်လူမျိုး ၈၈ ရာခိုင်နှုန်းတို့ကသာ အိမ်မှာ အင်္ဂလိပ်လို ပြောကြတယ် ဆိုတော့၊
ဒါဟာ ဆိုးတဲ့အရာပါလို့ ပြောမရနိုင်ပါ။
ကျုပ်တို့ ဂြိုဟ်ပေါ်မှာ ဘာသာစကားတွေ သေနေကြတာ ဘာကြောင့်လဲ သိကြလား။
အစိုးရက လူအုပ်စုငယ်ကို ဘာသာစကား တစ်မျိုးတည်းသုံးရန် အမိန့်ပေးလို့ မဟုတ်ပါ။
ဒါမှမဟုတ် ဘာသာစကား တစ်မျိုး ပြောသူတွေကို ရှင်းပစ်ခဲ့လို့ မဟုတ်ပါ။
အတိတ်ကာလမှာ အဲဒီလို ဖြစ်နိုင်ခဲ့ပြီး အခုလည်း ဖြစ်ပျက်နေပုံပေမဲ့၊
အဓိကအကြောင်းရင်းက အဲဒါ မဟုတ်ပါ။
အဓိကအကြောင်းရင်းက ကလေးတစ်ဦး မွေးလာတဲ့ မိသားစုရဲ့ ဘာသာစကားကို
သူတို့အသိုင်းအဝိုင်းမှာ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မပြောဆိုကြလို့ပါ။
အဲဒါနဲ့ အဲဒီကလေးဟာ သူ့ဘာသာစကားကို မသင်ဖြစ်တော့ပါ။
ဘာကြောင့်လဲ ဆိုရင်။
အဲဒီ ဘာသာစကားကို သူတို့ရဲ့ အသိုင်းအဝိုင်းမှာ တန်ဖိုးမထားကြလို့ပဲ။
အဲဒီ ဘာသာစကားဟာ အသုံးမဝင်လို့ပါ။
အဲဒီကလေးဟာ သူ့ဘာသာစကားကို သင်ယူပြောကြား ခဲ့မယ် ဆိုရင် အလုပ်ရနိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။
ဘာသာစကားဟာ ကကိရိယာ သက်သက် ဖြစ်ခဲ့ရင်
ကိုယ့်မိခင်ဘာသာစကားကို သင်ယူမှုဟာ
High Valyrian ကို သင်ယူသလိုပဲ အသုံးဝင်မှာပါ။
ဒီတော့ စိုးရိမ်စရာ မရှိပါဘူး။
ဆက်ပြောချင်တာက...
ဘာသာစကားကို လေ့လာမှုဟာ ဘာသာစကားပို ကျွမ်းကျင်စေမှာ ဟုတ်ချင်မှ ဟုတ်နိုင်ပေမဲ့
တကယ်တော့ အဲဒီအချက်ဟာ သိပ်အရေးမကြီးပါဘူး။
ပိုပိုများတဲ့လူတွေက ဘာသာစကားတွေကို ပိုပိုလေ့လာလာကြပါက၊
ဘာသာစကားဆိုင်ရာ သည်းခံစိတ် ပိုကြီးထွားလာစေလျက်
ဘာသာစကားအရ နယ်ချဲ့မှုဟာ နည်းလာမှာပါ။
ကျုပ်တို့က ဘာသာစကားကို တကယ့်ကို လေးစားကြပါက--
လူသားတို့အတွက် တကယ့်ကို အကြီးမားဆုံး တီထွင်မှုအဖြစ် လေးစားကြပါက--
အနာဂါတ် တစ်နေ့တွင်
ကျုပ်တို့ အန္တရာယ် ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ ဘာသာစကား များ ရှင်သန်နေကြလို့ ဆက်ဂုဏ်ပြုနိုင်ကြမယ်။
ပြတိုက်ထဲမှာသာ မြင်ရမှာကို ရှောင်ရှားနိုင်ကြမှာပါ။
(High Valyrian) Kirimvose. ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။
(လက်ခုပ်သံများ)
Lepels.
Kartonnen dozen.
Elektrische peutertreinen.
Feestversieringen.
Springkastelen.
Dekens.
Manden.
Tapijten.
Dienbladtafels.
Smartphones.
Piano's.
Jurken.
Foto's.
Wat hebben al deze dingen gemeen
behalve dat het foto's zijn die ik recent maakte
en waar ik dus het copyright op heb?
(Gelach)
Het zijn allemaal uitvindingen
die gecreëerd zijn dankzij de taal.
Niets van dit alles had bestaan zonder de taal.
Stel dat je iets zou uitvinden
of een gebouw als dit zou bouwen,
zonder taal te kunnen gebruiken
of zonder gebruik te kunnen maken van de kennis verworven door taalgebruik.
In feite is taal het allerbelangrijkste
in de hele wereld.
Onze hele beschaving is erop gebaseerd.
En mensen die hun leven wijden aan het bestuderen ervan --
zowel het ontstaan van taal,
als hoe onze talen verschillen van elkaar en van de communicatie tussen dieren --
zijn taalkundigen.
Formele taalkunde is een behoorlijk jong studieveld.
En men heeft al heel wat belangrijke dingen ontdekt,
bijvoorbeeld, dat menselijke communicatiesystemen cruciaal verschillen
van dierlijke communicatiesystemen
dat alle talen even expressief zijn,
ook al gebeurt dit op een verschillende manier.
En toch, desondanks,
zijn er heel wat mensen die graag over taal praten
alsof ze er evenveel van weten als een taalkundige,
want, uiteraard, spreken ze een taal.
En dat geeft je natuurlijk ook het recht
om over de functies ervan te praten.
Stel dat je met een chirurg praat
en je zegt: "Luister, vriend,
ik heb nu al zo'n 40 jaar een hart.
Ik denk dat ik wel wat weet over het vervangen van aortakleppen.
Mijn mening is even geldig als de jouwe."
En toch is dat exact wat er gebeurt.
Dit is Neil deGrasse Tyson, die zegt dat hij in de film 'Arrival'
een cryptograaf zou gebruikt hebben --
iemand die een bericht kan ontcijferen in een hem of haar bekende taal --
in plaats van een taalkundige,
om met de aliens te communiceren.
Want, wat kan een taalkundige, euh --
waarom zou die geschikt zijn om te praten met iemand
in een taal die we niet eens kennen?
Maar dat is geen vrijgeleide voor de film 'Arrival'.
Moet je horen, film, beste vriend:
er komen aliens naar onze planeet in gigantische ruimteschepen,
en ze willen niet anders doen, dan met ons communiceren,
en jij huurt één taalkundige in?
(Gelach)
Moest de Amerikaanse regering besparen of zo?
(Gelach)
Veel hiervan kan tot misverstanden leiden,
zowel over wat taal is als over de formele studie van taal,
over taalkunde.
Ik denk de grondslag van veel van deze misverstanden
samengevat kan worden door dit prachtige artikel in 'Forbes'
dat gaat over waarom hogeschoolstudenten beter geen vreemde talen kunnen leren.
Ik haal er wat quotes uit
en ik wil dat je probeert te ontdekken
wat aan de grondslag ligt van deze meningen en ideeën.
"Amerikanen lezen zelden klassiekers, zelfs al zijn ze vertaald."
Dus, anders gezegd: waarom zou je een vreemde taal leren
als men niet eens de klassieker leest in de originele versie?
Wat heeft dat voor zin?
"Vreemde talen leren op school is tijdsverspilling,
vergeleken met wat je nog allemaal op school zou kunnen doen."
"Europa heeft heel wat taalgroepen opeengepakt in een relatief klein gebied."
Dus, voor Amerikanen: wat is het nut van het leren van een andere taal?
Je krijgt niet veel waar voor je geld.
Mijn favoriet:
"Een student in Birmingham zou 1.600 km moeten reizen
tot aan de Mexicaanse grens,
en zelfs daar kom je met Engels nog een heel eind."
(Gelach)
Dus: als je je met handen en voeten verstaanbaar kan maken,
dan heeft het echt geen zin om een andere taal te leren.
Aan de grondslag van deze standpunten ligt deze conceptuele metafoor:
taal is een instrument.
En die metafoor klinkt behoorlijk aannemelijk.
Taal is een soort instrument:
als je de lokale taal kent, kun je meer bereiken.
Maar de implicatie is dat taal 'slechts' een instrument is,
en dat is absoluut fout.
Als taal een instrument was, zou dat eerlijk gezegd maar armzalig zijn.
We zouden het al lang ingeruild hebben voor iets veel beters.
Bijvoorbeeld, denk aan gelijk welke zin.
Dit heb ik zeker weleens gezegd: "Gisteren zag ik Kyn."
Ik heb een vriend die zo heet.
Als ik zeg "Gisteren zag ik Kyn"
denk je dat het echt zo is
dat alles waar ik aan denk nu in jouw brein geplant is
via deze zin?
Nauwelijks, want er gebeurt veel meer dan dat.
Want bij het woord 'gisteren'
denk ik misschien aan wat voor weer het daar was.
En dan herinner ik me waarschijnlijk plots ook
dat ik iets vergat te mailen -- en dat is ook echt zo.
Deze grap was gepland, maar ik ben écht iets vergeten te mailen.
En dus zal ik het maandag moeten doen,
want dan pas ga ik terug naar huis.
En als ik aan maandag denk,
dan denk ik aan 'Manic Monday' van The Bangles, een leuk liedje.
En als ik het woord 'zag' zeg, denk ik aan de uitdrukking:
'"Ik zie!", zei de blinde en pakte zijn hamer en za(a)g.'
Altijd!
Altijd als ik het woord 'zag' hoor of zeg, denk ik hieraan,
want mijn grootvader zei dit altijd,
en dus denk ik hierdoor aan hem.
En zo komen we terug bij 'Manic Monday', om één of andere reden.
En als ik bijvoorbeeld iets zeg als: 'Gisteren zag ik Kyn',
dan denk ik aan de omstandigheden waarbij ik hem zag.
Dit is op deze dag. Je ziet hem met mijn kat.
En als ik aan Kyn denk,
bedenk ik dat hij nu naar Long Beach State gaat,
en ik herinner me
dat zowel mijn goede vriend John als mijn moeder er afstudeerden.
Mijn nicht Katie volgt er nu les.
En het is terug 'Manic Monday'.
Dit is slechts een fractie van wat er zich in je hoofd afspeelt
wanneer je op enig moment praat.
En alles wat we hebben om alles te vertegenwoordigen
wat zich in ons hoofd afspeelt, is dit.
Dat is alles!
Is het dan verwonderlijk dat ons systeem zo arm is?
Stel je dus voor, als ik de vergelijking maak,
stel je voor dat je wil weten hoe het is om taart te eten,
als je in plaats van taart te eten,
je alle ingrediënten van de taart moet eten,
een voor een,
samen met instructies
over hoe deze ingrediënten samengevoegd worden om een taart te vormen.
Die instructies moet je ook eten.
(Gelach)
Als dat de manier zou zijn om taart te proeven,
zouden we het nooit eten.
En toch is taal de enige manier,
waarop we kunnen uitvinden wat hier, in ons brein, gebeurt.
Dit is ons innerlijk,
datgene wat ons menselijk maakt,
datgene wat ons doet verschillen van andere dieren
is allemaal hier, ergens binnenin,
en het enige waarmee we dit kunnen voorstellen, is onze eigen taal.
Taal is de beste manier om te tonen wat er in ons hoofd omgaat.
Stel dat ik een grote vraag wil stellen, zoals:
'Wat is de aard van ons denken en van onze emotie?'
Wat je wil doen
is zoveel mogelijk verschillende talen bestuderen.
Met één kom je er niet.
Om een voorbeeld te geven:
dit is een foto die ik trok van kleine Roman,
gemaakt met een 12-megapixel camera.
Dit is dezelfde foto met veel minder pixels.
Het is duidelijk dat geen van deze twee foto's, een echte kat is.
Maar! De ene geeft je een beter idee van wat een kat is, dan de andere.
Taal is niet enkel een werktuig.
Het is ons erfgoed,
het is onze manier om te tonen wat het is om een mens te zijn.
En natuurlijk, met 'ons' erfgoed, bedoel ik die van alle mensen.
En zelfs het verlies van één taal maakt het beeld minder duidelijk.
Voor mijn werk, de laatste 10 jaar,
maar ook voor het plezier, just for fun,
creëer ik talen.
Deze worden 'kunsttalen' genoemd,
oftewel 'kunstmatige talen'.
Wanneer ik deze feiten voorleg
dat we talen verliezen op onze planeet
en dat ik nieuwe talen creëer,
zou je kunnen denken dat er een dieper verband is
tussen deze twee feiten.
En heel wat mensen hebben deze verbinding gemaakt.
Deze man was hevig overstuur
omdat er een kunsttaal gebruikt werd in James Camerons 'Avatar'.
Hij zegt:
"Maar in de drie jaar die James Cameron nodig had
om Avatar uit te brengen, stierf er een taal uit."
Waarschijnlijk veel meer trouwens.
"Na'vi zal dit gat helaas niet kunnen opvullen..."
Een hele diepgaande en aangrijpende bewering --
als je er totaal niet over nadenkt.
Maar toen ik hier was met Cal,
voltooide ik twee studies.
De ene was taalkunde, maar de andere was Engels.
En natuurlijk gaat de opleiding Engels, de studie van het Engels,
niet over het bestuderen van de Engelse taal,
maar bestudeert het de literatuur.
Literatuur is iets wonderbaarlijks,
want eigenlijk is het zoals kunst;
het valt ook onder de categorie kunst.
En wat doen we met literatuur?
Auteurs creëren nieuwe wezens en geschiedenissen.
En het is interessant om te zien
hoeveel diepgang en emoties en unieke geesten
auteurs kunnen steken in deze fictieve wezens.
Zoveel zelfs, dat, ik bedoel -- bekijk dit even:
Er zijn hele boekenseries
geschreven over fictieve personages.
Zowat het hele boek gaat over slechts een, fictief, fake persoon.
Er bestaat een boek over George F. Babbit
van Sinclair Lewis' 'Babbit',
en ik verzeker je dat dat boek langer is dan 'Babbit',
dat een kort boek boek is.
Herinnert iemand zich dit nog?
Het is best wel goed. Ik vind het beter dan 'Main Street'.
We hebben nooit in vraag gesteld dat literatuur interessant is.
Maar ondanks dat
zijn zelfs linguïsten niet geïnteresseerd in wat kunsttaal ons kan leren
over de diepgang van de menselijke geest als een artistieke inspanning.
Ik geef je een klein voorbeeld.
Er was een artikel over mij geschreven
in het magazine voor oud-studenten van Californië.
En toen ze het artikel schreven,
wilden ze iemand van de tegenstanders aan het woord laten,
wat een beetje vreemd is.
Je praat over iemand
en laat een tegenstander aan het woord.
(Gelach)
In wezen is dit gewoon een lofzang, maar hoe dan ook...
Dus, ze sloegen een van de meest briljante taalkundigen aan de haak,
George Lakoff, die taalkundige is hier bij Berkeley.
Zijn werk heeft blijvende invloed gehad
op het terrein van taalkunde en cognitieve wetenschappen.
Toen men hem naar mijn werk vroeg en naar taalcreatie in het algemeen,
zei hij: "Maar er moet nog heel wat studie verricht worden naar talen.
Je spendeert beter tijd in wat bestaat."
Ja...
'Iets wat bestaat'. Doet dit je aan iets denken?
Om hetzelfde framework te gebruiken dat hij zelf uitvond,
wil ik graag refereren aan deze conceptuele metafoor:
taal is een werktuig.
En het lijkt erop dat hij ook werkt volgens deze metafoor;
dat taal nuttig is wanneer het gebruikt kan worden voor communicatie.
Taal is nutteloos als het niet voor communicatie kan gebruikt worden.
Je vraagt je dan af: wat moeten we dan met dode talen doen?
Maar hoe dan ook.
Door dit hele idee
lijkt het het toppunt van absurditeit
om een Duolingo les te hebben over de Valeriaanse talen
die ik gecreëerd heb voor HBO's 'Game of Thrones'.
Je kunt je afvragen: "wat leren die 740.000 mensen nu eigenlijk?"
(Gelach)
Laten we er even naar kijken.
Wat leert men?
Wat kan men leren?
Wel, als je bedenkt dat dit bedoeld is voor Engelstaligen...
Engelstaligen leren er heel wat van.
Hier is een zin die ze vermoedelijk nooit communicatief zullen gebruiken
zolang ze leven:
'Vala ābre urnes.'
'De man ziet de vrouw.'
De middelste is de glos,
die toont woord voor woord wat er staat.
Eigenlijk leren ze heel fascinerende dingen,
vooral als ze Engelstalig zijn.
Ze leren dat een werkwoord op het einde van een zin kan staan.
In het Engels doe je dat niet als je twee variabelen hebt.
Ze leren dat een taal soms geen equivalent heeft voor het woord 'the'.
Het bestaat gewoon niet.
Taal kan zoiets.
Ze leren dat een lange klinker echt langer kan klinken,
in plaats van anders uitgesproken worden,
zoals onze lange klinkers; die duren even lang.
Ze leren dat er dat er verbuigingen bestaan.
Hmmm? Hmmm? (Gelach)
Er zijn verbuigingen die 'gevallen' worden genoemd aan het einde van een woord
die zeggen wie wat doet ten op zichte van wie in een zin.
Zelfs als je de volgorde van de woorden behoudt
en het einde verandert,
verandert het wie wat doet tegenover wie.
Wat men leert is dat talen dingen doen, dezelfde dingen, maar anders.
En dat talen leren leuk kan zijn.
Ze leren respect te hebben voor Taal: Taal met een hoofdletter.
En aangezien 88 procent van de Amerikanen thuis uitsluitend Engels praat,
vind ik dit eigenlijk geen slechte zaak.
Weet je waarom talen uitsterven op onze planeet?
Dat komt niet omdat de overheid één taal oplegt aan een kleinere groep,
of omdat een volledige groep sprekers weggeveegd wordt.
Dit is zeker in het verleden gebeurd, en het gebeurt nog steeds,
maar het is niet de hoofdreden.
De hoofdreden is dat een kind geboren wordt in een familie
die een taal spreekt die niet veel gesproken wordt in hun gemeenschap,
en dat het kind die taal niet leert.
Waarom?
Omdat die taal niet gewaardeerd wordt in hun gemeenschap.
Omdat die taal niet nuttig is.
Want het kind kan geen job vinden als het die taal spreekt.
Want als taal slechts een werktuig is,
dan is het leren van hun geboortetaal
net zo nuttig als het leren van Valyriaanse talen.
Dus waarom moeite doen?
Wel...
Misschien leidt taalstudie niet tot een betere taalbeheersing.
Maar misschien is dat niet zo erg.
Misschien, als meer mensen meer talen zouden studeren,
zou dit kunnen leiden tot meer taaltolerantie
en minder tot taalimperialisme.
Misschien, als we taal zouden respecteren voor wat het is --
letterlijk de grootste uitvinding in de menselijke geschiedenis --
dan zouden we in de toekomst
bedreigde talen kunnen koesteren als levende talen,
in plaats van als museumstukken.
(Valyriaans) Kirimvose. Dank je.
(Applaus)
Colheres.
Caixas de cartão.
Comboios elétricos para crianças.
Ornamentos de Natal.
Castelos insufláveis.
Cobertores.
Cestos.
Tapetes.
Mesas-bandejas.
"Smartphones".
Pianos.
Colchas.
Fotografias.
O que têm em comum todas estas coisas
para além de serem fotos que tirei nos últimos três meses?
E, portanto, detenho os direitos de autor.
(Risos)
Todas elas são invenções criadas com o benefício da linguagem.
Nenhuma destas coisas existiria sem a linguagem.
Imaginem criar qualquer daquelas coisas
ou construir um edifício como este
sem poder usar uma língua
ou sem beneficiar dos conhecimentos adquiridos pelo uso da linguagem.
A linguagem é a coisa mais importante do mundo.
Todas as civilizações assentam nela.
E os que dedicam a vida a estudá-la
— a forma como nasceu a linguagem, como as línguas humanas são diferentes
como são diferentes dos sistemas de comunicação dos animais —
são os linguistas.
A linguística formal é um campo relativamente recente
que tem feito muitas descobertas muito importantes.
Como, por exemplo, que os sistemas humanos de comunicação
são extremamente diferentes dos sistemas de comunicação dos animais.
e que todas as línguas são igualmente expressivas
apesar de se exprimirem de formas diferentes.
Apesar disso, há muitas pessoas
que adoram gabar-se de conhecer uma língua
como se a conhecessem tão bem como um linguista,
só porque falam essa língua.
E, quem fala uma língua,
tem tanto direito de falar da sua função como qualquer outro.
Imaginem que estão a falar com um cirurgião e lhe dizem:
"Escute, amigo. Eu tenho um coração há 40 anos.
"Acho que sei uma ou duas coisas sobre substituição de válvulas aórticas.
"Penso que a minha opinião é tão válida como a sua".
É exatamente o que sucede.
Este é Neil deGrasse Tyson a dizer
que, no filme "O Primeiro Encontro", ele teria levado um criptógrafo
— um especialista que sabe decifrar uma mensagem numa língua que já conhece —
em vez de um linguista,
para comunicar com os extraterrestres,
porque, como é que um linguista seria útil a falar com alguém
que fala uma língua que não conhecemos?
Claro, o filme "O Primeiro Encontro' não deixa de ter culpas.
Quer dizer, o filme...
Os extraterrestres chegam ao nosso planeta em naves gigantes
com o único objetivo de comunicar connosco
e contratamos um linguista?
(Risos)
O governo americano estava a tentar poupar dinheiro?
(Risos)
Muitas destas coisas podem levar a equívocos
tanto sobre o que é uma língua
como sobre o que é a linguística, o estudo formal duma língua.
Penso que há qualquer coisa que está subjacente a estes equívocos
que se podem resumir neste delicioso artigo da Forbes,
sobre porque é que os estudantes não deviam aprender línguas estrangeiras.
Vou extrair daqui algumas passagens
e gostava que tentassem imaginar
o que está subjacente a estas opiniões e ideias.
"Os americanos raramente leem os clássicos, mesmo em traduções".
Por outras palavras, porquê aprender uma língua estrangeira
se eles nem sequer leem os clássicos no original?
Qual é o interesse?
"... estudar línguas estrangeiras na escola, é uma perda de tempo
"em comparação com outras coisas que se podem fazer na escola!"
"... a Europa tem muitos grupos de línguas
"apinhadas num espaço relativamente pequeno".
Para os americanos: "Qual é o interesse de aprender outra língua?
Não compensa o dinheiro investido.
Esta é a minha preferida.
"Um estudante em Birmingham tem de viajar milhares de quilómetros
"para chegar à fronteira do México.
"Mas, mesmo aí, haverá gente suficiente que fale inglês".
(Risos)
Por outras palavras, se pudermos acenar
e chegar onde queremos ir,
não há qualquer interesse em aprender outra língua.
O que está subjacente em muitas destas atitudes é a metáfora conceptual
de que a Língua é uma Ferramenta.
E há qualquer coisa que soa como verdade nesta metáfora.
A língua é uma espécie de ferramenta
porque, se soubermos a língua local, fazemos mais do que se não soubermos
Mas a implicação é que a língua é apenas uma ferramenta,
e isso é totalmente falso.
Se a língua fosse uma ferramenta, seria uma ferramenta muito fraca
e tê-la-íamos abandonado há muito por qualquer outra coisa muito melhor.
Pensem numa frase qualquer.
De certeza, já disseram: "Ontem vi o Kyn".
Tenho um amigo chamado Kyn.
Quando eu digo esta frase: "Ontem vi o Kyn",
acham que se dá o caso
que tudo no meu espírito passou parao vosso espírito,
através desta frase?
Dificilmente, porque passam-se muitas outras coisas.
Quando digo "ontem",
posso pensar como estava o tempo ontem, porque estava lá.
E, se me lembrar,
talvez me lembre que me esqueci de pôr algo no correio.
Isto foi uma frase planeada, mas esqueci-me mesmo.
Isso significa que vou ter de o enviar segunda-feira
porque é quando regresso a casa.
E, claro, quando penso em segunda-feira,
penso em "Manic Monday", uma ótima canção das Bangles.
Quando digo a palavra "vi", penso nesta frase:
"Eu vejo! [see]" disse o cego, quando agarrou no martelo e serrou [saw]".
Sempre que oiço a palavra "saw" ou a digo, penso sempre nisto
porque o meu avô dizia sempre isso
por isso, recordo o meu avô.
E voltamos a "Manic Monday", não sei porquê.
Quando digo: "Ontem vi o Kyn",
penso nas circunstâncias em que o vi.
Acontece que foi nesse dia. Aqui está ele com o meu gato.
E, claro, se penso no Kyn,
penso que ele vai agora para o Estado de Long Beach
e vou lembrar-me do meu amigo John e da minha mãe
que se formaram ambos no Estado de Long Beach,
da minha prima Katie que vai agora para Long Beach.
E voltamos a "Manic Monday".
Mas isto é só uma fração do que se passa na nossa cabeça
sempre que estamos a falar.
E tudo o que temos para representar toda esta misturada
que se passa na nossa cabeça
é isto.
(Risos)
É de admirar que o nosso sistema seja tão pobre?
Posso dar-vos uma analogia.
Imaginem que, se quiserem saber qual o sabor de um bolo,
em vez de comer o bolo,
tivessem de ingerir os ingredientes de um bolo,
um por um, juntamente com a receita
sobre como os ingredientes se combinam para formar o bolo.
Também tinham de comer as instruções.
(Risos)
Se fosse assim que tínhamos de saborear o bolo,
nunca comeríamos bolo.
Contudo, a linguagem é a única forma — a única —
em que podemos imaginar o que se passa na nossa cabeça.
É a nossa interioridade,
a coisa que nos torna humanos,
o que nos torna diferentes dos outros animais.
Está tudo aqui dentro algures
e, para o representar, só temos as nossas línguas.
A língua é a melhor forma de mostrar o que se passa na nossa cabeça.
Imaginem que eu queria fazer uma pergunta, tipo:
"Qual é a natureza do pensamento humano e da emoção?"
O que poderiam fazer,
seria examinarem tantas línguas diferentes
quanto possível.
Uma não seria suficiente.
Para vos dar um exemplo,
tenho aqui uma foto de Roman
que tirei com uma câmara de 12 megapixels
Esta é a mesma fotografia com muito menos pixéis.
Obviamente, nenhuma destas fotos é um gato real.
Mas uma presta-nos um serviço muito melhor do que é um gato,
do que a outra.
A língua não é só uma ferramenta, é o nosso património.
É a nossa forma de transmitir o que significa ser humano.
Claro, por "nosso" património quero dizer todos os seres humanos.
E perder nem que seja uma só língua torna a imagem menos clara.
Assim, o meu trabalho durante os últimos 10 anos,
e também por diversão,
criei línguas.
Chamam-se "conlangs",
uma abreviatura para "línguas construídas".
Apresentando estes factos consecutivos
de que estamos a perder línguas no nosso planeta
e que crio línguas novas,
podem pensar que há uma relação não superficial entre estas duas coisas.
Na verdade, muitas pessoas juntaram estes pontos.
Este é um tipo que ficou desesperado
porque havia uma "conlang" em "Avatar" de James Cameron.
Ele diz:
"Nos três anos que James Cameron
"demorou a fazer Avatar, morreu uma língua".
Provavelmente, muito mais do que isso.
"Na'vi, infelizmente, não vai preencher o vazio que se criou..."
Uma afirmação profunda e pungente
se nunca pensaram nisso.
(Risos)
Mas quando eu estava aqui na Califórnia,
completei dois mestrados.
Um em Linguística, e o outro em Inglês.
Claro que o mestrado em Inglês o estudo do inglês,
não é o estudo da língua inglesa, como a conhecem,
É o estudo da literatura.
A literatura é uma coisa maravilhosa
porque a literatura é mais como uma espécie de arte.
Cai sob a rubrica da arte.
O que se faz na literatura
é que os autores criam seres novos, e histórias novas,
É interessante vermos
o tipo de profundidade e emoção e o espírito especial
que os autores podem investir nestes seres de ficção.
De tal maneira que... reparem nisto.
Há toda uma série de livros
que escrevem sobre as personagens de ficção.
Um livro inteiro só acerca de um ser humano inventado.
Há um livro inteiro sobre George F. Babbitt,
do Babbitt, de Sinclair Lewis
que ainda é maior do que o Babbitt
que é um livro pequeno.
Alguém se lembra desse livro?
É muito bom. Ainda é melhor do que "Rua Principal".
É a minha opinião.
Nunca questionámos o facto de a literatura ser interessante.
Mas, apesar disso,
nem os linguistas estão interessados no que as línguas criadas nos podem dizer
sobre a profundidade do espírito humano enquanto esforço artístico.
Vou dar-vos um pequeno exemplo.
Houve um artigo que escreveram sobre mim
na revista dos antigos alunos da Califórnia, há uns tempos.
Quando escreveram esse artigo,
quiseram arranjar alguém do lado oposto
o que parece uma coisa estranha.
Estamos a falar duma pessoa
e queremos arranjar alguém opositor a essa pessoa?
(Risos)
É esquisito, mas adiante.
Acabaram por arranjar
um dos linguistas mais brilhantes da época
George Lakoff, um linguista aqui de Berkeley.
O trabalho dele alterou para sempre a área da linguística
e da ciência cognitiva.
Quando lhe falaram do meu trabalho e da criação de línguas em geral, disse:
"Há muito a fazer no estudo das línguas.
"Devíamos dedicar o tempo a coisas reais".
Pois é.
"Coisas reais". Isto faz-vos lembrar alguma coisa?
Para usar esta moldura que ele inventou,
vou voltar a referir aquela metáfora conceptual:
"a linguagem é uma ferramenta".
Parece que ele está a elaborar sob esta metáfora conceptual,
ou seja, a linguagem é útil quando usada em comunicação.
A linguagem não tem valor quando não é usada em comunicação.
Leva-nos a pensar: Que fazer com as línguas mortas?
Mas, adiante.
Por causa desta ideia,
pode parecer o cúmulo do absurdo
ter um curso Duolingo em língua alto valiriana
que eu criei para "Guerra dos Tronos" da HBO.
Poderão pensar o que é que as 740 000 pessoas estão a aprender.
(Risos)
Vamos ver.
O que é que estão a aprender?
O que é que poderão estar a aprender?
Tendo em atenção que a outra língua para isto
é para as pessoas que falam inglês,
estes estão a aprender muito.
Esta é uma frase que, provavelmente, nunca usarão para comunicação
durante toda a vida:
"Vala ābre urnes."
"O homem vê a mulher".
A linha do meio é a interpretação,
portanto, é palavra a palavra o que ali se diz.
Estão a aprender coisas muito fascinantes,
especialmente se falam inglês.
Aprendem que um verbo pode ficar no fim duma frase.
Não se faz isso em inglês quando temos dois substantivos.
Aprendem que, por vezes,
uma língua não tem equivalente para o artigo "o" — está ausente.
É uma coisa que acontece nalgumas línguas.
Aprendem que uma vogal longa pode ter uma duração mais longa
em oposição a diferente na qualidade,
como acontece com as nossas vogais longas:
têm sempre a mesma duração.
Aprendem que há pequenas inflexões.
Hum? Humm?
Há inflexões chamadas "casos" no final dos nomes
(Risos)
que nos diz quem faz o quê a quem, numa frase.
Mesmo que deixemos a ordem das palavras na mesma
mas mudemos as pontas,
isso altera quem faz o quê.
Aprendem que as línguas fazem coisas, as mesmas coisas, de forma diferente.
E que aprender línguas pode ser divertido.
Aprendem o respeito pela Língua, com letra maiúscula.
E dado que 88% dos americanos só fala inglês, em casa,
penso que não é uma coisa má.
Sabem porque é que as línguas morrem no nosso planeta?
Não é porque o governo imponha uma língua a um grupo mais pequeno
nem porque desapareça um grupo inteiro de falantes.
Isso aconteceu no passado e está a acontecer hoje,
mas não é a razão principal
A razão principal é que nasce uma criança numa família
que fala uma língua que não é muito falada na sua comunidade
e essa criança não a aprende.
Porquê?
Porque essa língua não é valorizada na sua comunidade.
Porque essa língua não é útil.
Porque a criança não arranjará trabalho, se falar essa língua.
Porque se a língua é apenas uma ferramenta,
aprender a sua língua nativa
é tão útil como aprender alto valiriano.
Por isso, para quê preocupar-se?
Talvez o estudo duma língua não acarrete mais fluência linguística.
Mas talvez isso não seja grande problema.
Talvez, se mais pessoas estudassem mais línguas,
isso levasse a uma maior tolerância linguística
e a menos imperialismo linguístico.
Talvez que, se respeitarmos a língua por aquilo que ela é
— a maior invenção da História da Humanidade —
então, no futuro,
possamos celebrar línguas ameaçadas como línguas vivas,
e não como peças de museu.
(Em alto valiriano) Kirimvose. Obrigado.
(Aplausos)
Colheres.
Caixas de papelão.
Trens elétricos feitos para crianças pequenas.
Decorações natalinas.
Pula-pulas.
Cobertores.
Cestas.
Tapetes.
Mesas para bandeja.
Smartphones.
Pianos.
Roupões.
Fotografias.
O que essas coisas têm em comum,
além de todas serem fotos tiradas por mim nos últimos três meses,
e, portanto, eu deter seus direitos autorais?
(Risos)
Todas elas são invenções criadas graças à língua.
Nenhuma delas existiria sem a língua.
Imagine criar qualquer uma dessas coisas
ou construir um prédio inteiro como esse,
sem poder utilizar uma língua
ou sem se beneficiar de qualquer conhecimento obtido pelo uso da língua.
Basicamente, a língua é a coisa mais importante
no mundo inteiro.
Toda nossa civilização se apoia nela.
E aqueles que devotam suas vidas à estudá-la,
estudar como uma língua surgiu, como as línguas humanas diferem entre si,
e como diferem dos sistemas de comunicação animal,
são linguistas.
A linguística formal é um campo relativamente novo.
E ela tem descoberto várias coisas bem importantes.
Como, por exemplo, que os sistemas de comunicação humanos
diferem crucialmente dos sistemas de comunicação animais,
e que todas as linguagens são igualmente expressivas,
mesmo demonstrando isso de formas diferentes.
Mas, apesar disso, há muitas pessoas
que gostam de bater de frente quando se trata de línguas,
como se elas tivessem o mesmo entendimento que um linguista,
porque, é claro, elas falam uma língua.
E se você fala uma língua, significa que você tem tanto direito
de falar sobre seu papel quanto qualquer um.
Imagine-se falando com um cirurgião e dizendo: "Escute, amigo.
Eu tenho um coração há tipo, 40 anos.
Acho que sei algumas coisas sobre substituições da válvula aórtica.
Minha opinião é tão válida quanto a sua".
Entretanto, é exatamente isso que acontece.
Este é Neil deGrasse Tyson dizendo que, no filme "A Chegada",
ele teria levado um criptógrafo,
alguém que decifra mensagens numa língua conhecida,
em vez de um linguista,
para se comunicar com alienígenas,
porque o que um linguista...
para que serviria um criptógrafo, para uma língua que sequer conhecemos?
Embora, é claro, "A Chegada" não esteja perdoado.
Quero dizer, fala sério. Escute, filme; olhe aqui:
há alienígenas vindo ao nosso planeta em naves gigantescas,
eles não querem nada além de se comunicar conosco,
e você contrata um único linguista?
(Risos)
O governo dos Estados Unidos estava sem dinheiro, ou o quê?
(Risos)
Muitas dessas coisas podem ser atribuídas a mal-entendidos,
tanto sobre o que é a língua como sobre seu estudo formal,
que é a linguística.
E acho que há algo subjacente em muitos desses mal-entendidos
que pode ser resumido por este encantador artigo da Forbes
sobre por que estudantes do ensino médio não devem aprender línguas estrangeiras.
Eu citarei alguns trechos dele,
e quero que você veja se consegue perceber
o que está por trás de algumas dessas opiniões e ideias.
"Os norte-americanos raramente leem os clássicos, mesmo traduzidos."
Ou seja, por que aprender uma língua estrangeira
se não lerão o clássico no original, de qualquer forma?
Qual é o sentido disso?
"Estudar línguas estrangeiras na escola é uma perda de tempo,
comparado a outras coisas que você poderia estar fazendo por lá."
"A Europa tem vários grupos linguísticos em um espaço relativamente pequeno".
Então, para os norte-americanos, qual é o objetivo de aprender outra língua?
Você não terá um grande retorno com isso.
Esta é minha favorita:
"Um estudante em Birmingham teria que viajar cerca de 1,6 mil km
para chegar à fronteira mexicana,
e, mesmo assim, teria pessoas suficientes falando inglês pra se virar."
(Risos)
Ou seja, se você consegue mexer seus braços por aí e chegar a seu destino,
então realmente não há nenhum motivo para aprender outras línguas.
O que fica subentendido nessas falas é a metáfora conceitual
de que a língua é uma ferramenta.
E há algo que soa bem verdadeiro sobre essa metáfora.
A língua é uma ferramenta,
no sentido de que você pode fazer mais, se conhece a língua local.
Mas a implicação é de que a língua é somente uma ferramenta,
e isso é absolutamente falso.
Se fosse só uma ferramenta, honestamente, seria uma ferramenta bem pobre.
E nós a teríamos trocado por outra melhor há muito tempo.
Um exemplo: pensem em qualquer frase.
Esta eu certamente já disse: "Ontem eu vi o Kyn".
Tenho um amigo chamado Kyn.
E quando digo esta frase: "Ontem eu vi o Kyn",
você realmente acha
que tudo que está na minha mente agora está inserido na sua
através desta sentença?
Dificilmente, porque muitas outras coisas acontecem.
Quando digo "ontem",
posso pensar sobre o clima de ontem, porque eu estava lá.
E ao me lembrar disso,
provavelmente me recordarei de algo que esqueci de enviar, o que é verdade.
É engraçado, eu havia planejado isso como piada, mas de fato aconteceu.
E isso significa que eu terei de fazer isso na segunda-feira,
porque é quando voltarei para casa.
E, claro, quando penso na segunda-feira,
lembro da música "Manic Monday", da banda The Bangles, é uma boa música.
E quando digo a palavra "vi", eu penso na frase:
"O pior cego é o que não quer ver".
Eu sempre penso.
Sempre que ouço ou falo o verbo "ver", penso isso,
porque meu avô costumava falar isso, então me lembra dele.
Aí, voltamos de novo a "Manic Monday", por algum motivo.
(Risos)
E quando falo algo como: "Ontem eu vi o Kyn",
pensarei nas circunstâncias em que o vi.
Foi neste dia. Aqui está ele com meu gato.
E, claro, ao pensar em Kyn, me lembro
que ele está indo para a universidade em Long Beach,
e lembro que meu amigo John e minha mãe se graduaram lá,
e que minha prima Katie vai para lá agora.
E lembro de "Manic Monday" de novo.
Mas, de fato, isso é apenas uma fração do que acontece em sua mente
a qualquer momento, enquanto você fala.
E tudo que temos pra representar a bagunça que acontece em nossa mente é isso.
Isso é tudo o que temos.
(Risos)
É de se admirar que nosso sistema seja tão pobre?
Então, fazendo uma analogia,
imagine se você quiser saber como é comer um bolo,
mas em vez de simplesmente comê-lo,
você tiver que ingerir seus ingredientes,
um a um,
juntamente com as instruções
sobre como eles devem ser combinados para formar o bolo.
Você também teria que comer as instruções.
(Risos)
Se tivéssemos que fazer isso para provar um bolo, nós nunca o comeríamos.
E, no entanto, a língua é a única maneira, a única,
de podermos entender o que acontece aqui, dentro de nossas mentes.
Isso é nosso interior, aquilo que nos torna humanos,
o que nos faz diferente de outros animais;
está tudo aqui dentro, em algum lugar,
e tudo o que temos para representar isso é nossa própria língua.
A língua é a melhor forma de mostrar o que há na nossa mente.
Imagine que eu faça uma pergunta importante:
"Qual é a natureza do pensamento e sentimento humanos?"
Você gostaria de examinar o máximo de línguas possível.
Apenas uma não seria suficiente.
Para dar um exemplo, aqui está uma foto que tirei da pequena Roman,
com uma câmera de 12 megapixels.
Agora, esta é a mesma foto com bem menos pixels.
Obviamente, nenhuma dessas fotos é um gato real.
Mas uma delas dá uma percepção superior sobre o que é um gato do que a outra.
A ideia é que a língua não é uma mera ferramenta.
Ela é nosso legado, nossa maneira de transmitir o que significa ser humano.
E, é claro, por "nosso" legado, quero dizer dos humanos em toda parte.
E perder uma língua, que seja, torna essa imagem muito menos clara.
Então, pelos últimos dez anos,
como trabalho e também como recreação, apenas por diversão,
eu crio línguas.
Elas são chamadas de "conlangs,"
abreviação de "constructed languages", línguas construídas.
Considerando que algumas línguas de nosso planeta estão morrendo,
e que eu crio línguas novas em folha,
você pode pensar que há alguma conexão não superficial entre esses fatos.
De fato, muitas pessoas ligaram esses pontos.
Este cara ficou muito brabo
por haver uma língua construída no "Avatar" de James Cameron.
Ele disse:
"Nos três anos gastos por James Cameron
para levar Avatar para as telas, uma língua morreu".
Na verdade, provavelmente muitas mais.
"Na'vi, infelizmente, não preencherá o espaço que ela costumava ocupar..."
Uma fala verdadeiramente profunda e mordaz...
se você não pensar nem um pouco sobre ela.
(Risos)
Mas, quando eu estava aqui na Universidade da Califórnia,
concluí duas graduações.
Uma em Linguística, mas a outra em Inglês.
E, claro, a graduação em inglês,
o estudo de inglês não é, de fato, o estudo da língua inglesa,
e sim o estudo da literatura.
A literatura é algo simplesmente fantástico,
porque, de forma mais ampla, ela, basicamente, é similar à arte;
ela cai sob a rubrica da arte.
E na literatura,
os autores criam seres e histórias inteiramente novos.
E é interessante vermos
o tamanho da profundidade, emoção e simplesmente do espírito único
que os autores podem investir nesses seres fictícios.
Tanto que, quero dizer, olhe para isso.
Há uma série inteira de livros
sobre personagens de ficção.
Digo, o livro inteiro é sobre apenas um ser humano falso, fictício.
Há um livro inteiro sobre George F. Babbitt
de "Babbitt", de Sinclair Lewis,
e garanto que esse livro é maior que o "Babbitt" original, que é curto.
Alguém ainda se lembra daquele?
É muito bom, na verdade, acho melhor que "Rua Principal". É minha opinião.
Então, nós nunca questionamos o fato de que a literatura é interessante.
Mas, apesar disso,
nem mesmo linguistas estão interessados no que as línguas criadas podem nos dizer
sobre a profundidade do espírito humano, são consideradas mero esforço artístico.
Darei um bom exemplo, aqui.
Havia um artigo sobre mim
na revista de ex-alunos da Califórnia, há um tempo atrás.
Quando escreveram este artigo, queriam alguém com opinião contrária,
o que, em retrospectiva, parece algo estranho de se fazer.
Você está falando sobre uma pessoa e quer alguém que se opõe a ela.
(Risos)
No fundo, isso é apenas promoção barata, mas tudo bem.
E chamaram um dos linguistas mais brilhantes de nossos tempos,
George Lakoff, aqui da Universidade Berkeley.
Seu trabalho basicamente mudou para sempre
o campo da linguística e da ciência cognitiva.
Ao perguntarem a ele sobre meu trabalho e a criação de línguas em geral, disse:
"Há muito a ser feito no estudo da língua.
Você deve gastar seu tempo em algo real".
Pois é. "Algo real." Isso lembra alguma coisa?
Para usar a mesma estrutura criada por ele próprio,
deixe-me remeter a esta metáfora conceitual:
a língua é uma ferramenta.
Ele parece estar trabalhando sob essa metáfora conceitual;
ou seja, a língua é útil quando pode ser usada para comunicação.
A língua é inútil quando não pode ser usada para comunicação.
Isso pode acender a questão: o que fazemos com as línguas mortas?
Mas, enfim.
Então, por causa dessa ideia, pode parecer o cúmulo do absurdo
ter um curso no Duolingo de Alto Valeriano,
a língua que criei para a série "Game of Thrones", da HBO.
Você pode perguntar: o que, exatamente, 740 mil pessoas estão aprendendo?
(Risos)
Bem, vamos dar uma olhada.
O que elas estão aprendendo?
O que elas poderiam estar aprendendo?
Bem, tendo em mente que esse curso é feito para quem fala inglês,
os falantes de inglês estão aprendendo bastante.
Esta é uma frase que provavelmente nunca usarão para comunicar-se na vida:
"Vala ābre urnes."
"O homem vê a mulher."
A pequena linha do meio é a glosa,
então, palavra por palavra, é isso que diz aí.
E de fato estão aprendendo coisas fascinantes,
especialmente os falantes de inglês.
Eles aprendem que um verbo pode estar no final da sentença.
Não há como fazer isso em inglês, quando se tem dois argumentos.
Eles aprendem que, às vezes,
uma língua não tem o equivalente ao artigo "the"; ele é totalmente ausente.
É algo que uma língua pode fazer.
Aprendem que uma vogal longa pode de fato ter duração mais longa,
em vez de representar sons diferentes,
que é o caso de nossas vogais longas; elas têm a mesma duração.
Aprendem que há pequenas inflexões...
Hmm? Hmm?
Há inflexões chamadas "casos" no final dos substantivos...
(Risos)
que dizem quem faz o que a quem na sentença.
Mesmo mantendo a ordem das palavras,
mas trocando as finalizações,
isso muda quem faz o que com quem.
Eles estão aprendendo que línguas fazem coisas iguais de formas diferentes.
E que aprender uma língua pode ser divertido.
Eles estão aprendendo o respeito pela Língua.
Língua com "L" maiúsculo.
E, como 88% dos norte-americanos falam apenas inglês em casa,
não acho que isso seja necessariamente algo ruim.
Você sabe por que as línguas morrem em nosso planeta?
Não é porque o governo impõe uma língua a grupos menores,
ou porque um grupo inteiro de falantes é erradicado.
Certamente isso aconteceu no passado, e está acontecendo agora,
mas essa não é a razão principal.
A razão principal é que uma criança nasce em uma família
que fala uma língua que não é amplamente empregada em sua comunidade,
e aquela criança não a aprende.
Por quê?
Porque aquela língua não é valorizada em sua comunidade.
Porque a língua não é útil.
Porque a criança não pode arranjar um emprego se falar aquela língua.
Porque, se a língua é apenas uma ferramenta,
então aprender sua língua nativa
é tão útil quanto aprender Alto Valeriano,
então por que se importar?
Agora...
Pode ser que o estudo da língua não leve a maior fluência linguística.
Mas talvez isso não seja tão importante.
Talvez, se mais pessoas estiverem estudando mais línguas,
isso leve a maior tolerância linguística,
e menor imperialismo linguístico.
Talvez, se realmente respeitarmos a língua pelo que ela é...
literalmente, a maior invenção na história da humanidade...
então, no futuro,
poderemos celebrar as línguas ameaçadas de extinção como línguas vivas,
em vez de peças de museu.
(Alto Valeriano) Kirimvose. Obrigado.
(Aplausos)
Ложки.
Картонные коробки.
Детские электропоезда.
Праздничные украшения.
Батуты.
Пледы.
Корзины.
Ковры.
Откидные столики.
Смартфоны.
Пианино.
Халаты.
Фотографии.
Что общего имеют все эти вещи,
кроме того, что я сделал эти фотографии за последние три месяца
и поэтому у меня авторское право на них?
(Смех)
Это всё изобретения,
которые мы создали с помощью языка.
Ни одна из этих вещей не существовала бы без языка.
Представьте создание любой из этих вещей
или, например, строительство целого здания, подобно этому,
без возможности использования языка
или без пользы от знания, которое было получено с помощью языка.
Язык — это самая важная вещь
во всём мире.
Вся наша цивилизация основана на нём.
Те, кто посвящает свои жизни изучению того,
как возник язык, чем отличаются человеческие языки друг от друга,
чем они отличаются от систем коммуникации животных,
называются лингвистами.
Формальная лингвистика — относительно молодая наука, более или менее.
И она раскрыла поистине много важных вещей.
Как, например, то, что человеческие системы общения
принципиально отличаются от систем общения животных,
что все языки одинаково выразительны,
даже если это проявляется по-разному.
И всё же, несмотря на это,
есть много людей, которые любят просто болтать о языке,
как будто они понимают его наравне с лингвистами,
и всё потому, что они говорят на языке.
То есть, если вы говорите на языке, то вы имеете такое же право
говорить о его функции, как кто-либо другой.
Представьте, что вы говорите с хирургом:
«Послушайте, дружище.
У меня уже сорок лет есть сердце.
Я думаю, что знаю кое-что о замене аортального клапана,
поэтому моё мнение так же верно, как и ваше».
И всё же именно так и происходит.
Таков Нил Деграсс Тайсон, который говорит, что в фильме «Прибытие»
он привёл бы криптографа,
способного расшифровать сообщение на языке, который они уже знают,
а не лингвиста
для общения с инопланетянами.
Какой лингвист
будет полезен в разговоре с кем-то,
говорящем на языке, которого мы не знаем?
Хотя, конечно, фильм не без проблем.
Что я имею в виду. Смотрите:
пришельцы спускаются к нашей планете на огромных кораблях,
и всё, что они хотят сделать — это с нами пообщаться,
и он нанимает одного лингвиста?
(Смех)
Ну а что, правительству США это не по карману?
(Смех)
Многие подобные вещи можно списать на непонимание того,
что такое язык и его формальное изучение,
что такое лингвистика.
И я думаю, что в основе этих недопониманий есть что-то,
что может быть обобщено этой восхитительной статьей в «Форбс»
о том, почему ученики средней школы не должны учить иностранные языки.
Я прочту несколько цитат оттуда
и хочу, чтобы вы посмотрели и попробовали понять,
что лежит в основе этих мнений и идей.
«Американцы редко читают классику, даже в переводе.
Зачем же утруждать себя изучением иностранного языка,
если они не собираются читать классику в оригинале?
В чём смысл?»
«Изучение языков в школе — пустая трата времени
по сравнению с другими вещами, которые вы могли бы делать в школе».
«В Европе много языковых групп, собранных на небольшом участке».
А для чего изучать иностранные языки американцам?
Вы не получите особой выгоды от этого.
Моя любимая цитата:
«Студенту из Бирмингема пришлось бы проехать
около тысячи миль, чтобы добраться до границы Мексики,
и даже там было бы достаточно людей вокруг, говорящих на английском».
То есть, если вы как-то, жестикулируя, можете
добраться до места назначения,
то тогда действительно нет смысла учить другой язык.
В основе таких установок лежит концептуальная метафора:
«Язык — это инструмент».
И в этой метафоре есть доля правды.
Язык и правда инструмент,
если вы знаете местный язык, вы можете сделать больше.
Но подразумевается, что язык — это всего лишь инструмент,
а это абсолютная неправда.
Если язык был бы лишь инструментом, это был бы плохой инструмент,
и мы бы уже давно отказались от него в пользу чего-то лучшего.
Рассмотрим любое предложение.
Предложение, которое я однажды произносил: «Вчера я видел Кина».
У меня есть друг Кин.
И, когда я говорю это предложение: «Вчера я видел Кина»,
вы думаете, что действительно
вся информация из моей головы передаётся в вашу голову
с этим предложением?
Вряд ли, потому что происходит ещё много чего.
Например, говоря «вчера»,
я могу подумать, какая вчера была погода.
И если я продолжу думать,
то вспомню, что забыл что-то написать в отправленном письме.
Это была запланированная шутка, но я правда забыл кое-что написать.
И это означает, мне придётся сделать это в понедельник,
потому что именно тогда я вернусь домой.
И разумеется, думая о понедельнике,
я вспоминаю о хорошей песне Бэнглз «Cумасшедший понедельник».
А когда я произношу слово «видел», на ум приходит эта фраза:
«Я вижу!» — сказал слепой, беря молоток и пилу. [saw — пила, увидел]
Я всегда её вспоминаю.
Всякий раз, когда я слышу или говорю слово «видел» [«пила»],
я думаю о дедушке, который всегда так говорил,
и это заставляет меня думать о нём.
И мы опять возвращаемся к «Сумасшедшему понедельнику».
Когда я говорю: «Вчера я видел Кина»,
я думаю, при каких обстоятельствах я его видел.
Это случилось в тот самый день. Вот он с моим котом.
И разумеется, думая о Кине, я подумаю о том,
как он сейчас едет в университет Калифорнии в Лонг-Бич,
и я вспомню, что мой друг Джон и моя мама —
выпускники этого университета,
и моя двоюродная сестра Кэти там сейчас учится.
И опять «Сумасшедший понедельник».
Но это лишь малая часть того, что происходит в вашей голове
каждый раз, когда вы говорите.
И всё, что у нас есть, чтобы представить тот беспорядок,
который происходит в нашей голове, это лишь эти органы.
Это всё, что у нас есть!
(Смех)
Стоит ли удивляться, что наша система общения так плоха?
Представьте — попробую провести аналогию, —
что если бы вы хотели знать, каково это — есть торт,
вместо того чтобы просто его съесть,
вы бы ели ингредиенты торта,
один за другим,
вместе с рецептом, указывающим
как эти ингредиенты должны быть смешаны, чтобы получился торт.
Вам бы пришлось съесть сам рецепт тоже.
(Смех)
Если бы это был способ отведать торт,
мы бы никогда не ели тортов.
И всё же язык — это единственный, повторяю, единственный способ
понять, что происходит здесь, в нашем сознании.
Это наша сущность,
то, что нас делает людьми,
отличает нас от других животных,
это всё находится где-то внутри нас,
и всё, что мы имеем, чтобы выразить её, — это наши языки.
Язык — наш лучший способ показать, что происходит у нас в головах.
Если бы я хотел задать важный вопрос, например:
«Какова природа мыслей и эмоций человека?»,
то вам нужно было бы
изучить столько разных языков,
сколько возможно.
Один язык не поможет.
Например,
вот фотография маленького Романа,
которую я сделал 12-мегапиксельной камерой.
А вот та же фотография с гораздо меньшим количеством пикселей.
Очевидно, что ни одна фотография не является настоящим котом.
Но одна из них даёт вам намного лучшее представление о том, что такое кот.
Язык — это не просто инструмент.
Это наше наследие,
это наш способ передать, что значит быть человеком.
Под «нашим» наследием я подразумеваю всё человечество.
И утрата даже одного языка делает эту картину менее ясной.
В течение последних 10 лет моей работой,
а также отдыхом и развлечением,
является создание языков.
Их называют «конлангами»,
или искусственными языками.
Теперь, сопоставляя факты о том,
что мы на нашей планете теряем языки,
и что я создаю совершенно новые языки,
вы можете подумать, что есть какая-то глубокая связь
между этими событиями.
Многие люди уже увидели связь между этими фактами.
Один парень разгневался, узнав,
что в «Аватаре» Джеймса Кэмерона был искусственный язык.
Он говорит:
«Но за три года, понадобившиеся Джеймсу Кэмерону,
чтобы выпустить «Аватар», один язык умер».
На самом деле, может быть, даже больше.
«Увы, язык На'ви не заполнит пустоту, где раньше был...»
Очень глубокое и пронзительное заявление,
если для тебя это новость.
(Смех)
Когда я учился здесь, в Калифорнии,
я освоил две специальности.
Одна из них была лингвистика, вторая — английский язык.
Конечно, в курсе английского языка,
как известно, не изучается сам язык,
а преподаётся литература.
Литература — это замечательная вещь,
потому что, в более широком смысле,
это своего рода искусство.
А что мы делаем с помощью литературы?
Писатели создают новые истории и совершенно новых существ.
И нам интересно посмотреть,
какую глубину, какие эмоции и просто неповторимую душу
писатели могут вложить в придуманных ими созданий.
Насколько далеко это зашло — взгляните.
Есть целая серия книг,
написанных о вымышленных персонажах.
Типа, вся книга только об одном вымышленном, ненастоящем человеке.
Есть целая книга о Джордже Ф. Бэббите
из «Бэббита» Синклера Льюиса,
и я гарантирую вам, что эта книга
длиннее, чем книга «Бэббит».
Кто-нибудь помнит о ней?
Она, по-моему, лучше «Главной улицы».
Это моё провокационное мнение.
Мы никогда не подвергали сомнению, что литература интересна.
Но не смотря на это,
даже лингвистам не интересно, что вымышленный язык может рассказать нам
о глубине человеческого духа, просто как о художественном творчестве.
Я приведу вам прекрасный маленький пример.
Недавно в Калифорнийском журнале
для выпускников была написана статья обо мне.
И когда они писали эту статью,
они захотели пригласить кого-то с другой точкой зрения,
что, оглядываясь назад, кажется странным поступком.
Вы просто говорите о человеке
и вдруг хотите пригласить кого-то с другой точкой зрения.
(Смех)
По сути это просто заказная статья.
Им посчастливилось пригласить
одного из самых талантливых лингвистов нашего времени,
Джорджа Лакоффа, который работает здесь, в Беркли.
Его труды навсегда изменили лингвистику
и когнитивную науку.
И когда его спросили о моей работе и вообще о создании языка,
он сказал: «Но ведь в лингвиcтике ещё столько всего не исследовано.
Вам следует тратить время на что-то сто́ящее».
Да.
«Что-то сто́ящее». Вам это ничего не напоминает?
Чтобы использовать концептуальные рамки, которые он сам придумал,
позвольте мне вернуться к этой концептуальной метафоре:
язык — это инструмент.
Он, по-видимому, работает, следуя этой метафоре.
То есть, язык полезен, когда его можно использовать для общения.
Язык бесполезен, когда его нельзя использовать для общения.
Это может вызвать вопрос: а как же быть с мёртвыми языками?
Ну да ладно.
Итак, из-за этой идеи
может показаться верхом абсурда
брать на Дуолинго курс по Высокому Валирийскому языку,
который я создал для сериала HBO «Игра престолов».
Вы можете задаться вопросом, чему же учатся 740 000 человек?
(Смех)
Что ж, давайте посмотрим.
Чему они учатся?
Чему они могут научиться?
С учётом того, что это другой язык, —
это обучение для тех, кто говорит по-английски, —
англоговорящие учат совсем немного.
Вот предложение, которое они, вероятно, никогда не произнесут
в течение всей своей жизни:
«Vala ābre urnes».
«Мужчина видит женщину».
Чёрточка посередине — это гло́сса,
это слово в слово то, что говорится.
Они на самом деле учат очень интересные вещи,
особенно если они англоговорящие люди.
Они узнают, что глагол может стоять в конце предложения.
Такое не встретится в английском предложении с двумя актантами.
Они узнают, что иногда
в языке нет эквивалента слову «the» — оно просто отсутствует.
Так бывает в языке.
Они узнают, что долгий гласный звук может быть более продолжительным,
а не отличаться по качеству,
как наши долгие гласные; они на самом деле одинаковы по долготе.
Они узнают, что есть вот эти небольшие флексии.
Мгм-м.
На конце существительных есть флексии, они называются падежами,
(Смех)
и они поясняют, кто что с кем делает в предложении.
Даже если оставить слова в том же порядке
и поменять окончания,
поменяется то, кто что с кем делает.
Они учатся тому, что языки делают одно и то же по-разному.
И ещё, что изучать языки может быть весело.
Они учатся уважению к Языку с большой буквы.
И учитывая, что 88% американцев говорят дома только на английском,
я не думаю, что это обязательно плохо.
Знаете, почему на нашей планете умирают языки?
Не потому что правительство навязывает небольшой группе людей один язык,
не потому, что исчезает целая группа носителей языка.
Конечно, такое случалось в прошлом, такое случается и сегодня,
но это не основная причина.
Основная причина в том, что ребёнок рождается в семье,
говорящей на языке, не распространённом в том сообществе,
и ребёнок не учит этот язык.
Почему?
Потому что этот язык не ценится в их сообществе.
Потому что нет пользы от этого языка.
Потому что этот ребёнок потом не сможет найти работу, если будет на нём говорить.
Потому что если язык — всего лишь инструмент,
тогда учить родной язык
так же полезно, как учить Высокий Валирийский.
Зачем заморачиваться?
Итак...
Может, изучение языка не приведёт к свободному владению им,
но может, это и не так важно.
Может быть, если больше людей будут изучать больше языков,
это приведёт к повышению языковой толерантности
и уменьшению языкового империализма.
Может, если мы начнём уважать язык за то, чем он является —
буквально величайшим изобретением за всю историю человечества, —
то в будущем
мы сможем чтить вымирающие языки как живые,
а не как музейные экспонаты.
(На Высоком Валирийском) Киримвосе. Спасибо.
(Аплодисменты)
Kašike.
Kartonske kutije.
Dečji električni vozići.
Praznični ukrasi.
Dvorci na naduvavanje.
Ćebad.
Korpe.
Tepisi.
Podmetači.
Pametni telefoni.
Klaviri.
Ogrtači.
Fotografije.
Šta sve ove stvari imaju zajedničko,
osim što su to fotografije koje sam ja slikao poslednja tri meseca,
te stoga imam autorska prava na njih?
(Smeh)
To su sve izumi
koji su stvoreni zahvaljujući jeziku.
Nijedna od ovih stvari ne bi postojala bez jezika.
Zamislite da stvarate bilo koju od ovih stvari
ili da zidate celu zgradu, kao što je ova,
a da ne možete da koristite jezik
ili bilo koje znanje koje je stečeno kroz upotrebu jezika.
U suštini, jezik je najvažnija stvar
na celom svetu.
Cela naša civilizacija počiva na njemu.
A oni koji posvete život njegovom izučavanju -
kako se jezik pojavio, u čemu se ljudski jezici razlikuju,
kako se razlikuju od sistema komunikacije kod životinja -
su lingvisti.
Formalna lingvistika je, manje-više, relativno novo područje.
Otkrila je mnogo izuzetno bitnih stvari.
Kao na primer, da se ljudski sistemi komunikacije
veoma razlikuju od sistema komunikacije životinja,
da su svi jezici podjednako izražajni,
čak i kada to čine na različite načine.
Ipak, uprkos svemu tome,
postoje brojni ljudi koji vole da popuju o jeziku
kao da imaju podjednako razumevanje o njemu kao lingvisti,
zato što, bože moj, govore taj jezik.
I ako govorite jezik, to znači da imate sva prava
da pričate o njegovoj upotrebi kao i bilo ko drugi.
Zamislite da pričate sa hirurgom
i kažete: „Slušaj, drugar.
Ja imam srce, pa, nekih 40 godina.
Mislim da znam par stvari o zameni aortnog ventila.
Smatram da je moje mišljenje jednako vredno kao i tvoje.”
Pa ipak, upravo to se dešava.
Ovo je Nil de Gras Tajson, koji kaže da bi u filmu „Dolazak”
on doveo kriptografa -
nekog ko može dešifrovati poruku na jezik koji već zna -
pre nego lingvistu,
da razgovara sa vanzemaljcima,
zato što, šta će nam lingvista -
zašto bi to bilo korisno ako pričamo sa nekim
ko govori jezik koji čak i ne znamo?
Iako, naravno, film „Dolazak” nije baš bajan.
Mislim, molim vas - slušaj, film. Hej, druže:
vanzemaljci dolaze na našu planetu u ogromnim svemirskim brodovima,
i ne žele ništa drugo osim da razgovaraju sa nama,
i vi angažujete jednog lingvistu?
(Smeh)
Zar je vlada SAD-a spala na nizak budžet ili nešto slično?
(Smeh)
Mnoge ovakve stvari se mogu pripisati nerazumevanju
toga šta je jezik, kao i formalnog izučavanja jezika,
same lingvistike.
Mislim da postoji nešto što je u osnovi dosta ovakvih nerazumevanja,
a što je sažeto u divnom članku Forbsa,
o tome zašto srednjoškolci ne bi trebalo da uče strane jezike.
Izvući ću nekoliko citata iz njega,
da vidite da li možete da shvatite
šta se nalazi u osnovi nekih od ovih mišljenja i ideja.
„Amerikanci retko čitaju klasike, čak i kada su prevedeni.”
Drugim rečima, zašto se mučiti učenjem stranog jezika,
kada ionako neće čitati klasike u originalu?
U čemu je poenta?
„Učenje stranih jezika u školi je gubljenje vremena,
u poređenju sa drugim stvarima koje biste mogli raditi u školi.”
„Evropa ima mnogo jezičkih grupa svrstanih na relativno malom prostoru.”
Dakle, po Amerikancima, ma, u čemu je poenta učenja drugog jezika?
Ionako nećete imati neku veliku korist od toga.
Ovo je moj omiljeni:
„Student iz Birminhema bi trebalo da putuje
oko 1600 kilometara da bi došao do meksičke granice,
pa čak i u tom slučaju, naišao bi na dovoljno ljudi
koji govore engleski jezik."
Drugim rečima, ako umete da mlatite rukama naokolo,
i to vas može dovesti tamo gde idete,
onda stvarno nema svrhe učiti drugi jezik.
Ono što se ističe u dosta ovakvih stavova je konceptualna metafora
da je jezik sredstvo.
Postoji nešto što zvuči veoma istinito u ovoj metafori.
Jezik jeste neka vrsta sredstva po tome što, ako znate lokalni jezik,
možete da postignete više nego kada ne znate.
Ali iz toga proizilazi da je jezik samo sredstvo,
što je potpuno netačno.
Kada bi jezik bio samo sredstvo, iskreno, bio bi prilično loše sredstvo.
Zamenili bismo ga davno nečim mnogo boljim. Evo primera.
Pomislite na bilo koju rečenicu.
Evo rečenice koju sam sigurno već izgovarao: „Juče sam video Kina”.
Imam prijatelja po imenu Kin.
Kada ja izgovorim rečenicu: „Juče sam video Kina”,
da li stvarno mislite
da je sad sve što mi je na pameti presađeno u vaš mozak
putem ove rečenice?
Teško, zato što se tu dešava mnogo drugih stvari.
Na primer, kada kažem „juče”,
mogu razmišljati kakvo je vreme bilo juče, zato što sam bio tamo.
A ako se prisećam,
verovatno ću se setiti da sam nešto zaboravio da pošaljem,
što se upravo i desilo.
Ovo je bila smišljena šala, ali zaista sam zaboravio da pošaljem nešto.
Što znači da ću to morati da uradim u ponedeljak,
jer se tada vraćam kući.
I naravno, kad pomislim na ponedeljak,
setim se pesme „Manični ponedeljak” od Banglsa. Odlična pesma.
Kada izgovorim reč „video”, pomislim na izraz:
„'Vidim!', reče slepi čovek dok je kupio svoj čekić i testeru.”
Uvek mi to padne na pamet.
Kad god čujem ili izgovorim reč „video”, odmah pomislim na to,
zato što je to moj deda imao običaj da govori,
pa onda mislim i na njega.
Vraćamo se opet, iz nekog razloga, na „Manični ponedeljak”.
Sa Kinom, kada govorim nešto kao: „Juče sam video Kina”,
pomisliću na okolnosti pod kojima sam ga video.
To bi bio ovaj dan. Evo ga sa mojom mačkom.
Naravno, ako razmišljam o Kinu,
misliću o njegovom odlasku na Univerzitet Long Bič,
i setiću se da su i moj dobar drug Džon i moja majka
diplomirali na Univerzitetu Long Bič,
a moja rođaka Kejti ga upravo pohađa.
I evo opet „Maničnog ponedeljka”.
Ali to je samo delić onoga što se odvija u vašoj glavi
svaki put dok govorite.
Sve što imamo za predstavljanje celog tog haosa
koji se odvija u našoj glavi je ovo.
Mislim, to je sve što imamo.
(Smeh)
Zar je čudno što nam je sistem tako oskudan?
Zamislite, poređenja radi,
da želite da saznate kakav je osećaj jesti tortu,
na taj način što ćete, umesto da jedete tortu,
morati da svarite sastojke za tortu,
jedan po jedan,
zajedno sa uputstvima
o tome kako ove sastojke treba izmešati da bi se dobila torta.
Morate da pojedete i uputstvo.
(Smeh)
Kada bismo na takav način morali da doživimo tortu,
verovatno je nikada ne bismo jeli.
Pa opet, jezik je jedini način - jedan jedini način -
da shvatimo šta se to dešava ovde, u našim mislima.
To je naša unutrašnjost,
ono što nas čini ljudima,
ono što nas razlikuje od ostalih životinja,
sve je to ovde negde unutra,
i sve što nam je potrebno da bismo to predstavili je naš jezik.
Jezik je najbolji način da pokažemo šta se dešava u našim glavama.
Zamislite da želite da pitate neko važno pitanje, na primer:
„Kakva je priroda ljudskih misli i osećanja?”
Ono što želite da uradite
je da uporedite što je moguće više jezika.
Jedan neće biti dovoljan.
Da bih vam dao primer,
evo slike malog Romana,
koju sam napravio kamerom od 12 megapiksela.
Evo sad iste slike sa mnogo manje piksela.
Očigledno, ni na jednoj od ovih slika nije prava mačka,
ali jedna daje mnogo bolji osećaj toga šta je mačka, nego ona druga.
Jezik nije samo puko sredstvo.
To je naše nasleđe.
To je naš način saopštavanja toga šta znači biti čovek.
Naravno, pod „našim” nasleđem, mislim na ceo ljudski rod.
Gubitak samo jednog jezika čini sliku mnogo manje jasnom.
Dakle, za posao u prethodnih 10 godina,
a takođe i radi razonode, zabave radi,
ja stvaram jezike.
Oni se zovu „konjezici”,
skraćeno od „konstruisani jezici”.
Predstavljajući ove činjenice, rame uz rame,
da gubimo jezike na našoj planeti
i da stvaram potpuno nove jezike,
možete pomisliti da postoji neka dublja veza između ta dva.
Zapravo, mnogo ljudi je ovo spojilo.
Ovo je lik koji se mnogo uzdrmao
time da u filmu Džejmsa Kamerona „Avatar” postoji konjezik.
On tvrdi:
„Kroz tri godine, koliko je trebalo Džejmsu Kameronu
da snimi Avatar, jedan jezik je umro.”
U stvari, verovatno mnogo više od jednog.
„Na'vi, avaj, neće ispuniti prazninu tamo gde je ona postojala...”
Istinski duboka i dirljiva izjava -
ako uopšte ne razmišljate o tome.
(Smeh)
Ali kad sam ja bio ovde na univerzitetu,
diplomirao sam na dva predmeta.
Jedan od njih je bio lingvistika, ali je drugi bio engleski jezik.
Naravno, smer engleskog jezika, studiranje engleskog,
nije u stvari studiranje engleskog jezika, kao što vam je poznato,
to je studiranje književnosti.
Književnost je divna stvar,
zato što u suštini, književnost u širem smislu je kao umetnost:
spada u kategoriju umetnosti.
A u književnosti se dešava
da autori stvaraju kompletna nova bića i istorije.
Nama je interesantno da gledamo
kakve misli i osećanja, kao i jedinstveni duh,
autori mogu uložiti u ova izmišljena bića.
Toliko mnogo da, mislim - pogledajte ovo.
Postoje čitavi serijali knjiga
koje su napisane o izmišljenim likovima.
Cela knjiga samo o jednom izmišljenom, lažnom ljudskom biću.
Postoji čitava knjiga o Džordžu F. Babitu,
iz knjige „Babit” Sinklera Luisa,
i kladim se da je knjiga duža nego „Babit”,
koja je kratka knjiga.
Da li se iko uopšte seća te knjige?
Veoma je dobra, mislim čak da je bolja od „Glavne ulice”.
Eto, rekoh svoje mišljenje.
Dakle, nikad nismo dovodili u pitanje da je književnost interesantna.
Ali uprkos toj činjenici,
čak ni lingvisti nisu zainteresovani da saznaju
šta nam to stvoreni jezici mogu reći
o dubinama ljudske duše kroz umetničko nastojanje.
Daću vam jedan mali primer.
Postojao je jedan članak o meni
u magazinu Kalifornijski alumni, pre dosta vremena.
Kada su pisali taj članak,
želeli su da dovedu nekog ko se ne slaže sa mnom,
što, iz ove perspektive, izgleda malo čudno.
Pričaš o nekoj osobi,
i želiš da nađeš nekog ko se ne slaže sa tom osobom.
(Smeh)
U suštini, to je samo promotivni članak, ali nema veze.
Tako se desilo da su došli
do jednog od najsjajnijih lingvista našeg vremena,
Džordža Lejkofa, koji je lingvista ovde na Berkliju.
Njegov rad je, u suštini, zauvek promenio oblasti lingvistike
i kognitivne nauke.
Kada su ga pitali o mom radu i o stvaranju jezika uopšte,
on je rekao: „Postoji toliko stvari koje treba da se prouče o pitanju jezika.
Treba da trošite vreme na nešto što je stvarno."
Aha.
„Nešto stvarno”. Da li vas ovo podseća na nešto?
Da upotrebim isti okvir koji je on lično izmislio,
vratiću se ovoj konceptualnoj metafori:
jezik je sredstvo.
A on, izgleda, radi pod ovom konceptualnom metaforom,
što znači da je jezik koristan kada može biti upotrebljen za komunikaciju.
Jezik je beskoristan kada ne može biti upotrebljen za komunikaciju.
Možda vam padne na pamet: šta da radimo sa mrtvim jezicima?
Ali nije bitno.
Zbog ove ideje,
može se činiti prilično apsurdno
imati na Duoligu kurs valirijskog jezika
koji sam stvorio za seriju „Igra prestola” na HBO-u.
Možda se onda zapitate šta to onda 740 000 ljudi uči?
(Smeh)
Pogledajmo.
Šta to oni uče?
Šta bi uopšte mogli da uče?
Imajući u vidu drugi jezik za ovo -
to je za ljude sa engleskog govornog područja -
oni koji govore engleski jezik uče baš dosta toga.
Evo rečenice koju verovatno nikad neće upotrebiti u komunikaciji
za ceo svoj život:
„Vala abre urnes.”
„Čovek vide ženu.”
Mala srednja linija je napomena,
poručuje da je u pitanju doslovno ono što piše.
Oni u stvari uče neke prilično fascinantne stvari,
posebno ako govore engleski jezik.
Uče da se glagol može staviti i na sam kraj rečenice.
To baš i ne može u engleskom jeziku kada imate složeniju rečenicu.
Uče da, ponekad,
jezik nema svoj paritet za određeni član - on je potpuno odsutan.
To je nešto što može da se desi sa jezikom.
Uče da dugi samoglasnici mogu zaista biti duži u trajanju,
umesto razlike u kvalitetu,
što naši dugi samoglasnici i rade: oni su u stvari iste dužine.
Uče da postoje one male promene.
Hm? Hm?
Postoje promene zvane „padeži” na kraju imenice -
(Smeh)
koje vam govore ko šta radi kome u rečenici.
Čak i ako ostavite isti red reči,
ali zamenite krajeve,
to menja ko kome šta radi.
Ono što uče jeste da jezici rade iste stvari na različite načine.
I da učenje jezika može biti zabavno.
Ono što uče je poštovanje prema Jeziku, sa velikim slovom „J”.
S obzirom na činjenicu da 88% Amerikanaca govori samo engleski jezik kod kuće,
ne mislim da je to nužno loše.
Znate li zašto jezici umiru na našoj planeti?
Ne zato što vlade nametnu jedan jezik manjoj grupi,
niti zato što je cela grupa govornog jezika zbrisana.
To se svakako dešavalo u prošlosti, a dešava se i danas,
ali to nije glavni razlog.
Glavni razlog je što se dete rodi u porodici
koja govori jezik koji nije široko rasprostranjen u njihovoj zajednici,
i dete ga ne nauči.
Zašto?
Zato što taj jezik nije cenjen u njihovoj zajednici.
Zato što taj jezik nije koristan.
Zato što to dete ne može naći posao ako govori taj jezik.
Zato što, ako je jezik samo sredstvo,
onda je učenje njihovog maternjeg jezika
korisno otprilike kao i učenje visoko valirijskog,
pa zašto se mučiti onda?
Sad...
Možda izučavanje jezika neće dovesti do znatnog lingvističkog ovladavanja.
Ali možda to i nije tako bitno.
Možda će, ako više ljudi bude učilo više jezika,
to dovesti do veće jezičke tolerancije
i smanjiti jezički imperijalizam.
Možda, ako budemo poštovali jezik zbog onog što on zapravo i jeste -
bukvalno, najveći izum u istoriji čovečanstva -
tada u budućnosti
možemo slaviti ugrožene jezike kao žive jezike,
a ne kao deo muzejske zbirke.
(Visoko valirijski) Kirimvose. Hvala.
(Aplauz)
Kaşıklar.
Karton kutular.
Elektrikli çocuk trenleri.
Tatil süsleri.
Oyuncak evler.
Battaniyeler.
Sepetler.
Halılar.
Katlanır masalar.
Akıllı telefonlar.
Piyanolar.
Elbiseler.
Fotoğraflar.
Tüm bu şeylerin, son üç ayda çekmiş olduğum fotoğraflar olmaları
ve teliflerinin bana ait olmaları dışındaki
ortak noktaları ne?
(Gülüşmeler)
Bunların hepsi
dilin faydalarıyla üretilmiş icatlar.
Dil olmasaydı bunların hiçbiri var olmazdı.
Bu şeylerin herhangi birisinin
veya bunun gibi bir binanın inşasının dil kullanılamadan
veya dil kullanımı sayesinde
edinilen bilgilerden yararlanamadan üretildiğini hayal edin.
Esasen, dil tüm dünyadaki
en önemli şey.
Tüm bu medeniyet ona bağlı.
Dilin nasıl ortaya çıktığından diğer dillerden nasıl ayrıldığına
ve nasıl hayvanların iletişim sistemlerine göre fark gösterdiği
gibi konular üzerinde çalışarak yaşamlarını adayanlar dil bilimcilerdir.
Biçimsel dil bilim nispeten yeni bir alan.
Biçimsel dil bilim insan iletişim sistemlerinin
hayvan iletişim sistemlerinden tamamen ayrılması,
tüm dillerin farklı yollarla iletişime geçseler bile
eşit derece anlamlı olması gibi
birçok önemli şeyi açığa çıkardı.
Buna rağmen
birçok insan bir dil konuşarak
sanki bir dil bilimci kadar dilden anlıyormuş gibi
dil hakkında atıp tutmayı seviyor.
Eğer bir dilde konuşuyorsanız o dilin işleyişi hakkında
herkes kadar konuşma hakkına sahipsiniz demektir.
Bir cerrahla konuştuğunuzu
ve ''Dinle dostum
40 yıldır kalbim var.
Aort kapak değişimi hakkında bir iki şey bildiğimi düşünüyorum.
Bence benim fikrim seninki kadar geçerli.'' dediğinizi hayal edin.
Evet, tam olarak böyle olur.
Bu kişi, Neil deGrasse Tyson, ''Geliş'' filminde bir dil bilimci yerine
uzaylılarla iletişime geçmek adına
zaten bildikleri bir dildeki bir mesajı çözümleyebilen
bir kriptocu kullanmayı tercih edeceğini söylüyor
çünkü bilmediğimiz bir dilde konuşanlarla iletişime geçmede
bir dil bilimci bize nasıl yardımcı olabilir?
Tabii ''Geliş'' filmi de suçsuz sayılmaz.
Haydi dostum izle şu filmi.
Devasa gemilerle gezegenimize gelen uzaylılar var filmde,
bizimle iletişime geçmekten başka bir şey istemiyorlar
ve siz sadece bir dil bilimciye iş veriyorsunuz?
(Gülüşmeler)
ABD hükûmetinin bütçesi mi kısıtlı?
(Gülüşmeler)
Böyle birçok şeyin nedeni
dilin ne anlama geldiği hakkında dilin biçimsel incelemesi
ve dil bilim hakkında yanlış anlaşılmalara bağlı olabilir.
Bence bu gibi birçok yanlış anlaşılmanın temelini oluşturan şey
''Forbes'' dergisindeki ''neden lise öğrencileri yabancı dil öğrenmemeli''
konulu güzel makaleyle özetlenebilir.
Buradan bazı alıntılar çıkaracağım.
Eğer bu fikirlerin bazılarının
temelini oluşturan şeyi anlayabilirseniz onları görmenizi istiyorum.
''Amerikalılar, çevrilmiş dahi olsa nadiren klasik kitaplar okurlar.''
Bir başka deyişle, kendi dilinde bile klasik okumayacaklarsa
yabancı dil öğrenmenin ne gereği var?
Ne anlamı var ki?
''Okulda yapabileceğiniz diğer şeylerle karşılaştırınca
okulda yabancı dil görmek zaman kaybı.''
''Avrupa nispeten küçük bir alanda kümelenmiş birçok dil grubuna sahip.''
Yani Amerikalılar için yeni bir dil öğrenmenin anlamı ne?
Bu şekilde emeğinizin karşılığını fazlasıyla almayacaksınız.
Benim favorimse şu,
''Birmingham'daki bir öğrenci
Meksika sınırına ulaşmak için yaklaşık 1.500 km yol gitmek zorunda.
O zaman bile işini görecek kadar İngilizce konuşan insanlar olur.''
Diğer bir deyişle eğer kollarınızı sallarsanız
ve gideceğiniz yere ulaşırsanız
o zaman yeni bir dil öğrenmenin bir anlamı yoktur zaten.
Bu birçok davranışın temelini kavramsal metafor oluşturuyor,
dil bir araçtır.
Bu metaforla ilgili kulağa çok mantıklı gelen bir şey var.
Dil bir tür araçtır,
yerel dili biliyorsanız yapmadıklarınızdan daha fazlasını yapabilirsiniz.
Ama dil yalnızca bir araçtır çıkarımı,
kesinlikle yanlış.
Sahiden dil bir araç olsaydı oldukça zayıf bir araç olurdu.
Onu çok daha iyi olan başka bir şey için çoktan terk etmiş olurduk.
Sadece bir cümle düşünün.
İşte hayatımda söylediğime emin olduğum bir cümle: ''Dün Kyn'i gördüm.''
Kyn diye bir arkadaşım var.
Ne zaman bu cümleyi söylesem ''Dün Kyn'i gördüm.''
gerçekten zihnimdeki her şeyin bu cümle yoluyla mı
sizin zihninizde yer aldığını düşünüyorsunuz?
Zor bela, çünkü devam eden birçok başka mevzu var.
Mesela ''dün'' dediğimde
orada bulunduğum için havanın nasıl olduğunu düşünmüş olabilirim.
Eğer hatırlıyorsam
postalamayı unuttuğum bir şeyi muhtemelen hatırlayacağım ki öyle de oldu.
Bu planlanmış bir şakaydı ama gerçekten bir şey postalamayı unuttum.
Bu da bu işi Pazartesi yapmak zorunda olduğum demek oluyor
çünkü o zaman eve geri döneceğim.
Ve tabii pazartesini düşündüğümde
Bangles'dan ''Manic Monday'' şarkısı aklıma gelecek. İyi şarkı.
''Testere'' kelimesini söylediğimde hep şu cümleyi düşünürüm:
''Görüyorum! dedi kör adam çekicini ve testeresini alırken.''
Her zaman yaparım.
Ne zaman ''testere'' kelimesini duysam veya desem bunu düşünürüm
çünkü dedem her zaman bunu söylerdi bu yüzden bana dedemi düşündürüyor.
Ve bir sebeple ''Manic Monday'' şarkısına geri döneriz.
Kyn ile ''Dün Kyn'i gördüm'' gibi bir şey söylerken
onu gördüğümdeki vaziyetleri düşüneceğim.
Bunun o gün olacağı tuttu. İşte o benim kedimle birlikte.
Eğer Kyn'i düşünüyorsam
şu an Long Beach'e gittiğini düşüneceğim
ve dostum John ile annemin Long Beach Üniversitesi'nden
mezun olduklarını hatırlayacağım,
kuzenim Katie Long Beach Üniversitesi'ne gidiyor şu sıralar.
Yine ''Manic Monday'' şarkısı.
Ama bu sadece siz herhangi bir zamanda konuşurken
kafanızın içinde devam eden bir parça.
Ve hepimizin kafasının içinde süregelen
bütün bu karışıklığı tarif eden şey de bu.
Tek sahip olduğumuz bu.
(Gülüşmeler)
Sistemimizin çok zayıf olması şaşılacak bir şey mi?
Size bir karşılaştırma yapayım
kek yemenin nasıl bir şey olduğunu bilmek istediğinizi hayal edin
sadece kek yemek yerine
kekin içindekileri
bu içeriğin kek oluşturması için
nasıl bir araya gelebileceğini
gösteren tariflerle bir bir yutmak zorunda olsaydınız
tarifleri de yemek zorunda kalırdınız.
(Gülüşmeler)
Böyle kek yapmayı denemek zorunda olsaydık
hiç kek yemezdik.
Dil, zihnimizde olanları anlayabileceğimiz
sadece tek yöntem.
Dil bizim içsel kimliğimize odaklanmamız,
bizi insan yapan şey
diğer hayvanlardan bizi ayıran şey
Dil içimizde bir yerlerde
ve onu tarif etmek için tüm yapmamız gereken kendi dillerimiz.
Dil, kafamızın içinde neler olduğunu göstermemizin en iyi yolu.
Şöyle bir soru sormak istediğimi hayal edin:
''İnsan düşüncelerinin ve duygularının doğası ne?'
Yapmak istediğiniz
mümkün olduğunca
farklı dili incelemek olurdu.
Tek bir dil yeterli olmazdı.
Örnek vermek gerekirse
işte benim çektiğim küçük Roman'ın bir fotoğrafı
12 megapiksel bir fotoğraf makinesiyle çektim.
Bu da aynı fotoğrafın çok daha düşük piksellerle çekilmiş hâli.
Belli ki iki fotoğraftaki de gerçek bir kedi değil.
Ama biri, kedinin nasıl bir şey olduğu hakkında çok daha iyi bir fikir veriyor.
Dil sadece bir araç değildir.
Dil bizim mirasımız
ve insan olmanın ne demek olduğunu aktarmamızın yolu.
Tabii miras derken her yerdeki insanları kastediyorum.
Bir dili bile kaybetmek, bu fotoğrafı çok daha az anlaşılır yapar.
Yani son on yıldır
hem meslek olarak hem de hobi olarak
diller üretiyorum.
Bu dillere İngilizcede ''yapma diller''in kısaltılmışı olan ''conlangs'' deniyor.
Gezegenimizdeki dilleri kaybediyoruz
ve yepyeni diller üretiyoruz
gibi unsurları peş peşe anlatmakla
bu iki unsur arasında yüzeysel olmayan bağlantılar olduğunu düşünebilirsiniz.
Esasen, birçok insan böyle düşünüyor.
James Cameron'ın ''Avatar'' filminde
bir yapma dil olmasına çok kızan bir adam var.
Şöyle diyor;
''James Cameron'ın Avatar filmini
vizyona koyması üç yıl aldı ve bir dil öldü.''
Muhtemelen daha da fazla zaman aldı.
''Tüh, Na'vi önceden doldurduğu deliği dolduramayacak ...''
Eğer hakkında hiç düşünmezseniz
bu tamamen derin ve dokunaklı bir açıklama.
(Gülüşmeler)
Ama ben California'dayken
iki bölüm bitirdim.
Biri dil bilim bölümüydü diğeri ise İngilizce.
İngilizce bölümü ve İngilizceyi araştırmak
bildiğimiz gibi İngilizceyi araştırmak değil,
edebiyatı araştırmak.
Edebiyat harika bir şey
çünkü esasen edebiyat geniş tanımıyla sanat gibi,
sanat dalının çatısı altında.
Ve edebiyatla yaptığımız şey şu;
yazarlar tamamen yeni varlıklar ve tarihler yaratırlar.
Ve yazarların ne gibi derinliği duyguyu ve özgün ruhu
bu kurgusal varlıklara yatırabileceğini görmek
bizim için ilginçtir.
Şuna göz atmanızı istiyorum.
Kurgusal karakterler hakkında yazılmış bir kitaplar serisi var.
Tüm kitap sadece bir kurgusal ve sahte insandan oluşuyor.
Sinclair Lewis'in ''Babbitt'' kitabındaki George F. Babbitt hakkında bir kitap var.
Sizi temin ederim bu kitap, kısa bir kitap olan Babbitt'ten daha uzun.
Bunu hatırlayan kimse var mı?
Oldukça iyi, ''Main Street'' kitabından daha iyi.
Bu benim provokatif yorumum.
Edebiyatın ilginç olduğu gerçeğini hiç sorgulamamıştık.
Buna rağmen
dil bilimciler bile üretilen dillerin tıpkı bir sanatsal girişim gibi
bize insan ruhunun derinliği hakkında ne söyleyebildikleri ile ilgili değiller.
Size küçük güzel bir örnek vereceğim.
Yakın zaman önce California mezunlar dergisinde
benim hakkımda yazılmış bir makale vardı.
Bu makaleyi yazdıklarında
karşı taraftan biriyle anlaşmak istediler,
geriye baktığımda bu yapılması garip bir şey gibi.
Sadece bir kişiden bahsediyorsunuz
ve bu kişinin karşı tarafından biriyle anlaşmak istiyorsunuz.
(Gülüşmeler)
Esasen bu yalnızca şişirme bir haber, her neyse.
Böylece, zamanımızın en parlak dil bilimcilerinden biriyle anlaştılar.
Burada Berkeley'de dil bilimci olan George Lakoff'u ikna ettiler.
Lakoff'un çalışmaları, dil bilimi ve bilişsel bilimi kökünden değiştirdi.
İşim, dil yaratma çalışmalarım hakkında bir soru sorulduğunda dedi ki
''Ama dil incelemeleri için yapılacak çok şey var.
Zamanı gerçek olan bir şey için harcasan iyi olur.''
Evet.
''Gerçek bir şey.'' Bu, size bir şey hatırlatıyor mu?
Onun şahsen icat ettiği her yapıyı kullanmak.
Şu kavramsal metafordan tekrar bahsedeyim:
Dil bir araçtır
ve o, bu kavramsal metafora kendini kaptırmış gibi görünüyor;
yani dil, iletişim için kullanılabildiğinde faydalıdır.
Dil, iletişim için kullanılamadığında işe yaramaz.
Bu sizi düşündürebilir, ölü dillerle ne yapacağız?
Olsun.
Bu fikir yüzünden
Duolingo uygulamasında HBO'nun' ''Taht Oyunları'' dizisi için yarattığım
Yüksek Valyria dili dersi almak
absürtlüğün zirvesi gibi görünebilir.
740 bin kişinin tam olarak ne öğrendiğini merak edebilirsiniz.
(Gülüşmeler)
Bir göz atalım.
Ne öğreniyorlar?
Muhtemelen ne öğreniyor olabilirler?
Unutmamak gerekir ki bunun için olan diğer dil --
İngilizce konuşan insanlar için --
ana dili İngilizce olanlar çok az öğreniyor.
İşte yaşamları boyunca iletişim için muhtemelen hiç kullanmayacakları cümle:
"Vala ābre urnes."
''Adam kadını görür.''
Ortadaki küçük satır, bir yorum.
Yani harfiyen çeviri, dediği bu.
Aslında bazı etkileyici şeyler de öğreniyorlar,
özellikle ana dilleri İngilizceyse.
Bir fiilin cümlenin en sonunda yer alabileceğini öğreniyorlar.
İki görüşünüz varken İngilizcede bunu gerçekten yapmayın.
Bazen bir dilde
''the'' kelimesinin karşılığının olmadığını noksan olduğunu öğreniyorlar.
Bu, dilin yapabileceği bir şey.
Uzun sesli bir harfin, sürece daha uzun olabileceğini öğreniyorlar,
uzun sesli harflerimizin
nitelik yönünden farklı olmasının aksine aslında aynı uzunluktalar.
Böyle kısa çekim ekleri olduğunu öğreniyorlar.
Hım? Hımm?
''İsim hâlleri'' denen, isimlerin sonunda bulunan çekim ekleri vardır.
(Gülüşmeler)
Bu çekim ekleri cümlede size kimin kime ne yaptığını anlatırlar.
Kelimelerin sırasını aynı bırakıp
cümlenin sonunu değiştirseniz bile
cümlede anlamca kimin kime ne yaptığı değişir.
Dillerin aynı şeyleri farklı biçimlerde yaptıklarını öğreniyorlar.
Dil öğrenmek eğlenceli olabilir.
Dile saygı duymayı öğreniyorlar: Dilin ''D''si büyük harfle.
Amerikalıların yüzde 88'inin evde sadece İngilizce konuştukları göz önüne alınırsa
bu durumun çok da kötü bir şey olduğunu düşünmüyorum.
Gezegenimizde dillerin neden öldüğünü biliyor musunuz?
Hükûmetin küçük bir gruba bir dili empoze etmesinden dolayı değil,
dili konuşanların tamamının yok edilmesinden de değil.
Geçmişte olanlar şimdi de oluyor
ama asıl sebep bu değil.
Asıl sebep şu ki
bir çocuk, yaygın kullanılan dili kullanmayan bir ailede doğuyor
ve bu yüzden çocuk, o yaygın dili öğrenmiyor.
Neden?
Çünkü o dil, onların toplumlarında bir değer teşkil etmiyor.
Çünkü o dil, onlar için faydalı değil.
Çünkü eğer o dili konuşurlarsa çocuk gidip de iş bulamayacak.
Çünkü dil sadece bir araçsa
o zaman onlar için ana dillerini öğrenmek Valyria dilini öğrenmek kadar faydalı,
o yüzden ne gereği var?
Şimdi,
dil incelemesi belki de daha fazla dilsel akıcılığa yol açmayacak.
Ama belkide bu çok önemli değil.
Belki daha fazla insan daha fazla dil öğrense
bu durum daha fazla dilsel hoşgörü ve daha az dil yayılımcılığı sağlayacak.
İnsanoğlunun tarihteki en büyük buluşu olan dile
olduğu hâliyle saygı duyarsak
gelecekte, nesli tükenmekte olan dilleri müze eserleri olarak değil,
yaşayan diller olarak anabiliriz.
Kirimvose. Teşekkür ederim.
(Alkış)
Ложки.
Картонні коробки.
Дитяча залізниця.
Святкові прикраси.
Надувні будинки.
Ковдри.
Кошики.
Килими.
Відкидні столики.
Смартфони.
Піаніно.
Халати.
Фото.
Що пов'язує ці речі між собою,
крім того, що це фото, які я зробив за останні три місяці,
і тому маю авторські права на них?
(Сміх)
Це винаходи,
які були створені за допомогою мови.
Без мови не було б нічого з цих речей.
Уявіть, як можна створити хоча б щось
із цього переліку, або ж будівлю, таку ж будівлю як от ця,
без використання мови
або без знань, які передаються мовою?
Власне кажучи, мова — це найважливіше з усього
у цілому світі.
Вся наша цивілізація тримається на мові.
А тих, хто присвячує життя її дослідженню, —
досліджує її виникнення, відмінності між людськими мовами,
а також між мовами і комунікативними системами тварин —
називають лінгвістами.
Формальна лінгвістика — відносно молода область знань,
але на її рахунку багато важливих відкриттів.
Наприклад, те, що системи людського спілкування
істотно відрізняються від систем спілкування тварин,
що всі мови однаково виразні,
навіть коли це досягається по-різному.
Та незважаючи на це,
є багато любителів, котрі висловлюють свої міркування про мову,
так, наче вони лінгвісти, вважаючи, що їм на це дає право
те, що вони, звісно, говорять мовою.
А раз ви говорите мовою, то маєте не менше право, ніж хтось інший,
говорити про її функціонування.
Уявіть, що в розмові з хірургом,
ви скажете: «Послухайте, друже,
я маю серце вже, скажімо, 40 років.
Я таки розбираюсь в аортальних клапанах і їх заміні.
Гадаю, що моя думка нічим не гірша за вашу».
Саме так все і відбувається.
Ніл Деграсс Тайсон говорить, що в фільмі «Прибуття»
для спілкування з прибульцями,
він би запросив радше криптографа — людину, здатну перекодувати
незнайому систему знаків
знайомою мовою,
ніж лінгвіста —
бо про що лінгвіст може говорити з тими,
хто говорить незнайомою мовою?
Хоча, звісно, фільм «Прибуття» теж має свої вади.
Ну от самі скажіть,
на нашу планету на гігантських кораблях прилітають прибульці,
і все, що їм потрібно, — поговорити з нами,
а ми підшуковуємо лише одного лінгвіста?
(Сміх)
Уряд США на бобах, чи що?
(Сміх)
Все це можна списати на нерозуміння того,
чим є мова, та як її правильно досліджувати,
і що таке лінгвістика.
На мою думку, в основі багатьох таких непорозумінь лежить ідея,
яка підсумована в чудовій статті «Форбс» про те,
чому старшокласники не повинні вивчати іноземні мови.
Я приведу цитати зі статті,
і хочу, щоб ви здогадалися,
що стоїть за цими думками та ідеями.
«Американці рідко читають класику, навіть в перекладі».
Іншими словами, навіщо перейматися вивченням іноземної,
якщо ви не збираєтеся читати класику в оригіналі?
Кому це потрібно?
«Вивчення іноземної мови — марна трата часу,
порівняно з іншими шкільними предметами».
«У Європі багато мовних груп, які живуть на відносно невеликій території».
Та для чого американцям вивчати іншу мову?
Чи воно того варте?
А ось моє улюблене:
«Студенту з Бірмінгему треба проїхати
понад 1500 км, щоб дістатись до кордону з Мексикою,
і навіть там чимало людей знають англійську і зможуть вас підвезти».
Простіше кажучи, помахайте руками, і ви зможете
дістатися до потрібного місця,
тож у будь-якому випадку, вчити мову немає сенсу.
Ці погляди ґрунтуються на такій концептуальній метафорі:
мова — це засіб.
В цій метафорі є частка правди.
Мова — це певний засіб,
який відкриває широкі можливості тим, хто знає місцеву мову.
Але вважати, що мова є лише засобом
було б цілком хибним.
Якби мова була засобом, то, по правді, це був би поганенький засіб.
Ми б давно його змінили на щось краще.
Згадайте будь-яке речення.
Ось речення, яке, я певен, я вживав: «Вчора я бачив Кіна».
Мого друга звуть Кін.
Коли я кажу речення «Вчора я бачив Кіна»,
ви справді гадаєте,
що думка, яка існує в моєму мозку, передається вам
цим реченням?
Навряд чи, бо тут задіяно багацько всього.
Так, коли я кажу «вчора»,
я можу думати про те, якою була погода в тому місці, де я був вчора.
І коли почну згадувати,
то напевне згадаю, що щось забув відправити поштою, і це справді так.
Смішно, я планував цей жарт, але я й справді забув дещо відправити.
І тепер мені потрібно зробити це в понеділок,
тому що в понеділок я повертаюся додому.
І авжеж, коли я подумаю про понеділок,
я згадаю пісню «Чумовий понеділок» групи «Bangles»
Коли я кажу «бачив», я згадую таку приказку:
«Чув глухий, що сказав німий, що бачив сліпий, як тікав кривий».
Я завжди її згадую.
Кожен раз, коли чую слово «бачив», згадую цю приказку,
тому що мій дідусь її не раз вживав,
тож мої думки перескакують на дідуся.
І знов-таки, чомусь ми повертаємось до «Чумового понеділка».
А щодо Кіна, коли я кажу щось на кшталт: «Вчора я бачив Кіна»,
то згадую обставини, за яких я його бачив.
А сталося це того дня. Ось він із моєю кішкою.
І авжеж, коли я думаю про Кіна,
я думаю, що зараз він прямує до університету Каліфорнії
і згадую, що мій близький друг Джон і моя мама
закінчили цей університет,
а моя кузина Кеті щойно туди вступила.
І знову «Чумовий понеділок».
І це лише частина того, що відбувається в голові
за той проміжок часу, поки ви розмовляєте.
А все, що нам потрібно витягти з цього
суцільного безладу в нашій голові — це те, що я сказав.
Ось так все і відбувається.
(Сміх)
Чи варто дивуватись, що наша система така убога?
Уявіть, я проведу паралель,
уявіть, що вам захотілося дізнатись, як це — з'їсти торт,
і замість того, щоб просто з'їсти його,
натомість вам потрібно було б ковтати інгредієнти торта,
один за одним,
разом з описом приготування
торта з цих інгредієнтів.
Вам би довелося з'їсти і сам рецепт.
(Сміх)
Якщо б ми так куштували торти,
ми б їх ніколи не їли.
І все ж, мова — це один-єдиний спосіб
зрозуміти, що ж там відбувається в наших головах.
Ця наша внутрішня сутність,
те, що робить нас людьми,
те, що відрізняє нас від тварин,
це те, що десь всередині нас,
і все, що у нас є, щоб це виразити — це наші мови.
Мова — найкращий спосіб виразити те, що відбувається в голові.
Уявіть, що я задав таке масштабне питання як:
«Яка природа мислення та емоцій?»
Ви, мабуть, вирішили б
розглянути якомога більше мов.
Однієї не достатньо.
Наведу вам приклад,
це фото маленького Римлянина,
яке я зробив 12-Мп камерою.
А тепер ця ж фотографія з набагато меншою кількістю пікселів.
Безумовно, жодне з цих фото не є котом.
Але одне з них значно краще, ніж інше дає уявлення про кота.
Мова — це не просто засіб.
Це наш спадок,
це наш спосіб передати, як це — бути людиною.
І під словом «наш» спадок, я маю на увазі весь людський рід.
Із втратою лише однієї мови, картина стає більш розмитою.
Протягом останніх 10 років, моєю роботою,
а також відпочинком і просто задоволенням,
було створення мов.
Вони називаються «конлінгвами»,
або штучними мовами.
Зараз, співставляючи факти
про те, що на землі зникають мови,
і що я створюю нові мови,
ви можете подумати, що між цими двома процесами
існує глибокий взаємозв'язок.
Насправді, багато хто поєднав ці точки.
Ось той, хто несамовито кричав,
що в «Аватарі» Кемерона звучала штучна мова.
Він казав: «За три роки,
які знадобилися Джеймсу Кемерону,
щоб випустити на екрани «Аватар», мова зникла».
Але, насправді, все серйозніше.
«На'ві, на жаль, не заповнить порожнечу, яка залишилась після неї...»
Це справді глибоке і болісне твердження –
якщо ви про це зовсім не думаєте.
(Сміх)
Тут, в Каліфорнії,
я отримав дві спеціальності.
Одна з них — лінгвістика, інша — англійська.
І, звичайно, спеціалізація з англійської,
вивчення англійської — це не те вивчення мови, яке нам відоме,
це вивчення літератури.
Література — це прекрасно,
тому що, по суті, література — це мистецтво в широкому розумінні слова.
Вона входить до категорії мистецтва.
Що ж відбувається в літературі:
автори створюють зовсім нових персонажів та історії.
Цікаво спостерігати,
як автори вкладають у вигаданих істот
глибину і почуття, і просто неповторний дух.
Більш того, ось погляньте.
Цілі серії книг
написані про вигаданих персонажів.
Ціла книга про вигадану людину, якої не існує.
Є ціла книга про Джоржа Ф.Бабіта,
персонажа з «Бабіта» Сінклера Льюїса,
і запевняю вас, що ця книга довша за «Бабіта»,
за той невеличкий твір.
Хтось її пригадує?
Досить-таки добротна книга, насправді
навіть краща за «Головну Вулицю», така моя нескромна думка.
Ми таки ніколи не сумнівались, що література цікава.
Але, незважаючи на це,
навіть лінгвісти не цікавляться, що можуть розказати штучні мови
як художні витвори, про глибину людського духу.
В мене є чудовий приклад.
Нещодавно в університетському журналі для випусників
написали про мене статтю.
І коли писали статтю,
вони хотіли знайти для мене опонента,
що, в ретроспективі, здається дивним.
Ви розповідаєте про людину,
і шукаєте опонента цієї людини.
(Сміх)
Зрештою, це хвалебна стаття, але все ж таки.
Їм вдалося залучити одного з найкращих
сучасних лінгвістів, а саме, Джорджа Лакофа,
який працює в Берклі.
Його робота назавжди змінила мовознавство
і когнітивістику.
Коли його спитали про мою роботу і загалом про створення мов,
він сказав: «У сфері вивчення мови ще багато роботи.
Варто зайнятися чимось справжнім». (Джорж Лакоф, 2014)
Так.
«Чимось справжнім». Це вам нічого не нагадує?
Виходячи з тієї ж концепції, яку він же і представив,
повернуся до концептуальної метафори
«мова як засіб».
Здається, він працює в рамках цієї метафори,
що мова корисна тоді, коли використовується для спілкування.
Мова не має користі, коли не використовується для спілкування.
Вас може зацікавити питання: «Що ми робимо з мертвими мовами?»
Але все ж таки...
Через таке ставлення
може здатися цілковитим безглуздям
представити на платформі Duolingo курс високої валерійської мови,
яку я створив для «Ігор престолів» компанії HBO.
Вас, мабуть, зацікавить: що саме вивчають 740 000 людей?
(Сміх)
Тож давайте поглянемо.
Що ж вони вивчають?
Чого вони могли б навчитися?
Враховуйте те, що ця мова є іноземною
для англомовних людей,
які не так багато вчаться.
Ось речення, яке вони навряд чи десь застосують у спілкуванні
коли-небудь в житті:
«Vala ābre urnes».
«Чоловік бачить жінку».
Маленька риска є позначенням,
тобто вона означає «дослівно».
Насправді, вони дізнаються захопливі речі,
особливо, якщо це англомовні студенти.
Вони дізнаються, що дієслово може стояти в кінці речення.
В англійській такого не буває, особливо, коли є два іменники.
Вони дізнаються,
що мова може не мати артикля "the" — він взагалі відсутній.
Так буває в деяких мовах.
Вони дізнаються, що довга голосна може тривати, насправді, довше,
а не відрізнятись за якістю.
В нашій мові всі довгі голосні мають однакову тривалість.
Студенти дізнаються, що існують невеликі модуляції голосу.
Гм? Гм?
Є флексії, які називають відмінковими закінченнями іменників,
(Сміх)
ці флексії вказують на відношення між словами у реченні.
Навіть коли не змінювати порядок слів у реченні,
але змінити закінчення,
відношення між словами зміниться.
Студенти дізнаються про те, що мови по-різному впорядковують одні і ті ж речі,
а також, що вивчення мов приносить задоволення.
Вони вчаться поважати мови, Мови з великої літери.
І якщо врахувати, що 88% американців говорять удома тільки англійською,
гадаю, це не так вже й погано.
Знаєте, чому на планеті зникають мови?
Не тому, що уряд насаджує одну мову маленьким групам,
чи тому, що зникає ціла група носіїв мови.
Безумовно, таке бувало, і таке буває й зараз,
але це не основна причина.
Основна причина в тому, що дитина народжується в сім'ї,
де говорять мовою, яка не є широко вживаною в громаді,
і дитина не вивчає її.
Чому?
Тому, що мову не цінують в громаді.
Мова не знадобляється,
тому що вам не знайти роботи, якщо ви говорите цією мовою.
Якщо розглядати мову тільки як засіб,
тоді вивчення рідної мови таке ж доцільне,
як і вивчення високої валерійської,
то чому цим перейматися?
І...
Можливо, вивчаючи мови, ми не станемо вільніше ними говорити.
Та, може, це вже не так і важливо.
Можливо, якщо більше людей стане вивчати більше мов,
у нас буде більше толерантності до мов
і менше мовного імперіалізму.
Можливо, якщо ми справді почнемо поважати мову за її суть, —
буквально, як найбільший винахід в історії людства —
то в майбутньому
ми побачимо, як зникаючі мови перетворюються на живі мови,
а не музейні експонати.
(Висока валерійська) Kirimvose. Дякую.
(Оплески)
勺子。
纸箱。
儿童电动小火车。
节日装饰品。
充气城堡。
毛毯。
篮子。
地毯。
小桌板。
智能手机。
钢琴。
礼服长袍。
照片。
这些东西有什么共同点？
除了它们是我在过去 三个月中拍的照片
并且拥有著作权外？
（笑声）
它们是发明的产物，
得益于语言，它们被创造出来。
如果没有语言这些东西 都不会被创造出来。
试想创造任何一个这些东西
或像建造这样一个完整的大楼，
没有语言沟通
或不借助因使用语言而获得的知识。
从大体上来说，语言是这个世界上
最重要的东西。
我们所有的文明都依存于语言之上。
那些终生致力于研究语言的人——
语言是怎么出现的， 人类的语言为什么有差异，
与动物的交流系统有什么不同——
是语言学家。
正统的语言学，或多或少仍是 个比较新的领域。
并且它揭示了许多真正重要的信息。
例如，人类的交流系统
与动物的交流系统有相当大的差异，
所有的语言都有相当的表现力，
即便他们的表达方式不同。
当然，尽管如此，
还是许多随便谈论语言的人，
就像有语言学家那样高的理解似的，
当然，他们会说某种语言。
如果你会讲一种语言， 那就意味着你有同样多的权利
像其他人一样去谈论它的功能。
想像一下假如你对一个外科医生说，
“听着，哥们儿。
我活了四十年了。
我觉得我了解一些 主动脉瓣置换术的事情。
我认为我的观点和你的一样有效。”
是的，事情确实就是这样的。
这是尼尔.德格拉塞.泰森 对电影《降临》的评论，
他原本可以带一个密码专家——
能够用他们已经知道的语言解读信息的人
而不是一名语言学家，
去和外星人对话，
因为为什么一名语言学家——
为什么语言学家跟说我们完全不知道
的语言的人会有用？
当然，《降临》这部电影 并没有摆脱困境。
我的意思是，瞧这部电影：
外星人坐在巨大的飞船里 降临到我们地球，
然后他们除了想和我们交流之外 什么都不想做，
于是你就雇了一名语言学家？
（笑声）
美国政府都在搞什么预算？
（笑声）
许多这样的事情可以人们对
什么是语言，什么是正式的语言学习，
什么是语言学存在误区。
我认为支撑这些误区之下的东西
可以由这篇发表在《福布斯》 上的令人愉悦的文章概括，
这是一篇为什么高中生 不应当学习外语的文章。
我会从中抽取一些文段，
我想让你们看看， 你们是否能够搞清
这些观点和想法的基础是什么。
“美国人很少读原著，即便是译本。”
所以，换句话说，为什么 要为学一门外语而烦恼呢，
既然他们无论如何都 不去阅读原著典籍？
有什么意义呢？
“与其他可以在学校做的事情相比，
在学校里学习外语是浪费时间。”
“欧洲有许多语种聚集在 一个相对狭小的空间里。”
所以对于美国人， 学一门外语的意义何在呢？
你真不会从那得到什么大的好处。
这是我最爱的，
“一名在伯明翰的学生可能会旅行
大约一千英里来到墨西哥边界，
即使这样，那里也有足够多 讲英语的人在周围。”
换句话说，如果你能稍微招招手，
你就能到达任何你想去的地方。
所以真没有意义去学一门外语。
这些看法的基础是这种概念隐喻，
语言是一种工具。
这个隐喻听起来非常真实。
语言是一种工具，
如果你懂当地的语言，你可以 做更多之前不能做的事情。
但是这暗示了语言只是一种工具，
这是绝对错误的。
如果语言是一种工具， 老实说，这是种相当不好用的工具。
我们会在很久以前就抛弃它 而去使用更好的工具。
随便想一个句子。
这里有个我确信在生活中说过的句子： “昨天我看见肯了。”
我有一位叫肯的朋友。
当我说这句话，“昨天我看见肯了，“
你觉得我脑海中的东西
通过这句话就植入你的大脑
的这个场景真实吗？
当然不是，因为还有许多其它的东西。
例如，当我说“昨天”，
我可能会想到昨天的天气怎么样， 因为我在那里。
然后如果我继续回忆，
我将可能会回忆起我忘记发快递了，
这是一个预先计划的笑话， 但我确实忘记发快递了。
所以那意味着我将不得不在周一邮寄它，
因为那是我要回家的时候。
当然，当我想起周一，
我将会想起手镯乐队的 “炸裂的星期一”，这是首不错的歌。
当我说单词“看见”，我想起了这个句子：
“‘我看见了’，瞎子边说边拿起 锤子和锯子。”
我总是这样。
无论何时我听见单词“看”或者说它时， 我总会像这样去想，
因为我的祖父过去总是这样说，
所以它使我想起了我的祖父。
现在我们再次回到“炸裂的星期一”， 因为某些缘故。
伴随着肯，当我说： “昨天我看见肯了，”
我会想起我看见他的场景。
就在那天，他和我的猫在一起。
当然，如果我想到肯，
我会想起他现在将去长滩市，
并且我会记起我的好朋友 约翰和我妈妈
都是从长滩州立大学毕业的，
我的姐姐凯特现在也将去这所大学念书。
然后又是“炸裂的星期一”
但这一切都只是在 你说话的任何时候
发生在我脑海里的一些碎片。
我们所要做的就是把我们脑子里
发生的一切都表现出来，就是这个。
我的意思是，那就是全部东西。
（笑声）
难怪我们的系统这么差？
想象一下，如果我给你一个类比，
试想如果你想知道 吃蛋糕是什么感觉，
如果不只是吃蛋糕，
而是你必须咽下这个蛋糕的原料，
一个接一个的，
按照说明书说的
将这些材料组合成一个蛋糕来。
你也必须也把说明书吃掉。
（笑声）
如果我们是这样品尝蛋糕的，
我们将绝不会再吃蛋糕了。
然而，语言是唯一一种， 唯一一种
我们能理解大脑中发生什么的方式。
这是我们的内在，
是使我们成为人类的东西，
是使我们与其他动物有区别的东西，
都在这里面某个地方，
我们所要做的是用自己 的语言来表达它。
语言是展示我们头脑想法的最好方式。
试想如果我要问一个重要的问题：
“人类思想和情感的本质是什么？”
你要做的就是
尽可能多地研究不同
的语言。
一种并不足以回答。
举个例子
这有一张我从罗马拍的照片，
用了1200万像素的相机。
现在，这有一张相同的低像素的照片。
当然，这两张照片拍的都不是真正的猫。
但其中一张比另一张让你感觉更像猫。
语言不仅仅是一种工具。
是我们的遗产，
这是我们表达身为人 的意义的方式。
当然，“我们”的遗产， 我指的是任何地方的人。
即使是失去一种语言， 也会使这幅图景变得模糊。
所以过去十年我做的工作
也是一种消遣，仅仅是因为乐趣，
我创造语言。
它们被称作“造语”
“人造语言”的简称。
现在，我一件件地阐述这些事实，
在地球上我们正在遗失自己的语言，
所以我创造了全新的语言，
你可能认为它们之间有某种
非表面的联系。
事实上，许多人已经在 这两点间画了一条线。
有个人对詹姆斯·卡梅隆执导的
《阿凡达》中的某个人造语言大为恼火。
他说，
“在三年时间内詹姆斯·卡梅隆
把《阿凡达》搬上银幕， 一种语言消亡了。”
也许事实上还远不止这样。
“纳美人，唉，填补不了曾经的空白…”
一个真正深远且深刻的观点——
如果你不去想的话。
（笑声）
但当我在加州大学时，
我修完了两门专业。
一门是语言学另一门是英文。
当然，英文专业，研究英文，
但并不是真正的像我们 认为的那样研究英语，
是研究英国文学。
文学是很美妙的，
因为基本上讲，文学非常广博， 有些像艺术那样；
它属于艺术范畴。
当我们研究文学时发现，
作者创造了全新的生物和历史故事。
而且我们很高兴看到
作者可以授予这些虚构的众生
各种不同深度的情感 和独特的精神。
所以，看看这些。
有一系列的书
来完整地描绘这些虚拟人物。
就像，整本书只是描述一个虚幻的故事， 一个不存在的人。
这有一整本辛克莱·刘易斯写的《巴比特》，
关于乔治·F·巴比特的书，
并且我向你保证，那书比“巴比特”长，
是一篇短篇书。
有人记得这本书吗？
那本书非常好，我其实 觉得它比《大街》还好。
这是我的最爱。
所以我们绝不会质疑文学 的趣味性这个事实。
但除了这个事实，
事实上，即使是语言学家也没有兴趣知道，
究竟是什么创造了语言， 才能够告诉我们人类精神的深度。
我给你举一个小例子。
前阵子在加州校友的杂志中
有一篇关于我的文章。
当他们写这篇文章时，
他们却想找一个与我对立的人，
事后看来，这很奇怪。
你是在谈论一个人，
但你想找一个与他完全不同阵营的人。
（笑声）
尤其是，这还是一篇吹捧性文章。
他们碰巧找到了
我们这个时代最杰出的语言学家之一，
乔治·莱考夫，在伯克利的语言学家。
他的作品基本上永久 改变了语言学领域
和认知科学。
当他被问起关于我的作品 和大体的语言创造时，
他说:“但是在语言研究方面 还有很多事情要做。
你应当在一些实事上花时间。”
没错。
“一些实事。”，它有使你回想起什么了吗？
用他自己发明的框架，
让我回顾一下这个概念隐喻:
语言是一种工具。
而且他像是在这个隐喻概念下 努力工作；
也就是说，当语言可以被 用来交流时它是有用的。
当语言不能被用来交流时是无用的。
这也许会令你想知道: 对于消亡的语言我们应该做什么？
但无论如何。
因为有了这样的想法，
这可能看起来像非常荒谬，
对我在HBO的《冰与火之歌》中所创造 的高级瓦雷利亚语言
开设一门“多邻国”课程。
你可能会好奇， 这74万人到底在学什么？
（笑声）
让我们看看这个。
他们在学什么？
他们可能在学什么？
记住这一点，另一种语言是——
针对说英语的人而言——
学英语的人要学习不少东西。
有一句话他们可能一生中都不会
用在对话中：
“Vala ābre urnes.”
“那个男人看见了那个女人。”
中间的小线是注释，
所以这是逐字对应的，这是它的意思。
并且他们确实学到了 一些超级棒的东西，
尤其是如果他们是说英语的人。
他们能学到动词是可以 放在一句话的末尾的。
在英语中，当你有两个论点时 并不会这样用。
他们学习到有时候
一门语言中没有“the”这个词的对应词， 它是完全不存在的。
这是语言可以做到的。
他们学习到长元音的持续时间可能更长，
用于和其它音加以区别，
这就是我们的长元音的作用； 它们实际上是一样长的。
他们学习到有这些微小的变化。
嗯？
名词后面有人称“格”的屈折变化——
（笑声）
那在一句话中告诉你 谁对谁做了什么。
即使你保持单词的顺序不变
并改变词尾，
它也会改变谁对谁做了什么。
他们正在学习的是，语言做的事情， 一样的事情，不同的方式。
像这样学语言会很有趣。
他们正在学的是尊重语言 :“L”开头的单词，语言。
鉴于88％的美国人在国内 只说英语的事实，
我认为这并不是一件坏事。
你们知道为什么语言会在 我们的星球消亡吗？
不是因为政府将一种语言 强加在一个小群体上，
或者是某一群讲这种语言 的人灭亡了。
那种事情过去发生过， 并且现在也正在发生，
但那并不是主要原因。
主要原因是一个孩子出生在一个
说一种在他们的社区并不广泛 使用的语言的家庭，
而且孩子不学它。
为什么？
因为那种语言在他们社区中没有任何价值。
因为那种语言没有用。
因为如果孩子说那种语言 就不能出行，找工作。
因为语言仅仅是一种工具，
那么学习他们的土著语
就和学习高瓦里安语一样，
所以为什么要去学呢？
现在……
也许学习语言并不会 让语言更加流利。
但这也许没什么大不了的。
也许如果更多的人 学习更多的语言，
将会导致更多的语言包容
和更少的语言专制。
也许如果我们确实尊重语言——
因为语言是人类历史上最伟大的发明——
那么在将来，
我们可以把濒临灭绝的语言 当作活的语言来庆祝，
而非博物馆里的展品。
（高瓦里安语）Kirimvose谢谢。
（鼓掌）
湯匙。
紙盒。
迷你電動火車。
假日裝飾品。
充氣屋。
毯子。
籃子。
地毯。
托盤桌。
智能手機。
鋼琴。
袍子。
照片。
所有這些有什麼共通點？
除了都是我在過去 三個月內拍攝的照片，
版權都歸我。
（笑聲）
它們都是發明，
都是托語言的福創造出來。
沒有語言，這些東西都不會存在。
試想，創造上述任何一樣東西，
或者，比如建造一座像這樣的大樓，
卻不能使用語言，
或者不能使用任何 通過語言獲取的知識。
基本上，語言是全世界
最重要的東西。
我們的整個文明都立基於語言上。
而那些投入一生 去研究語言的人——
研究語言的出現、
人類語言的差異、
人類語言和動物 溝通系統的差別——
他們是語言學家。
正統的語言學或多或少 算是個較新的領域。
且它已經有了許多 非常重要的發現。
比如，人類的溝通系統
和動物的溝通系統天差地別；
所有的語言富含表現力，
即使表達方式不同。
但，儘管如此，
很多人就喜歡對語言大肆評論，
好像他們跟語言學家 一樣了解它似的，
就憑他們會說一種語言。
如果你會說一門語言，
你就跟其他人一樣 有權討論它的作用。
想像你在和外科醫生談話，
你說：「聽著，老兄，
我的心臟至今跳 40 個年頭了，
我想我對於主動脈瓣 置換術應該略知一二。
我想我的意見和你一樣有效。」
果不出其然。
這是奈爾·德·葛拉司·泰森，他說， 如果他在電影《異星入境》裡，
他會選擇找密碼專家
能夠在已知語言中 解讀訊息的人——
而不是找語言學家 去和外星人溝通，
因為語言學家能怎樣？
若我們根本不懂外星人語言， 找語言學家來有什麼幫助？
不過《異星入境》還有其他漏洞
拜託——做電影的人聽著，
嘿，老兄，
有外星人搭乘巨大船艦 降落到我們的星球，
他們無非只想和我們溝通，
而你就找來一個語言學家？
（笑聲）
美國政府是預算有限還是怎樣？
（笑聲）
很多像這樣的事情， 都可歸咎於誤解，
誤解了語言是什麼， 誤解了正式的語言研究，
誤解了語言學。
我想，
在《富比士》的這篇 有趣文章中就整理出
這些誤解的背後的邏輯。
文章闡述為什麼高中生 不應該學習外語。
我會引述一些文章中的句子，
各位試試是否能找出
在這些意見和想法背後的原因。
「美國人很少讀經典，即便是譯本。」
換言之，何必花時間去學外語，
反正他們也不會去閱讀經典原版。
有什麼意義？
「在學校學習外語是浪費時間，
你在學校能做其他 相對更值得做的事。」
「歐洲有許多種語言 卻聚集在相對狹小的空間裡。」
所以對美國人來說， 學另一種語言有什麼意義？
投資回報率不會好。
我最愛這段：「伯明翰的學生得
走上一千英里路 才能抵達墨西哥邊界，
就算到了，英語也夠溝通了。」
換言之，若揮揮手臂就能遂你所願，
那其實就沒有必要學另一種語言。
在上述這些態度的背後，
都有一種概念性的比喻：
即語言是工具。
這種比喻某種程度上 聽起來很有道理。
語言算是種工具，
比起不會當地的語言，你能做更多。
但它暗示，語言就「只是」個工具，
這點肯定是錯的。
如果語言是工具， 老實說，它是蠻糟的工具。
我們老早就該拋棄它， 換成更好的東西。
隨便想任何一個句子為例。
我這輩子一定說過： 「昨天我看到金。」
我有個朋友叫金。
當我說這句話： 「昨天我看到金。」
你真心認為
我腦中的一切能透過這個句子
就植入到你的腦中嗎？
幾乎不可能，因為還有很多其他東西。
比如，當我說「昨天」，
我可能會想著昨天的天氣， 因為我人在那裡。
如果我繼續回想，可能 會想起我忘了寄什麼，
這是真的。
這是個預先安排好的笑話， 但我真的忘了寄某樣東西。
那就表示，我得等星期一再寄，
因為我星期一才回家。
當然，想到星期一時，
我會想到手鐲合唱團的 「狂躁的星期一」，這歌不錯。
說「saw」這個字時，我就想到：
「盲人邊拿起錘子和鋸子，邊說： 『我看到了！』」屢試不爽。
每次聽或說「saw」，我都會想到， （註：saw 是鋸子也是看見的過去式）
因為以前我祖父總說那句話， 所以它讓我想起我祖父。
基於某種理由，我們又 回到了「狂躁的星期一」。
關於金，當我說： 「昨天我看到金。」
我會想起我看到金時的情境。
這剛好就是那一天。 這就是他和我的貓。
當然，若我想著金， 就會想到他要去長堤分校，
然後我會想起好友約翰和我母親，
都是長堤分校畢業，
我的表親凱蒂要去讀長堤分校。
然後又是「狂躁的星期一」。
但這只是任何你在說話的時刻，
腦中思路的冰山一角。
我們腦中的這一團亂，
卻只能靠這些來表示。
我們就只有這些。（笑聲）
我們的系統就這麼糟， 這有什麼奇怪？
我來做個類比，
試想，如果你想要知道 吃蛋糕的感覺是什麼，
如果你不是直接吃蛋糕，
而只是嚥下蛋糕的成份，
一種接著一種，
包括製作說明，
說明這些成份如何 組合在一起，形成蛋糕。
你也得把說明書吃下去。
（笑聲）
如果非得這樣才能吃個蛋糕， 我們永遠不會去吃蛋糕。
而語言是唯一的途徑——
讓我們釐清這腦袋瓜裡 想法的唯一途徑。
這是我們的內在，
讓我們之所以為人、 與動物有所區別的內在
就在我們腦內某處；
我們要做的就是 用自己的語言表達出來。
語言是呈現腦中內容的最佳方式。
試想，若我有個大哉問：
「人類思想和情緒的本質是什麼？」
你會想要盡可能去調查
各種不同語言，越多種越好。
單單一種語言是不夠的。
舉個例子，
我拍了一張小羅門的照片，
我用一千兩百萬畫素的相機拍的。
這是同一張照片，畫素低很多。
顯然這兩張照片都不是真貓。
但前者比後者更能 讓你理解貓是什麼。
語言不只是工具而已。
它是我們的傳承，
是我們人類傳達信息的方式。
我說「我們」的傳承， 「我們」指的是所有人類。
即使只少了一種語言，
也會讓那個面畫比較不清楚。
所以我過去十年的工作
也是我的娛樂，我樂在其中，
是創造語言。
這些語言叫「CONLANGS」，
「人造語言」的縮寫。
把這些事實擺在一起：
地球上的語言正在消失， 及我會創造全新的語言，
你可能會認為兩者之間 有某種非表面的連結。
事實上，有很多人 把這兩件事連結起來。
有個傢伙十分憤怒，
因為在詹姆士·卡麥隆的 《阿凡達》中有種人造語言。
他說：
「詹姆士·卡麥隆用 3 年 將《阿凡達》送上大銀幕，
而期間有一種語言消失了。」
其實，可能遠不只一種。
「納維阿拉斯語無法替代 在它之前消逝的語言。」
這是段很深奧、尖刻的表述——
如果你完全不用大腦的話。
（笑聲）
當我在加州大學時，
我完成了雙主修。
一個是語言學，另一個英文。
當然英文這門學科
其實並不是研究英文這種語言，
是研究文學。
文學很美好，
因為，廣義來說， 文學基本上是種藝術。
它可以列在藝術底下。
我們在文學上所做的是，
作者會創造新的、 完整的人物和歷史。
很有意思的是，我們可以看到
作者在這些虛構人物 身上注入什麼樣的
深度、情緒，和獨特的精神。
太多了——看看這個。
有一系列書討論虛構的角色，
一本專講一個虛構的人物。
有一整本講喬治·巴位元，
辛克萊·路易斯 《巴位元》書中的角色，
我保證那本書比《巴位元》長， 《巴位元》本身很短。
有人還記得那本書嗎？它很不錯，
我真心它認為比《大街》好 ——純個人意見。
我們從來沒有質疑過 文學作品的趣味性。
但，儘管如此，
就連語言學家也不對
人造語言能表現出的 人類精神深度感興趣，
僅把它當作藝術創造。
讓我舉個很好的例子。
有一篇關於我的文章，
前陣子刊在加州大學校友雜誌上。
他們寫這篇文章時， 想要取得對立人士的意見，
從後見之明來看， 這麼做似乎很奇怪。
你只是要談一個人，
而你卻想要聽 與這人對立方的說法。
（笑聲）
基本上，這只是篇吹捧文， 但，隨便啦。
所以，他們剛好找上了
我們這個時代 最傑出的語言學家之一，
喬治·萊考夫，他是 柏克萊的語言學家。
基本上，他的研究永遠改變了
語言學和認知科學領域。
當他被問及對我的研究 和語言創造的大體看法時，
他說：「在語言研究方面 有很多需要完成的。
你應該把時間花在實在的地方。」
是的，「實在的地方」。
這讓你們想到什麼？
借用一下他自己發明的架構，
讓我再借用一下 這個概念性的比喻：
語言是工具，他顯然是在 這個概念性比喻下勞作；
也就是，當語言能用來 溝通時，它就是有用的。
當語言無法用來溝通， 它就沒有用。
這會讓你納悶，那我們要拿 已死的語言如何是好？
但，無所謂。
所以，基於這個想法，
可能荒唐到極點的就是
在多鄰國（Duolingo）平台 學瓦雷利亞語言課程——
是我為 HBO《冰與火之歌》 所創造的語言——
你可能會納悶，到底 這七十四萬人在學什麼？
（笑聲）
咱們來瞧瞧。
他們在學什麼？
他們究竟在學什麼？
請記住，另一種語言——
這是針對說英語的人——
英語母語者會學到很多。
上面這個句子， 大家一生中可能都不會用到：
「Vala ābre urnes.」
「男子看見女子。」
中間那一行是註解，
一個字對應一個註釋。
他們其實在學習非常炫的東西，
特別是針對英語母語者。
他們學到動詞可以放在句子的最末。
在英語中若有兩個論元， 就不會這麼做。
他們學到
有時其他語言並不一定有 和「the」對等的字——完全沒有。
語言可能會這樣。
他們學到，長母音其實 可以是時間長度比較長，
而不是在音色上的差別，
我們的長母音就是這樣。
他們學到這些小小的變音。
嗯？嗯？
這些變音叫做「格」， 在名詞詞尾——
（笑聲）
用來告訴你句子中 是誰對誰做了什麼。
就算把每個字的順序保持不變，
把結尾調換，
也會改變是誰對誰做了什麼。
他們學到各種語言
會以不同的方式來做同樣的事。
且學語言是很好玩的。
他們學到對語言的尊重： 大寫的「語言」。
有 88% 的美國人在家只會說英語，
我認為這未必是壞事。
各位知道為什麼 地球上的語言會滅亡嗎？
不是因為政府強迫小族群 必須要說某種語言，
也不是因為說某種語言的 族群全數被消滅。
的確在過去和現在發生過這種事，
但那不是主因。
主因是，孩子出生在一個家庭中，
而這個家庭說的語言 在他們的社區裡並不普遍，
孩子就不會去學它。
為什麼？
因為那種語言在他們的 社區裡不受重視。
因為那種語言沒有用。
因為那孩子說那種語言， 是無法找到工作的。
因為如果語言只是工具，
那麼學習他們的母語
用處就只是和學習 瓦雷利亞語言差不多，
那幹嘛花心力去學？
所以……
也許研究語言並不會說得更流利。
但也許那也沒什麼大不了的。
也許，如果有更多人學習更多語言，
就會對語言多一點包容，
少一點帝國主義式的對待態度。
也許，如果我們 真能尊重語言的本質——
語言真的是人類歷史上 最偉大的發明——
那麼，在未來，
我們就可以把瀕危的語言 當作活語言來讚美，
而不只是博物館中的收藏。
（瓦雷利亞語言） Kirimvose。謝謝。
（掌聲）