Хуана Рамірэс дэ Асбахэ сядзела перад калегіяй аўтарытэтных тэолагаў,
юрыстаў і матэматыкаў.
Віцэ-кароль Новай Гішпаніі запрасіў іх праверыць веды маладой жанчыны,
задаючы самыя складаныя пытанні, якія яны толькі змаглі знайсці.
Але Хуана паспяхова адказвала на кожны выклік ‒
ад складаных ураўненняў да філасофскіх пытанняў.
Пазней назіральнікі параўнаюць гэтую сцэну
з «каралеўскім галеонам, які прабіваецца праз пару каноэ».
Жанчына, якая сутыкнулася з такім допытам, нарадзілася
ў сярэдзіне 17-ага стагоддзя.
У той час Мексіка ўжо больш за стагоддзе была гішпанскай калоніяй,
што прывяло да складанай і стратыфікаванай класавай сістэмы.
Бабуля і дзядуля Хуаны па матчынай лініі нарадзіліся ў Гішпаніі,
што рабіла іх членамі самага паважанага класа ў Мексіцы.
Але Хуана нарадзілася па-за шлюбам, і яе бацька ‒ гішпанскі ваенны капітан ‒
пакінуў яе маці, Донью Ізабэль, выхоўваць Хуану і яе сясцёр у адзіночку.
На шчасце, умераныя даходы яе дзядулі
забяспечвалі сям'і камфортнае існаванне.
А Донья Ізабэль падавала добры прыклад сваім дачкам,
паспяхова кіруючы адным з двух маёнткаў бацькі,
нягледзячы на неадукаванасць і мізагінію таго часу.
Магчыма, менавіта гэты прыклад і надаў Хуане ўпэўненасць на ўсё жыццё.
У трохгадовым узросце яна таемна хадзіла ўслед за старэйшай сястрой у школу.
Калі яна пазней даведалася, што вышэйшая адукацыя даступна
толькі для мужчын, яна ўмольвала маці дазволіць ёй
употай наведваць заняткі.
Атрымаўшы адмову, Хуана знайшла суцяшэнне ў прыватнай бібліятэцы
свайго дзядулі.
У раннім падлеткавым узросце яна засвоіла філасофскія дыскусіі, латынь
і ацтэкскую мову Нахуатль.
Не па гадах развіты інтэлект Хуаны прыцягнуў увагу
каралеўскага двара ў Мехіка,
і, калі ёй было шаснаццаць,
Віцэ-кароль і яго жонка зрабілі яе сваёй фрэйлінай.
Там яе п'есы і вершы па чарзе захаплялі і абуралі каралеўскі двор.
Яе правакацыйны верш «Дурныя мужчыны»
ганебным чынам раскрытыкаваў сэксісцкія падвойныя стандарты,
асуджаючы мужчын,
якія разбэшчваюць жанчын і пры гэтым абвінавачваюць іх у амаральнасці.
Нягледзячы на супярэчлівасць, яе дзейнасць ўсё роўна выклікала
захапленне прыхільнікаў, і шматлікія прапановы шлюбу.
Але Хуану больш цікавілі веды чым шлюб.
У патрыярхальным грамадстве таго часу
было толькі адно месца, дзе яна магла іх знайсці.
Царква, усё яшчэ пад апантаным уплывам гішпанскай інквізіцыі,
магла дазволіць Хуане захаваць незалежнасць і павагу,
застаючыся незамужняй.
У 20 гадоў яна ўступіла ў Іераніміцкі манастыр Санта-Паўла
і ўзяла новае імя: Сястра Хуана Інес дэ ла Крус.
На працягу многіх гадоў сястра Хуана лічылася каштоўным скарбам царквы.
Яна пісала драмы, камедыі і трактаты па філасофіі і матэматыцы,
у дадатак да рэлігійнай музыкі і паэзіі.
Яна сабрала велізарную бібліятэку,
і яе наведвалі многія выбітныя навукоўцы.
Служачы скарбнікам манастыра і архіварыусам,
яна таксама абараняла сродкі да існавання сваіх пляменніц і сясцёр
ад мужчын, якія спрабавалі іх эксплуатаваць.
Але яе просталінейнасць ў канчатковым рахунку прывяла
да канфлікту з яе дабрадзейцамі.
У 1690 г. біскуп апублікаваў прыватныя крытычныя заўвагі сястры Хуаны
аб глыбокашаноўнай пропаведзі.
У публікацыі
ён настаўляў сястру Хуану прысвячаць сябе больш малітвам, а не разважанням.
Яна парыравала, што Бог не даў бы жанчынам інтэлект,
калі б ён не хацеў, каб яны выкарыстоўвалі яго.
Спрэчка прыцягнула ўвагу кансерватыўнага Архібіскупа Мексікі.
Паступова сястра Хуана была пазбаўленая свайго аўтарытэту
і вымушаная прадаць свае кнігі і перастаць пісаць.
Раз'юшаная такой цэнзурай, але не маючы жадання пакідаць царкву,
яна з горыччу зноў пачала маліцца.
Падчас свайго апошняга акта непадпарадкавання яна паставіла подпіс:
"Я, горшая за ўсіх," уласнай крывёю.
Пазбаўленая сродкаў сястра Хуана занялася дабрачыннасцю,
і ў 1695 годзе яна памерла ад хваробы, якой заразілася
падчас догляду за сваімі сёстрамі.
На сённяшні дзень сястра Хуана прызнана першай феміністкай
Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі.
Яна аб'ект незлічоных дакументальных фільмаў, раманаў і опер,
і яе партрэт намаляваны на мексіканскай банкноце ў 200 песа.
Кажучы словамі нобелеўскага лаўрэата Актавіа Паса:
«Недастаткова сказаць, што дзейнасць сястры Хуаны
з'яўляецца прадуктам гісторыі;
мы павінны дадаць, што гісторыя таксама з'яўляецца прадуктам яе дзейнасці».