Su için bir meteoroloji servisi kurmamız gerekiyor.
Bunu hepimiz talep etmedikçe
fon için teşvik de olmayacaktır.
İlk konferans konuşmamı 8 yıl önce TED'de yapmıştım.
Yeni mezundum
ve ben fark etmeden sahnede geçirdiğim o birkaç dakika
önümdeki on yıl boyunca bana sorulacak soruları belirlemişti.
20'li yaşlarındaki birçok kişi gibi ben de
kendi teknolojimle dünyanın problemlerini çözmeyi hedefliyordum,
özellikle de su problemlerini.
Öğrenecek çok şeyim vardı.
Bu konu ilgimi oldukça çekmişti,
su kalitesi anlamında sorunlar bitmek tükenmek bilmiyordu
çünkü belirlemesi zordu.
Daha basit, hızlı ve uygun fiyatlı dedektörlere
ihtiyacımız olduğunu düşünüyordum.
Yanılıyormuşum.
Şurası kesin: Yarının su riskiyle ilgilenmek
beraberinde daha iyi veri ve teknoloji gerektirecek.
Bugün bile su hakkında sahip olduğumuz kısıtlı veriyi zar zor kullanabiliyoruz.
Bizim en büyük su problemimiz hala devam ediyorsa
bu yapmadıklarımızdan ve ciddiyetini kavrayamadığımız problemlerdendir.
Bugün elimizde olan su verisi,
insanoğlu olarak ne yapmamız gerektiğine dair
aklımızda küçük soru işaretleri bırakıyor.
Evet, suyumuzu daha çok korumalı
ve daha az kirletmeliyiz.
Ama bu veri, işletmelerin ve piyasanın karşılaşacağı
yeni problemleri öngöremiyor,
dolayısıyla da git gide gereksiz bir hale geliyor.
Eskiden bu veri nispeten daha kıymetliydi
ama bu veri bize hiçbir zaman tam olarak ne kadar suyumuz olduğunu
ve bu suyun içinde ne olduğunu bize veremedi.
G20 ülkelerinin son on yıldaki su tüketim oranlarına bir göz atalım.
Bu rakamlar her ne kadar söylemese de
bu ülkelerin tükettikleri su miktarını doğrudan ölçmüyor.
Bunların hepsi tahmin
ve hepsi iklim krizini ya da iklim krizinin suya olan etkisini
göz önünde bulundurmayan eski modellere dayanıyor.
2015'te Hindistan'ın altıncı en büyük şehri olan Chennai
son yüzyılda görülen en büyük sel felaketini yaşadı.
Bugün, Chennai'nin su rezervleri kurumak üzere.
Bu hale üç yılda geldi;
üç yıl yağışlar ortalamanın altında yağdı ve sonuç bu.
Bu, çoğu ülkenin ulusal su verilerini ortaya koymasından daha hızlı bir sorun,
buna ABD de dahil.
Zamanında Chennai'deki ciddi su kıtlıklarını tahmin eden
birçok tespit olmasına rağmen
hiçbirimiz bunun ne zaman ve nerede olacağını tam anlamıyla kestiremedik.
Bu, yeni tür bir su problemi
çünkü su döngümüzün her bir aşaması her anlamda hızlı bir şekilde değişmekte.
Bu ay BM'nin son yaptığı uyarıya göre,
her hafta yeni bir iklim tehlikesiyle karşı karşıya kalıyoruz.
Su kalitesi anlamında epey bir muamma bulunmakta.
Birçok ülkede bir sene içinde suları kirletenlerin oranı
test edilme oranından daha fazla.
Kirliliği yönetmek adına test yapmak yerine
"seyreltme" dediğimiz yöntemi kullanıyoruz.
Diyelim ki tatlı su dolu olimpik bir havuz var
ve içinde bir damla cıva ekliyoruz.
Bu, bir damla bir milyon parçaya dağılır
ki Dünya Sağlık Örgütü de bunu sağlıklı kabul ediyor.
Ya peki mevcut suda beklenmedik bir düşüş olursa?
Yer altı suları ve akarsular ne kadar azalırsa
cıva da o denli az seyrelir
ve dolayısıyla su daha da zehirli hale gelir.
Birçok ülke su kirliliğiyle böyle yönetiyor.
Kirliliğin ne kadarının güvenli olduğunu anlatmak için bu modeli kullanıyorlar
ve bunun bariz zayıf yanları var
ama yeterince suyumuz
ve düzenli hava şartları olduğunda gayet iş görüyor
ama gelin görün ki yok,
dolayısıyla yeni veri toplama stratejileri geliştirip
buna yatırım yapmak durumundayız
ama bu işe koyulmadan önce elimizdeki veriler üzerinde çalışmalıyız.
Bu, bir jet yakıtı yangını.
Birçoğunuz biliyordur,
jet yakıtı salınımı iklim değişikliğinde çok önemli bir rol oynuyor
ama ABD Savunma Bakanlığı'nın
dünyanın en büyük jet yakıtı tüketicisi olduğunu belki de birçoğunuz bilmiyordur.
Bu yakıtı kullanırken de
resimde gördüğünüz PFAS denilen ve birtakım kimyasallar içeren
bu köpüğü de kullanıyorlar.
Bu köpüğü ABD Savunma Bakanlığı kadar kullanan yok
ve bu PFAS öyle bir şey ki her seferinde bir yolunu bulup suyumuza karışabiliyor.
Bu köpük 1970'lerden beridir
dünya genelinde ordular tarafından kullanılııyor.
PFAS'nin kanser ve doğum lekelerine sebep olduğunu biliyoruz
ve doğada o kadar hızlı yayılıyor ki
test ettiğimiz neredeyse her canlıda buna rastlıyoruz,
buna biz de dahiliz.
Ama bugüne kadar bu PFAS kirliliğinden
bir kez dahi sorumlu veya muhatap tutulmadı.
İnsanlar bu köpüğü ortadan kaldırmak için canla başla çalışırken
daha güvenli alternatif köpüklere hiç kapı aralamıyorlar.
Esasında onlar da çok daha ciddi hastalıklara sebep olabilecek
başka tür PFAS molekülleri barındırıyor.
Geldiğimiz noktada artık hükümetlere bu konuda neredeyse hiç güvenilmiyor.
Keza su kirliliğinin sorumluluk riski de günden güne azalıyor.
Peki ne yaparsak yarının suyu için yatırım kültürü oluşturabiliriz?
Son 10 yılda, erken aşama su teknolojileri girişimcileri tarafından yapılan
erken aşama küresel yatırımların toplamı senelik 30 milyon doları geçmedi.
Bu rakam, dünyaki erken aşama şirketlerin risk sermayelerinin yüzde 0,12'si ediyor.
Bununla beraber ayrılan fonlar da çok cüzi miktarlardan öteye gitmiyor.
Tabloya yakından baktığımızda suyun ilk önceliğimiz olmadığı ortaya çıkıyor.
2014'de ABD Federal Hükümeti
bilgi teknolojileri altyapısı için kişi başı 251 dolar harcarken
su altyapısı için ise kişi başı 11 dolar harcadı.
Elimizdeki verinin hakkını vermezsek
ne yeni teknolojilere yatırıma
ne daha fazla veri toplamaya
ne de yarının suyu için yatırıma teşvik edebiliriz.
Peki sizce biz bittik mi?
Yapabileceğimiz şeylerin aciliyetinin
ve ciddiyetinin arasındaki dengeyi kurmayı hala öğrenmekteyim
çünkü Greta Thunberg ve Yok olma İsyanı bizden bir şeyleri ümit etmemizi değil,
harekete geçmemizi istiyor.
Peki ne yapabiliriz?
Hava durumu olmadan hayat epey bir zor olurdu
ama günümüz hava durumu sistemi henüz yokken
ticari hava yolu taşımacılığı diye bir şey de yoktu;
gemiler denizlerde sıkça kaybolur,
en ufak bir fırtına gıda kıtlığına neden olurdu.
Ne zaman ki radyo ve telgraf hatları kuruldu
bu problemleri çözmek için ihtiyacımız olan tek şey
artık bu fırtınaların hareketlerini takip etmekti.
Bu da günümüzde her hane halkı ve iş yerinin bel bağladığı
küresel veri toplama girişiminin temellerini oluşturdu.
Bu, koordineli ve uyumlu bir veri toplama sürecinin ürünü olduğu kadar
karşılaştığımız tehlikeleri fark edip anlamamızı sağlayan
şeffaf bir değerlendirme ve paylaşım kültürünün de bir meyvesiydi.
Küresel bir su takip sistemi, hem su kıtlıklarını önceden görebilmeyi,
hem su kaynaklarımız tükenmeden daha planlı kullanabilmeyi,
hem kirlilik daha yayılmadan önleyebilmeyi
hem de tedarik zincirimizin
ve gıda arzının devamını sağlayacaktır.
Belki de en önemlisi
tedbir alınması gereken riskleri
daha net ön görebilmemizi sağlayacaktır.
Başarabileceğimizi biliyoruz çünkü bunu hava durumunda başardık
ama bunu yapabilmek için kaynak gerekecek.
Dolayısıyla su için daha geniş çaplı yatırımlar gerekiyor.
Yatırımcılar olsun, risk sermayederleri olsun;
su için pamuk ellerini cebe atmaları gerekiyor.
Sudan kıymetli başka bir şey yok,
kaldı ki şirketler de girmekte olduğumuz rekabetçi piyasada
tutunabilmek istiyorlarsa su riskinin farkına varmaları gerekecek.
Risk sermayesinin yanı sıra
vergi teşvikleri vasıtasıyla ekonomik kalkınmayı destekleyen
ve oldukça umut verici bir takım hükümet programları mevcut.
ABD'de şu anda yeni seçenek olan,
aynı zamanda çalıştığım yerde de uygulanan yöntemin adı "Fırsat Alanları."
Belirli yoksul ve düşük gelirli bölgelerde sermaye yatırımları için
bir takım avantajlı vergilendirme olanakları sunuluyor.
Bu bölgeler aynı zamanda ciddi su problemleriyle de karşı karşıya,
dolayısıyla da bu program buna en çok ihtiyacı olan
yerel halkla doğrudan kol kola çalışmaya da teşvik ediyor.
Peki, diyelim ki kafanızda böyle bir yatırım yapmak yok
ama ABD topraklarında araziniz var.
İçindeki suyun kalitesini sürekli koruyup koruma alanı yaparak
arazinizden faydalanabileceğinizi biliyor muydunuz?
Yerel birimlere başvurup arazinizi
ve suyun kalitesini korumaya dair taahhüt verebilirsiniz.
Bu taahhütleri yerine getirmeniz halinde,
hatrı sayılır bir vergi indiriminden her sene yararlanabilirsiniz.
Peki küresel topluluğumuz bu ve diğer programlarla
kaç tane araziyi bu şekilde koruyabilir?
Bu programlar oldukça etkili
çünkü küresel su takip sistemi için
ihtiyacımız olan arazileri bize sağlıyorlar
ama programlardan sırf vergiden yırtmak değil de
bu amaç uğruna yapılırsa verim alabiliriz.
Koruma alanları kurulduğunda
çevreyi kirleten büyük firmaların bu çevre hareketine karşı
nasıl bir tavır takınacağını kimse bilemiyordu.
Bunu yanı sıra, iklim değişikliğinden dem vurup
bu konuda hiçbir şey yapmayan şirketlere de artık alışmıştık.
Bu durum, programın kapsamını ve kalıcılığını zedelediği kadar
talep edilme anlamında olgunlaştırdı da.
Neden koruma alanlarını olması gerektiği gibi kullanıp
çevreyi korumak için kendimize iddialı hedefler koymayalım ki?
Neden fırsat bölgelerinde fırsatlar yaratmayalım?
Su güvenliği en başta sorumluluk ister.
Hem çevrecileri destekleyip aynı zamanda çevreyi kirleten
müze ve büyük şirketlerden de sorumluluk almayı bekleyemeyiz.
Bir kere bunların çıkarları çatışıyor.
(Alkış)
Sorumluluk almak demek
suyu israf etmenin ve kirletmenin bedelini
ağır ödetmek demektir.
Lafla peynir gemisi yürümüyor.
Artık harekete geçmenin zamanı
ve bu işe, çevreyi kirleten büyük şirketlerden değil de
özellikle vergilerimizle ayakta duran
ABD Savunma Bakanlığı'ndan başlamamız lazım.
En başta Amerikan askerleri, aileleri ve askeri üslerin yakınlarında oturan
tüm bu insanlar zehirli sular içerken
biz neyi kimi koruyabileceğiz ki?
Gezegenimizi korumadan ulusal güvenliğimizi de
toplum sağlımızı da koruyamayız.
Bu, bir hayat memak meselesi.
Benzer şekilde,
birçok ülkede tarım, gıda tedariğinin korunması ve aksamaması için
çiftçilere verilen vergi kaynaklı teşviklerle ayakta duruyor.
Bu teşvikler bizim için hayati önem taşıyor
çünkü her sene suyumuzun yüzde yetmişini
tarımda kullanıyoruz.
Gübreler ve böcek ilaçları bu suyun kirlenmesinde
en büyük iki faktör.
Suyu daha verimli kullanabilmek ve kirliliği azaltmak için
haydi bu teşvikleri yeniden yapılandıralım.
(Alkış)
Son olarak,
bilimin gücünü bastıran, yeniliklerin önüne ket vuran
ve şeffaflığı geri plana atan
bu çıkar çatışmasına dur demeye cesaret edemiyorsak
durup bir şeyler olmasını bekleyemeye hakkımız yok.
Karşılaştığımız su problemlerinden bir şeyler çıkarıp
ve bunları enine boyuna inceleyerek birbirimizle paylaşmak
toplumun yararına olacaktır.
Siz onu gidip bulana kadar gerçeklik diye bir şey yoktur.
Bunu bulabilmek de sadece teknoloji değil
ortak bir iradeyle de olacak bir iştir.
Teşekkürler.
(Alkış)