Trên sàn gạch đỏ trong nhà
tôi thường nhảy nhót và hát theo bộ phim truyền hình "Gypsy,"
với sự có mặt của Bette Midler.
(Hát) "Tôi có một ước mơ.
Một ước mơ tuyệt trần, thưa cha."
Tôi hát với niềm khao khát khẩn thiết và cháy bỏng của một đứa trẻ lên chín
và thật sự, đứa trẻ chín tuổi ấy có một giấc mơ.
Ước mơ ấy chính là trở thành diễn viên.
Và đúng rằng tôi chưa bao giờ thấy ai trông giống mình
trên TV hay phim ảnh,
và hẳn rồi, gia đình lẫn bạn bè và giáo viên liên tục can ngăn rằng
những người như tôi sẽ chẳng có được vị trí nào ở Hollywood đâu.
Nhưng tôi là một người Mỹ,
tôi được dạy phải tin rằng ai cũng có thể đạt được bất cứ thứ gì
dù màu da của họ như thế nào,
dù cha mẹ tôi xuất thân từ Honduras,
và dù tôi chẳng có một xu.
Tôi chẳng cần giấc mơ của tôi phải dễ dàng,
tôi chỉ cần nó khả thi thôi.
Khi tôi 15 tuổi,
tôi tham gia buổi thử vai chuyên nghiệp đầu tiên,
cho một quảng cáo dành cho việc đăng ký cáp
hay phí bảo lãnh gì đó, tôi chẳng thể nhớ.
(Cười)
Nhưng thứ đọng lại trong tôi là việc đạo diễn yêu cầu tôi rằng:
"Cháu làm lại lần nữa được không, mà lần này phải Latinh thêm chút xíu."
"Ờm, dạ được ạ,
Vậy cô muốn cháu nói tiếng Tây Ban Nha ạ?" -Tôi hỏi
"Không đâu, nói tiếng Anh nghe như kiểu Mỹ Latinh ấy."
"À thì cháu là người Mỹ Latinh này, vậy không phải Mỹ Latinh thì nghe như này ạ?"
Và sau đó là một khoảng im lặng khó xử kéo dài,
và cuối cùng thì
"Được rồi cô bé, đừng bận tâm, cảm ơn cháu đã đến, tạm biệt!"
Tôi mất cả quãng đường về nhà mới nhận ra cô ấy yêu cầu "nghe giống Mỹ Latinh hơn"
chính là yêu cầu tôi nói tiếng Anh bồi.
Và tôi chẳng thể hiểu tại sao
việc tôi là một người Mỹ Latinh chính hiệu, chuẩn đét
lại chẳng có nghĩa lý gì cả.
Dù sao thì, tôi chẳng nhận được vai đó.
Tôi đã chẳng nhận được những vai mà người ta mong muốn tôi đóng, ví dụ như:
bạn gái kẻ hãm hiếp này,
kẻ cắp lẳng lơ này,
gái Latinh mang bầu này.
(Cười)
Đây là những vai hiện hữu để dành riêng cho những người như tôi.
Những người mà nhìn vào là thấy da quá ngăm, người quá béo,
quá nghèo và đầu óc quá giản đơn.
Những vai kiểu này là những định kiến
khác xa thực tại của tôi
và cả những vai mà tôi hằng mong ước được diễn.
Tôi muốn đóng những vai phức tạp và nhiều chiều sâu,
những vai xuất hiện làm tâm điểm của chính cuộc đời họ.
Không phải những phần thừa thãi, những vai phụ mờ nhạt làm nền cho người khác.
Nhưng khi tôi có dũng khí nói điều đó với quản lý của mình,
người mà tôi trả lương để giúp tôi tìm thời cơ cho mình,
anh ta đáp rằng
"Cần ai đó nói với cô gái ấy rằng những kỳ vọng của cô ấy thật hão huyền."
Và anh ta chẳng sai chút nào hết,
ý là, tôi sa thải anh ta, nhưng anh ta không sai.
(Cười)
(Vỗ tay)
Bởi mỗi lần tôi cố gắng có được vai nào đó không chứa định kiến nhảm nhí,
thì tôi sẽ nghe rằng,
"Chúng tôi không định tuyển diễn viên đa sắc tộc."
không thì, "Chúng tôi ưng cô ấy, nhưng cô ấy lại mang sắc tộc riêng biệt quá."
Hoặc là, "Xui thay, chúng tôi có một diễn viên Mỹ Latinh trong phim này rồi."
Tôi cứ nhận được những thông điệp giống hệt nhau, lặp đi lặp lại, liên hồi
rằng bản sắc riêng của tôi là một trở ngại mà tôi phải vượt qua.
Và tôi nghĩ rằng,
"Rào cản ư, tới luôn đi.
Tôi là người Mỹ. Tên tôi là America (Mỹ)."
Tôi đã rèn luyện việc này cả đời rồi, tôi sẽ làm theo chiến lược riêng của mình.
Tôi sẽ nỗ lực hết mình."
Và tôi đã làm thế, tôi gắng sức nhất có thể
để loại ra tất thảy mọi thứ mà người khác bảo tôi không đạt yêu cầu.
Tôi tránh nắng mặt trời, để da không quá sạm đi,
tôi duỗi từng lọn xoăn theo từng nếp thẳng.
Tôi cố gắng giảm cân không ngừng,
sắm cho mình những bộ cánh xa hoa và đắt tiền.
Làm tất cả để khiến mọi người khi nhìn tôi
họ sẽ không thấy một người Latinh quá béo, quá ngăm hay rỗng túi.
Họ sẽ thấy khả năng của tôi.
Và có thể trao tôi cơ hội.
Trong một bước ngoặt trớ trêu, đầy mỉa mai của định mệnh,
khi tôi thật sự đạt được một vai diễn có thể khiến mọi giấc mơ thành hiện thực
nó chính là vai diễn buộc tôi phải thật sự là chính mình.
Ana trong bộ phim "Real Women Have Curves"
một cô nàng Mỹ Latinh tròn trịa, thiếu thốn và có làn da ngăm.
Tôi chưa hề thấy ai như cô ấy, như tôi,
xuất hiện ngay tâm điểm của chính câu chuyện đời mình.
Tôi chu du trên đất Mỹ,
và cả hàng loạt những quốc gia khác cùng bộ phim này
nơi mà bao người, bất luận tuổi tác, sắc tộc, dáng người
tìm thấy bản thân họ trong Ana.
Một cô bé 17 tuổi mũm mĩm mang hai dòng máu Mỹ và Mexico
đấu tranh với những "chuẩn mực" để theo đuổi giấc mơ không tưởng của mình.
Bất chấp những gì tôi phải nghe gần như cả đời mình
hơn cả, tôi thấy người ta thật sự muốn xem những câu chuyện về những người như tôi.
Và rằng những kỳ vọng hão huyền về việc
thấy bản thân mình được hiện diện một cách chân thực trong chính văn hoá riêng
cũng là niềm kỳ vọng của những người khác.
"Real Women Have Curves"
chính là một thành công to lớn cả về mặt doanh thu và văn hoá
"Tuyệt," tôi nghĩ, "Chúng ta đã làm được!
Chúng ta đã chứng minh rằng câu chuyện của chúng tôi có giá trị.
Mọi thứ sẽ thay đổi từ đây."
Nhưng tôi theo dõi, hầu như chẳng có gì xảy ra.
Chẳng có bước ngoặt nào cả.
Chẳng ai trong ngành công nghiệp này hối hả muốn kể thêm những truyện
mà khán giả khao khát và nguyện trả phí để xem.
Bốn năm sau, khi tôi có cơ hội diễn vai Ugly Betty,
tôi lại chứng kiến hiện tượng tương tự xảy ra.
"Ugly Betty" công chiếu trước 16 triệu người xem ở Mỹ
và được đề cử 11 giải Emmy trong ngay năm đầu.
(Vỗ tay)
Nhưng bất kể những thành công của "Ugly Betty",
sẽ không có bất kỳ chương trình TV nào khác
được dẫn dắt bởi một diễn viên Mỹ Latinh
trên sóng truyền hình Hoa Kỳ trong tận tám năm.
Đã 12 năm
kể từ khi tôi trở thành người Mỹ Latinh đầu tiên và duy nhất
từng thắng giải Emmy cho danh mục diễn viên chính.
Điều đó không phải là sự tự hào.
Nó đúng hơn là một sự chán chường cực độ.
Không phải vì những giải thưởng chứng tỏ giá trị của mình
nhưng vì những người thắng thế trong xã hội
dạy ta cách nhìn nhận bản thân,
cách nghĩ về chân giá trị của chính mình
và cách ước mơ về tương lai của chúng ta.
Và bất kì khi nào tôi bắt đầu ngờ vực điều đó
tôi lại nhớ về cô bé sinh sống ở thung lũng Swat, Pakistan.
Và bằng cách nào đó, cô bé ấy có được những đĩa DVD
về một chương trình TV ở Mỹ
phản ánh trong đó giấc mơ trở thành một nhà văn của bản thân cô.
Trong quyển tự truyện của mình, Malala viết
"Tôi đã bị cuốn hút vào việc làm báo
sau khi thấy những khác biệt được tạo nên bởi những con chữ của mình
và cũng từ việc theo dõi những cuốn phim "Ugly Betty"
về cuộc sống trong một tờ tạp chí Mỹ."
(Vỗ tay)
Trong suốt 17 năm trong nghề
tôi đã chứng kiến quyền năng mà lời nói sở hữu
khi chúng có thể chạm tới những thứ hiện hữu trong nền văn hoá.
Tôi đã tận mắt thấy.
Tôi đã trải qua, chúng ta đều thấy điều đó.
Trong lĩnh vực giải trí, chính trị
trong kinh doanh và những thay đổi xã hội.
Chúng ta không thể chối bỏ nó-- sự hiện diện tạo nên những khả năng.
Nhưng trong vòng 17 năm trở lại đây,
tôi cũng nghe những lời giải thích tương tự
về việc tại sao một số người có thể tiếp cận sự hiện diện trong văn hoá
và một số khác thì không thể.
Câu chuyện của chúng ta không có khán giả,
những trải nghiệm của ta không cộng hưởng với xu thế,
tiếng nói của ta là những rủi ro kinh tế quá đỗi lớn.
Chỉ vài năm trước thôi, người đại diện gọi tôi
để giải thích lí do tôi không được nhận vai trong một bộ phim.
Anh ấy nói rằng "Họ quý cô
và họ rất rất muốn tuyển diễn viên đa sắc tộc.
nhưng phim lại không được tài trợ cho tới khi tuyển xong những vai da trắng trước."
Anh ấy nói, với một tâm trạng ưu phiền
và với một giọng điệu như thể nói rằng "Tôi hiểu việc này vớ vẩn như nào."
Nhưng dù sao thì, như hàng trăm lần trước,
tôi cảm nhận rõ từng giọt nước mắt lăn dài trên mặt
và cảm giác đau nhói của việc bị chối từ dâng trào trong tôi
tiếng vọng của sự tủi hổ, ngay sau đó, dày vò tôi,
"Cô là một người phụ nữ trưởng thành rồi, thôi khóc lóc vì công việc đi."
Tôi trải qua quá trình tự chuốc lấy lỗi lầm như vậy trong hàng năm liền
và sau đó cảm thấy sự tủi hổ chìm sâu bên trong vì tôi chẳng thể vượt qua rào cản.
Nhưng lần này, tôi nghe thấy một giọng nói mới lạ.
Một ý nghĩ vang lên rằng "Tôi rã rời rồi.
Tôi chịu đựng quá đủ rồi."
Một giọng nói hiểu thấu
những giọt nước mắt, nỗi đau không xuất phát từ việc mất một vai diễn.
Chúng sinh ra từ những thứ nói về tôi.
Những thứ nói về tôi cả đời này
bởi những nhà sản xuất và nhà điều hành
và các đạo diễn, nhà văn, người đại diện hay người quản lý
những giáo viên, bạn bè, và gia đình
rằng tôi là một người ít giá trị hơn.
Tôi cứ nghĩ rằng kem chống nắng và máy duỗi tóc
sẽ tạo ra những thay đổi trong chế độ giá trị đầy bảo thủ này.
Nhưng tôi đã nhận ra trong một khắc
rằng tôi chưa từng thỉnh cầu hệ thống này thay đổi.
Tôi yêu cầu nó phải chấp nhận tôi, và những người không đồng điệu.
Tôi chẳng thể thay đổi những gì hệ thống nghĩ về tôi,
trong khi tôi tin vào những thứ đó.
Và tôi đã làm thế.
Tôi, như bao người xung quanh
tin rằng sẽ không đời nào tôi có thể hiện hữu trong chính giấc mơ của mình.
Tôi bắt đầu khiến bản thân mình trở nên vô hình.
Từ đây, tôi nhận ra rằng tôi có thể
trở thành một người thật sự muốn thấy sự đổi thay
cũng là người hành động theo những điều cố hữu.
Và nó khiến tôi nghĩ rằng những thay đổi sẽ chẳng xảy ra
bằng việc xách định người tốt, kẻ xấu.
Cuộc đối thoại đó khiến ta chệch hướng.
Vì đa số chúng ta, chẳng ai là một trong số đó.
Những thay đổi sẽ đến
khi mỗi chúng ta có đủ dũng khí
để hoài nghi những quan niệm và giá trị cốt yếu.
Và thấy rằng những hành động của ta sẽ tạo ra những mục đích tuyệt nhất.
Tôi chỉ là một trong hàng triệu người
được bảo rằng để thực hiện giấc mơ,
để cống hiến tài năng của mình cho thể giới,
tôi phải cưỡng lại sự thật về bản thân.
Tôi đã sẵn sàng ngưng việc kháng cự ấy
và bắt đầu tồn tại như một bản ngã toàn vẹn và chân thực nhất.
Nếu tôi có thể trở về ngày xưa và nói gì đó
với cô bé chín tuổi ngày ấy đang khiêu vũ trong phòng, tự thêu dệt những giấc mơ,
tôi sẽ nói rằng,
"Bản sắc của chính tôi không phải là chướng ngại.
Bản sắc riêng chính là siêu năng lực của mình".
Bởi lẽ sự thật là
tôi chính là hiện thân của thế giới này.
Và bạn cũng thế.
Toàn thể chúng ta đều là hình hài thế giới.
Và để toàn thể hệ thống phản ánh rằng,
chúng ta không cần tạo nên hiện thực mới.
Chúng ta chỉ cần ngưng việc chống lại hiện thực mà ta đang cư ngụ.
Cảm ơn.
(Vỗ tay)