Ailemin evinde bir odadaki kırmızı fayansların üzerinde
Bette Midler'ın oynadığı televizyon filmi "Gypsy" ile
dans eder ve şarkı söylerdim.
(Şarkı söyler) "Bir hayalim var.
Harika bir hayal, baba."
Gerçekten de bir hayali olan dokuz yaşında bir çocuğun
acelesi ve heyecanlı arzusuyla söylerdim şarkıyı.
Benim hayalim aktris olmaktı.
Televizyonda ya da filmlerde benim gibi görünen
birisini görmediğim doğru;
evet, ailem, arkadaşlarım ve öğretmenlerim beni Hollywood'da
benim gibilerin iş yapmadığına dair uyarmıştı.
Ama ben bir Amerikalıydım.
Bana ten renkleri ne olursa olsun,
ailem Honduras'tan göçmüş de olsa, param olmasa da
herkesin her şeyi başarabileceğine
inanmak öğretilmişti.
Hayalimin kolay olmasına gerek yoktu,
sadece mümkün olması gerekti.
15 yaşındayken
ilk profesyonel seçmeme katıldım.
Kablolu yayın üyeliği ya da kefalet bonosu reklamıydı,
gerçekten hatırlamıyorum.
(Gülüşmeler)
Hatırladığım şey ise kast yönetmeninin bana şunu soruşu:
"Yaptığını tekrarlar mısın, ama bu sefer biraz daha Latin gibi konuş."
"Peki.
Yani İspanyolca mı konuşmamı istiyorsunuz?" diye sordum.
"Hayır, hayır, İngilizce konuş, ama Latin gibi."
"Tamam da ben Latinim, Latin biri zaten böyle konuşmaz mı?"
Uzun ve tuhaf bir sessizlik oldu
ve sonunda,
"Peki, tatlım, boşver, geldiğin için teşekkürler, hoşça kal!"
"Latin gibi konuş" derken bozuk İngilizce konuşmamı istediğini anlamam
eve dönüş yolumun büyük bir kısmını aldı.
Gerçek, fiili, otantik bir Latin
olduğum gerçeği neden önemsizdi,
çözemiyordum.
Neyse, işi almadım.
İnsanların beni görmek istedikleri işlerin pek çoğunu almadım:
çete sahibinin sevgilisi,
arsız mağaza hırsızı,
iki numaralı hamile chola.
(Gülüşmeler)
Bunlar, benim gibi biri için var olan rollerdi.
Bakıp da çok kahve tenli, çok şişman,
çok fakir, çok kaba olarak gördükleri biri için.
Bunlar basmakalıp rollerdi
ve benim gerçekliğimden ve oynamayı hayal ettiğim rollerden
ancak bu kadar uzak olabilirlerdi.
Ben, kompleks ve çok boyutlu,
kendi hayatının merkezinde olan insanları oynamak istiyordum.
Başkalarının hayatının arka planında duran kartonumsu figürleri değil.
Ama bunu menajerime söyleme cesareti bulduğumda --
bu, bana fırsatları yakalamada yardım için para ödediğim insan oluyor --
onun cevabı şuydu,
"Birinin bu kıza beklentilerinin gerçekçi olmadığını söylemesi lazım."
Haksız da değildi.
Yani, kovdum adamı ama haksız değildi.
(Gülüşmeler)
(Alkışlar)
Çünkü her kötü yazılmış ve basmakalıp olmayan bir rolü almaya çalışmamda,
şunu duyardım,
"Bu role farklı görünen birilerini seçmeyi düşünmüyoruz."
Ya da, "Bayıldık ona, ama o çok, çok etnik görünümlü."
Veya, "Maalesef, bu filmde zaten bir Latin oyuncumuz var."
Aynı mesajı, kimliğimin aşmam gereken bir engel olduğu mesajını,
tekrar tekrar alıp durdum.
Şöyle düşündüm ben de,
"Hadisene, karşımdaki engel.
Ben bir Amerikalıyım. Benim adım America.
Tüm hayatım boyunca bunun için çalıştım, kitabına göre oynayacağım,
daha sıkı çalışacağım."
Çalıştım da. İnsanların bende olduğunu söylediği
sorunları aşmak için çalışabileceğim en sıkı şekilde çalıştım.
Güneşten uzak durdum ki tenim çok fazla yanmasın,
saçımdaki lüleleri itaate zorlayıp düzleştirdim.
Sürekli kilo vermeye çalıştım.
Daha süslü, daha pahalı kıyafetler satın aldım.
Sırf insanlar bana baktığında,
çok şişman, çok kahve tenli, çok fakir bir Latin görmesinler diye.
Bana baktıklarında neler yapabileceğimi göreceklerdi.
Belki de bana bir şans vereceklerdi.
Kaderin bir oyunu olarak
sonunda tüm hayallerimi gerçek yapan bir rol aldığımda,
bu rol, tam olarak olduğum kişi olmamı gerektiren bir roldü.
"Kadın Dediğin"deki Ana,
kahve tenli, fakir, şişman bir Latin kadındı.
Onun gibi birini, kendim gibi birini, hiç görmemiştim
kendi hayat hikâyesinin merkezinde.
Bu filmle, Amerika'nın her yerine
ve daha pek çok ülkeye gittim,
insanların yaşlarından, milliyetlerinden ve vücutlarının şeklinden bağımsız olarak
Ana'da kendilerini gördükleri yerlere.
17 yaşındaki tombul Meksikalı Amerikalı, pek mümkün görünmeyen hayalini
gerçekleştirmek için kültürel normlara karşı koyan o kız.
Hayatım boyunca bana söylenilenin aksine
ilk elden insanların benim gibilerin hikâyelerini görmek istediklerini gördüm.
Kendimi, kültürümün içinde gerçekçi bir şekilde
temsil edilirken görme beklentilerimin, başka insanların da beklentileri
olduğunu gördüm.
"Kadın Dediğin"
eleştirel, kültürel ve ekonomik bir başarıydı.
"Harika," diye düşündüm, "İşte yaptık!
Hikâyelerimizin değeri olduğunu kanıtladık.
Şimdi değişecek bir şeyler."
Ama çok az şeyin değiştiğine şahit oldum.
Bir dönüm noktası olmamıştı.
Endüstrideki hiç kimse, o hikâyeleri izlemek için aç ve para ödemeye istekli
kimselerin hikâyelerini anlatmak için koşuşturmuyordu.
Dört yıl sonra, Çirkin Betty'yi oynamaya başlayınca,
aynı olayın yaşandığını gördüm.
"Çirkin Betty" Birleşik Devletler'de 16 milyon izleyiciyle prömiyer yaptı
ve ilk yılında 11 Emmy ödülüne aday oldu.
(Alkışlar)
Ama "Çirkin Betty"nin başarısına karşın,
sekiz yıl boyunca Amerikan televizyonunda
başrolü Latin bir aktris olan
başka bir televizyon şovu olmayacaktı.
Ben başrol olarak bir Emmy kazanan
ilk ve tek Latin kadın olalı
12 yıl geçti.
Bu gurur duyulacak bir şey değil.
Bu, derin bir hüsran sebebi.
Ödüller bizim değerimizi belirlediği için değil
ama dünyada kimin gelişip serpildiğini görmek
bize kendimizi nasıl göreceğimizi,
kendi değerimiz üzerine düşünmeyi
ve geleceğimiz hakkında hayal kurmayı öğrettiği için.
Ne zaman bundan şüphe duysam,
Pakistan'ın Swat Vadisinde yaşayan,
eline kendi yazarlık hayallerinin yansımasını gördüğü
bir televizyon şovunun DVD'leri geçen
küçük bir kız olduğunu hatırlıyorum.
Malala, otobiyografisinde şöyle yazıyor:
"Kendi sözlerimin
nasıl bir değişim yaratabileceğini gördükten sonra,
bir de Amerika'daki bir dergideki hayatı "Çirkin Betty" DVD'lerini
izledikten sonra gazeteciliğe ilgi duymaya başladım.
(Alkışlar)
Kariyerimin 17 yılı boyunca
sesimizin, kültürde yer edinebildiğinde
sahip olduğu güce şahit oldum.
Bunu gördüm.
Bunu yaşadım, bunu hepimiz gördük.
Eğlence sektöründe, siyasette,
iş dünyasında, sosyal değişimde.
Bunu inkar edemeyiz -- kültürde varlık imkân yaratır.
Ama son 17 yıldır,
aynı zamanda neden bazılarımızın
kültürde yer edinip de bazılarımızın edinemediği hakkında
aynı bahaneleri duydum.
Bizim hikâyelerimizin dinleyeni yok,
bizim deneyimlerimiz kitlelerinki ile örtüşmüyor,
bizim seslerimiz büyük bir finansal risk demek.
Birkaç yıl önce, menajerim bir filmdeki rolü
neden alamadığımı açıklamak için aradı beni.
Dedi ki, "Sana bayıldılar
ve gerçekten, gerçekten farklı birilerini seçmek istiyorlar,
ama beyaz rol kesinleşene kadar film finanse edilmiyor."
Bu mesajı, kırık bir kalple,
"Bunun ne kadar berbat olduğunu anlıyorum." diyen bir tonla iletti.
Ama yine de bundan önce yüzlerce kez olduğu gibi,
yüzümden gözyaşlarımın aktığını hissettim.
Reddedilmenin acısı içimde yükselip
utancın sesi beni azarladı,
"Sen yetişkin bir kadınsın, bir iş uğruna ağlamayı bırak."
Başarısızlığı kendime mâl edip
engelleri aşamadığım için
derin utanç hissetme sürecinden yıllarca geçtim de durdum.
Ama bu sefer, yeni bir ses duydum.
"Yoruldum artık.
Yeter bu kadar." diyen bir ses.
Gözyaşlarımın ve acımın
bir iş uğruna olmadığını anlayan bir ses.
Tüm bunlar benim hakkımda söylenen şeyler içindi.
Hayatım boyunca yöneticiler,
yapımcılar, yönetmenler,
senaristler, ajanslar, menajerler, öğretmenler,
arkadaşlar ve ailem tarafından söylenenler içindi.
Daha az değeri olan birisi olduğum söylendiği içindi.
Sandım ki güneş kremleri ve saç düzleştiriciler
bu yerleşik değer sistemindeki değişimi getirecekti.
Ama o an anladım ki
ben hiçbir zaman sisteme değişmesini söylemiyordum.
Ben sisteme girmeye çalışıyordum, ve bu ikisi aynı şey değil.
Ben bile sistemin benim hakkımda inandığı şeye inanırken
sistemin hakkımda düşündüğü şeyi değiştiremezdim.
Buna inandım.
Ben de çevremdeki herkes gibi
olduğum şekilde hayalimi yaşayamayacağıma inandım.
Ben de kendimi yokmuşum gibi göstermeye çalıştım.
Bu, bana şunu gösterdi ki aynı anda hem tüm samimiyetiyle
değişimi görmek isteyen kişi hem de davranışlarıyla
sistemin aynı kalmasını sağlayan kişi olmak mümkün.
Bunun inanmama yol açtığı şey de
değişim iyi adamları ve kötü adamları belirlemek ile gelmeyeceği.
Bu düşünce hepimizi bu sorundan kurtarıyor.
Çünkü birçoğumuz bu ikisinden birisi değil.
Değişim,
her birimiz kendi temel değer ve inançlarımızı sorgulama cesaretini
gösterince gelecek.
Davranışlarımızın en iyi niyetlerimize yol gösterdiğinden emin olunca.
Ben, hayallerini gerçekleştirmek için
yetenekleriyle dünyaya katkı sağlamak için
kim olduğu gerçeğine direnmesi söylenen
milyonlarca insandan biriyim.
Şahsen ben direnmeyi bırakıp
kendi bütün ve gerçek kişiliğimle var olmaya hazırım.
Geri dönebilseydim o dokuz yaşındaki,
odada dans edip hayaller kuran çocuğa
şunu derdim:
kimliğim benim için bir engel değil.
Kimliğim, benim süper gücüm.
Çünkü doğrusu gerekirse,
ben, dünyanın nasıl göründüğüyüm.
Siz dünyanın nasıl göründüğüsünüz.
Toplu olarak, bizler dünyanın nasıl göründüğüyüz.
Sistemlerimizin bunu yansıtması için
yeni bir gerçeklik yaratılmasına gerek yok.
Sadece sistemlerin, yaşadığımız gerçekliğe direnmeyi bırakması gerek.
Teşekkür ederim.
(Alkışlar)