Spor haberleri, spor basını çerçevesinde değerlendirilebilir.
Spor basını, konu ve içerik olarak tüm tür, boyut ve yönleri ile sporla ilgili,
spor basını çalışanlarınca hazırlanmış olan haber, yorum, araştırma, inceleme gibi içerikler sunar.
Bu bağlamda spor gazeteciliği konusu spor olan,
Günümüzde gazetelerin en çok okunan sayfaları arasında spor sayfalarının da bulunduğunu belirtmek gerekir.
sorularına cevap bulabileceksiniz.
İlk gazeteden bu yana spor haberleri gazetelerde yer almaya başlamıştır.
Ancak, günümüzdeki spor gazetelerinin ortaya çıkması zaman almıştır.
Türkiye’de ise ilk spor yazısı 19. yüzyılın sonlarında, Servet-i Fünun dergisinin ilk sayısında yer almıştır.
Bu yazı, eskrim konusunda bir makaledir.
1895 yılına gelindiğinde spor haberlerinin gazetelerin sütunlarına girdiği anlaşılır.
Daha sonra 1910’da Burhan Felek tarafından sporu konu alan futbol adlı bir dergi çıkarılmıştır.
Futbol dergisini, Selim Sırrı Tarcan’ın yayınladığı, 1911’de çıkarılan Terbiye ve
Oyun isimli dergi ile 1913’de Said Çelebi tarafından çıkarılan Spor Alemi isimli dergi takip etmiştir.
Türkiye Cumhuriyeti döneminde Ali Naci Karacan’ın yayınladığı Akşam gazetesi,
ilk kez spor haberlerini birinci sayfadan vererek bir aşamayı gerçekleştirmiştir.
1925 yılı ise Türk spor tarihi açısından önemlidir.
Bu tarihte ilk yurtdışı muhabiri olan Suat Hayri Ürgüplü göreve başlamış ve Paris’ten spor haberleri göndermiştir.
Yüzyılın ikinci yarısına başlarken, spor muhabirlerinin sayının arttığı görülür.
1980’li yıllarda spor haberlerinin oldukça fazla ilgi çektiği, gazetelerin spor sayfalarını arttırdığı söylenebilir.
Spor sayfalarının zenginleşmesi ve
spor gazetelerinin yayın hayatına başlamasıyla birlikte önemli bir kitle spor haberlerini izler hale gelmiştir.
Haberler, belli ölçütlere dayandırılarak seçilen olayların özetidir.
Bunlara haber değerliliği ölçütleri denir.
Spor haberleri bağlamında özel olarak haber değerleri geliştirilmiş değildir.
Ancak, genel haber değerlerini, spor haberleri açısından da değerlendirmek mümkündür.
Bu değerler 12 başlık altında sıralanabilir.
Sıklık, bir olayın kapladığı zaman aralığını ifade eder.
Eşik, hikâyenin genişliğini, boyutunu, yoğunluğunu açıklar.
Anlaşılırlık, olayın anlamında muğlaklığa yer olmaması;
Anlamlılık ise olayın okuyucunun kültürel anlam çerçevesi içerisinde yorumlanmaya uygun olmasıdır.
Haber sunumunda okuyucunun beklentileriyle uyumlu olaylara yer verilmesi uyumluluk;
Kestirilemez ve nadir olaylar ise beklenilmediklik ölçütü ile ilişkilidir.
Devamlılık, belli bir zaman süren olayları;
Karışım ise farklı tür olayların birbirine karışmasını ifade eder.
Olayların elit devletler ya da kişilerle ilgili olması, elit devletlere ya da elit kişilere gönderme olarak adlandırılır.
Belli insanların eylemleriyle ilgili olaylar kişiselleştirme,
Sonuçları itibariyle olumsuz olaylar ise olumsuzluk ölçütü açısından değerlendirilir.
Bu haber değerliliği ölçütlerine ek olarak; Yenilik ilkesine göre en iyi haber, yeni bir gelişmeyi yansıtan haberdir.
İlişkili olma, alıcının kendi yaşamı üzerindeki etkisi ya da onların deneyimleriyle olan yakınlığıdır.
Son olarak atıf ise sosyal olarak otorite kabul edilen kişilerin haberlere konu edilmesi ile ilişkilidir.
Gazetecilik, doğruluğu, güvenilirliği ve daha da önemlisi, objektifliği konusunda alıcılarını ikna etmek durumundadır.
Buna göre gazetecilik, haber değeri olan olayları objektif biçimde değerlendirme ve
haberleştirme yeteneği olarak açıklanabilir.
Objektif habercilik idealinin gerçekleşmesi açısından gerekenler dört başlıkta toplanabilir.
İlk olarak “önyargı” ilkesi açısından; haberin öncelikle yanlı olmaması gerekir.
Bunun için, haberde dengesizliğe izin verilmemesi, taraflı olunmaması, nötr bir dil kullanılması gerekir.
Bir diğer kavram “doğruluktur”.
Buna göre, olayda adı geçen isimlerin doğru verilmesi,
alıntıların doğru biçimde yeniden üretilmesi ya da olayların açıkça ilişkilendirilmesi gerekir.
Haberde “çarpıtma” yapılmaması için ise her iki tarafa da söz hakkı verilmesi zorunludur.
Örneğin, bir spor kulübü hakkında olumsuz haber yapılıyor ve yöneticilere söz hakkı verilmiyorsa,
bu durumda haberler çarpıtılıyor demektir.
Son ölçüt ise “olay-yorum farkıdır”. Haberde yoruma yer verilmediği ölçüde,
haber objektif olarak değerlendirilebilir.
Ancak belirtmek gerekir ki, spor haberciliğinde en çok ihlal edilen unsurlar arasında olay yorum ayrımı da gelir.
Her meslekte olduğu gibi gazeteciliğin de kendine ait etik ilke ve kuralları vardır.
Gazetecilik meslek etiği, genel olarak üç farklı etik anlayış çerçevesinde değerlendirilebilir.
Kant’a dayandırılan görevci etik anlayış, önceden belirlenmiş kurallar ve ilkeler ile ilgilenir.
Bu anlayış, gazeteciliğe uygulandığında, hiçbir koşulda ihlal edilmemesi gereken ilkelere sahip olunması gerektiğini ifade eder.
John Stuart Mill tarafından geliştirilen yararcı etik anlayış ise
önceden belirlenmiş kurallardan çok, sonuçlarla ilgilenir.
Bu anlayışa göre örneğin, bir gazeteciye saklı kalması şartı ile verilen bir bilgi,
yayımlanması halinde kamu yararı sağlayacak ise yayımlanabilir.
John Merrill tarafından geliştirilen Machiavellist (Makiavelist) etik anlayış bir ideali yansıtmaktan çok,
varolan durumu tanımlamada geçerlidir.
Bu anlayış, hangi yolla olursa olsun, amacın peşinden gitmeyi savunur.
Spor gazetecilerinin de bazı etik kurallara uyması gerekir.
Örneğin; haber üretim sürecinde armağan almama, haberde aşağılayıcı ifadelere yer vermeme,
sadece doğru bilgiler verme, kişilik hakları, eleştiri sınırı ve
ayrımcılık konusunda dikkatli davranma bu kurallar arasında sayılabilir.
Spor haberleri, diğer haberlere göre bazı farklılıklar taşıyabilir.
Bununla birlikte, diğer haberler gibi spor haberleri de başlık, spot ve haber metni unsurlarından oluşur.
Başlıklar genel olarak beş farklı türde olabilir.
Enformatik başlık, haberin özünü yansıtır ve yorum içermez. Kışkırtıcı başlıklar,
okuru şaşırtarak habere ilgi çekmeye çalışır.
Espritüel başlıkların temel amacı okuru eğlendirmektir.
Spor haberlerinde de yoğun olarak karşılaşılan yorumlu başlığın köşe yazıları ya da analizlerde kullanılması gerekir.
Manipülatif başlıkların temel amacı ise okuyucuyu belli bir düşünce çizgisine çekmek ve haberi çarpıtmaktır.
Bir diğer unsur olan ve genellikle birkaç cümleden oluşan spotun görevi,
haberin özünü yansıtmak ve en önemli yanını özetlemektir.
Son olarak haberin detaylarını içeren haber metninin ise 5N 1K kuralına uygun olarak yazılması,
yani ne, nerede, ne zaman, nasıl, neden ve kim sorularının karşılıklarının haberde bulunması gerekir.
Spor, ekonomik değeri ve saha içi ya da dışı olayları ile toplumların göz ardı edemeyecekleri bir olgudur.
Pek çok farklı konuda olduğu gibi spor haberleri de muhabir,
kameraman, köşe yazarı, editör gibi basın çalışanlarının ortak çabaları sonucunda kitlelere ulaşır.
Spor haberlerini geniş ve farklı kesimler okuyabilir.
Bu nedenle, spor haberlerinin sıradan okurun ilgisini çekebilecek düzeyde yazılması gerekir.
Spor haberlerinde metafor kullanımına ise özel dikkat çekmek yararlı olacaktır.
“İki yaralı takım”, “nefes aldı”, “babalar gibi”, “yürek ağzına getiren” ve
benzeri çok sayıda metafor spor haberlerinde sıklıkla kullanılır.
Bu özelliğiyle spor haberlerinin kendine özgü bir dili olduğunu önermek de mümkündür.
İlk gazeteden bu yana spor haberleri gazetelerde yer almaya başlamıştır.
Spor sayfalarının zenginleşmesi ve spor gazetelerinin yayın hayatına başlamasıyla birlikte ise
önemli bir kitle spor haberlerini izler hale gelmiştir.
Spor haberleri diğer haberler gibi, haber değerliliği ölçütlerine göre hazırlanır.
Spor gazetecileri objektiflik kriterini sağlamanın yanı sıra, gazetecilik meslek etiği kurallarına da uymalıdır.
Spor haberleri, kendilerine özgü bazı farklılıklar taşısa da diğer haberler gibi
başlık, spot ve haber metni unsurlarından oluşur.
Pek çok farklı konuda olduğu gibi spor haberleri de muhabir,
kameraman, köşe yazarı, editör gibi basın çalışanlarının ortak çabaları sonucunda kitlelere ulaşır.
sorularına değinildi.
Konuyla ilgili daha ayrıntılı bilgi SPOR VE MEDYA İLİŞKİSİ ders kitabının 2. ünitesinde yer almaktadır.