Cái nhìn tươi đẹp về tương lai,
cái nhìn hiện thực về tương lai,
và chính tương lai, một cái nhìn trưởng thành về nó --
Tôi muốn thử hòa quyện cả ba cái nhìn này
thành một bản sắc trong đêm nay.
Các bạn có thể thấy rằng các nhà thơ, bằng nhiều cách khác nhau,
đều đã từng quan sát thứ "bản chất đàm thoại" ấy.
Hẳn bạn đang tự hỏi:
"Bản chất đàm thoại của hiện thực" là gì?
Cụm từ ấy chỉ ra rằng
bất kỳ điều gì bạn khao khát về thế giới --
về đối tượng trong tình yêu hay hôn nhân,
về con cái của bạn,
về bạn bè, đồng nghiệp, và bản thân bạn,
về cả thế giới của bạn --
đều sẽ không xảy ra như ý muốn.
Nhưng công bằng thay
những điều thế giới mong muốn --
những điều người yêu, con cái, đồng nghiệp,
công việc,
hay tương lai đòi hỏi ở chúng ta,
cũng sẽ không thành hiện thực.
Điều thực sự đang diễn ra
là ranh giới giữa những gì bạn nghĩ là "tôi"
và không phải cá nhân "tôi".
Tại ranh giới nơi mà
thứ ta gọi là "bản ngã" và "thế giới" gặp nhau,
là nơi duy nhất mọi thứ đều thực.
Một điều khá lạ đời
là chúng ta dành quá ít thời gian cho ranh giới đàm thoại ấy,
đến nỗi quên đi nó theo cách này hay cách kia.
Tôi đã từng phải tới trạm kiểm soát nhập cảnh,
một loại ranh giới khá là đáng sợ lúc bấy giờ,
để đến Mỹ vào năm ngoái,
mà bạn biết đấy, đáp xuống sân bay quốc tế
từ bên kia Đại Tây Dương,
thì bạn không ở nơi tuyệt nhất
hay trong tâm thế tốt nhất.
Thực tế là bạn sẽ khá mất kiên nhẫn với loài người.
Nên khi tới trạm kiểm soát với cổ áo xộc xệch,
râu một ngày chưa cạo
với một nhúm kiên nhẫn,
người nhân viên nhìn hộ chiếu của tôi
và hỏi: " Ngài Whyte, ngài làm nghề gì?"
Tôi đáp, "Tôi làm việc với bản chất đàm thoại của hiện thực."
(Tiếng cười)
Thế mà anh ta nhướn người ra
nói "Tối qua tôi thực sự cần ngài đấy.'
(Tiếng cười)
(Tiếng vỗ tay)
Tôi nói, "Thực xin lỗi,
khả năng của một nhà thơ, nhà triết học như tôi có hạn.
Tôi không chắc tôi giúp được-- "
Trước khi kịp định hình,
chúng tôi đã bắt đầu nói về hôn nhân của anh ấy.
Người đó trong bộ đồng phục,
thú vị thay,
nhấp nhổm trên hàng ghế nhân viên
để đảm bảo sếp anh ta không thấy
cuộc nói chuyện của chúng tôi.
Nhưng tất cả chúng ta đều sống trong ranh giới đàm thoại ấy
cùng với tương lai.
Tôi muốn các bạn tưởng tượng về tình huống của cô cháu gái Ailen của tôi,
Marlene McCormack,
đứng trên mỏm đá vùng vịnh phía tây ở Tây Ban Nha,
nhìn về Đại Tây Dương rộng lớn.
23 tuổi, cô bé đã đi bộ 500 dặm
từ Cảng Thánh Jean Pied của Pyrenees bên Pháp,
xuyên qua vùng bắc Tây Ban Nha,
trên chuyến hành hương nổi tiếng, vừa cổ vừa hiện đại
mang tên "Camino de Santiago de Compostela" --
Đường tới Santiago de Compostela.
Tới khi đến được Santiago rồi,
sẽ hơi mất hứng một chút
vì có khoảng một trăm nghìn người sống ở đó
không thực sự chào đón người mới vào thành phố.
(Tiếng cười)
Khoảng mười nghìn người khác cố bán đồ lưu niệm gì đó cho bạn.
Nhưng bạn có khả năng để đi thêm 3 ngày nữa
tới nơi mà Marlene đã đứng, tên tiếng Tây Ban Nha là "Finisterre",
"Finisterre" trong tiếng Anh,
và "Nơi tận cùng thế giới" trong tiếng La-tinh,
nơi đất liền hòa vào đại dương;
nơi hiện tại hòa với tương lai.
Marlene đã đi quãng đường ấy --
cô bé vừa tốt nghiệp ở tuổi 23 từ Đại học Sligo
với bằng kịch Ai-len.
Cô bé nói "Cháu không nghĩ các công ty lớn trên thế giới
sẽ thu nhận cháu."
Tôi bảo "Cháu này, bác đã làm với nhiều công ty trên thế giới
hàng thập kỷ,
một tấm bằng về diễn kịch là thứ cháu cần nhất --
(Tiếng cười)
trong thế giới doanh nghiệp."
(Tiếng vỗ tay)
Con bé lại nói: "Cháu cũng không hứng thú lắm.
Cháu không muốn đi dạy, cháu muốn làm một nhà soạn kịch.
Cháu muốn viết kịch bản.
Nên cháu đã tới Camino để có chút can đảm
bước tới tương lai."
"Ở Camino, khoảnh khắc nào là đáng nhớ nhất với cháu,
khoảnh khắc đỉnh cao ấy?"
"Có nhiều khoảnh khắc đáng nhớ
nhưng cháu trân trọng nhất là lúc sau khi tới Camino,
3 ngày cuốc bộ từ Santiago tới mỏm đá.
Cháu đã thực hiện 3 nghi lễ.
Thứ nhất, ăn hết một đĩa Tapas Sò điệp" --
nếu bạn là người ăn chay,
thì thay bằng vỏ sò điệp vậy.
(Tiếng cười)
Vì vỏ sò là minh chứng và huy hiệu cho quãng đường bạn đã đi,
mỗi mũi tên chỉ lối bạn thấy dọc đường
đều hướng về một vỏ sò dưới đất.
Nghi lễ đầu tiên đang nói:
Bạn đến đây bằng cách nào?
Quãng đường bạn đi ra sao?
Làm sao để hiểu được điều cuộc sống đang nói khi bạn không thấy bị vây hãm,
không bị đè nén,
không bị bỏ lại một mình?
Bạn nghĩ sự sống đang cố nói với bạn điều gì khi đưa bạn tới đây?
Nghi lễ thứ hai, bạn phải tự đốt một thứ gì đó bạn mang theo bên mình.
Tôi hỏi "Cháu đã đốt cái gì thế Marlene?"
"Cháu đã đốt một lá thư và hai tấm thiệp."
"Thú vị thật,
mới 23 tuổi mà cháu mang theo giấy.
Khó tin quá mức."
(Tiếng cười)
Bác tin rằng có sẵn một cái app Camino
có thể giúp cháu xóa hết đống tin nhắn đáng sợ ấy đấy?
(Tiếng cười)
Nó sẽ gắn thêm đèn pin,
thêm chút màu mè
và tan biến vào tàn lửa.
Bạn sẽ mang theo một lá thư hoặc viết ngay tại đó,
rồi đốt.
Tất nhiên ta đều biết có gì trong những lá thư hay tấm thiệp ấy.
Một dạng yêu thương chẳng còn tiếp tục nữa, đúng không?
Cuối cùng, nghi lễ thứ ba:
giữa những đám lửa ấy là một chồng quần áo.
Bạn để lại một thứ quần áo
đã giúp bạn tới được nơi này.
Tôi lại hỏi Marlene, "Cháu bỏ cái gì tại mỏm đá thế?"
Nó trả lời: "Cháu để lại ủng-
đôi mà cháu đang đi luôn.
Chúng rất đẹp, đôi yêu thích của cháu,
nhưng chúng đã bợt đi sau 7 tuần ròng rã.
Nên cháu để lại đôi ủng đó và
rời đi với giày thể thao."
"Tuyệt vời lắm.
Khoảnh khắc đó, khi mặt trời lặn
còn mặt trăng tròn hiện lên sau lưng cháu.
Mặt trăng phản chiếu ánh sáng của ánh nắng dần tắt đẹp đến nỗi
kể cả khi mặt trời đã biến mất dưới đường chân trời,
mặt trăng vẫn có thể nhìn thấy mặt trời.
Mặt trăng phủ lên cháu,
cháu nhìn bóng mình vượt qua Đại Tây Dương,
vượt qua biển lớn.
Thế là cháu nghĩ
'Con người mới của mình đang tiến về tương lai kìa!'
Nhưng đột nhiên cháu nhận ra mặt trời đang lặn sâu hơn nữa.
Mặt trăng mất đi ánh phản chiếu
còn cái bóng của cháu cũng tan đi.
Chính vào lúc ấy, trong toàn chuyến hành trình Camino
cháu nhận ra cháu đang tiến về vùng biển vô định
của tương lai mình."
Câu chuyện ấn tượng tới mức
tôi viết ra đoạn thơ này.
Lúc đó chúng tôi đang lái xe.
Chúng tôi về nhà, tôi ngồi trên ghế
và viết tới tận 2 giờ sáng--
mọi người đều đã ngủ--
và tôi đưa nó cho Marlene vào bữa sáng.
Tên đoạn thơ là "Finisterre", dành tặng Marlene Mc Cormack.
"Đường ở điểm cuối
đường ở điểm cuối theo lối mặt trời
đường ở điểm cuối theo lối cuộc đua
tới đại dương phía tây
đường ở điểm cuối theo lối mặt trời
tới đại dương phía tây
còn mặt trăng
mặt trăng sau lưng cô
nơi cô đứng đất trời hòa làm một:
không có đường tới tương lai
trừ con đường bóng cô dẫn lối
đi qua đại dương, đi theo những chiếc bóng,
không hiểu được thế giới đang ngăn cấm cô đi
chẳng còn cách nào đành kết thúc con đường,
lấy từng lá thư mang đến
và thắp sáng một góc rạng rỡ;
đọc to lên khi chúng tan vào đêm chốn phương Tây chiều muộn,
thanh lọc đồ đạc
sắp cái này bỏ cái kia
sắp cái này bỏ cái kia;
hứa điều vốn cần phải hứa
hứa điều vốn cần phải hứa,
và bỏ lại đôi giày mang cô tới đây
ngay tại mép nước,
chẳng phải vì bỏ cuộc
chẳng phải vì bỏ cuộc,
mà vì giờ đây,
cô có cách khác để đi,
bởi vì, sau tất cả,
một phần của cô sẽ đi tiếp,
bằng cách nào đó,
qua những cơn sóng."
"Finisterre."
Tặng Marlene McCormack.
(Vỗ tay)
Người đã có buổi diễn thứ ba
ở nơi xa-xa-xa-xa Broadway--
Dublin.
(Tiếng cười)
Nhưng con bé vẫn đang đi.
Bài thơ tiếp sẽ là bài thơ cuối.
Dành cho tất cả sự nỗ lực của những ai sắp đến.
Cho chính Satiago,
có thể là Santiago,
có thể là Mecaa,
cũng có thể là Varanasi
hay Kyoto,
đó có thể là ngưỡng cửa bạn tự đặt cho chính mình,
một cách tiếp cận khó ưa tới điểm giao của tất cả các mục tiêu bạn đặt ra.
Và một trong những khó khăn của việc sống trên đời,
trong thân xác này,
hoàn toàn trải nghiệm thế giới,
đấy là bạn dần nhận ra
bạn đã tự xây nên ba thứ ảo tưởng lớn nhất
mà loài người chia sẻ với bạn ngay từ khi bắt đầu.
Ảo tưởng đầu tiên là bạn có thể xây nên một cuộc đời
mà trong đó bạn không bị tổn thương.
Bằng cách nào đó mọi khó khăn,
bệnh tật và mất mát,
những thứ loài người gánh chịu sẽ vô hiệu với bạn.
Khi ta nhìn ra thế giới tự nhiên,
không có phần nào của thế giới
mà không phải đi qua vòng xoáy từ phôi thai,
ẩn mình,
rồi đến phát triển, hoàn thiện,
rồi đến một thứ vốn dĩ rất đẹp - sự tan biến,
và một thứ vô cùng khắc khổ, sự tan biến hoàn toàn.
Ta nhìn vào đó, bật thốt lên: "Thật đẹp quá,
nhưng tôi chỉ lấy vế đầu của phương trình nhé?
Rồi khi nào tới lúc tan biến,
tôi sẽ nhắm mắt lại và đợi một chu kỳ mới bắt đầu."
Có thể nói hầu hết loài người đều đang chiến đấu với thực tại
50% thời gian.
Bản ngã trưởng thành
giúp ta sống hết chu kỳ ấy.
Ảo tưởng thứ hai là
ta có thể xây nên cuộc sống ta không bao giờ đau khổ.
Sự lãng mạn là thứ khiến ta bắt đầu sự đau khổ ấy.
Khi bạn bắt đầu một cuộc tình hay một cuộc hôn nhân mới,
bạn nghĩ "Tôi đã tìm được người sẽ không khiến tôi đau khổ."
Xin lỗi nhé,
các bạn đã lựa chọn người mang khả năng ấy trong vô thức rồi đó.
(Tiếng cười)
Họ sẽ khiến bạn đau khổ.
Tại sao?
Vì bạn quan tâm tới họ.
Bạn nghĩ đến việc nuôi dạy con cái chăng?
Phụ huynh: "Tôi sẽ là người cha người mẹ hoàn hảo."
Con cái bạn sẽ khiến bạn đau khổ.
Mà chúng chẳng cần làm chuyện gì to tát hay kịch tính lắm đâu.
Cơ mà thường thì chúng sẽ làm gì đó to tát và kịch tính --
(Tiếng cười)
khiến bạn đau khổ.
Chúng sẽ sống với bạn như đám bại hoại hay điệp viên trong nhiều năm,
quan sát mọi đòn tâm lý của bạn,
tìm lấy mọi điểm yếu.
Cho đến một ngày,
chúng 14 tuổi,
quay lưng lại với bạn,
trong nhà bếp,
khi bạn nấu ăn cho chúng --
(Tiếng cười)
con dao tâm thức đâm nhói một cái.
(Tiếng cười)
(Vỗ tay)
Bạn thốt lên "Sao con biết chính xác đâm vào đâu hay vậy?"
(Tiếng cười)
Chúng nói,
"Con đã quan sát được --
(Tiếng cười)
vài năm rồi."
Rồi ta hy vọng giáp trụ của ta, những đức tính nghề nghiệp
sẽ cứu ta khỏi những sự thống khổ nơi công việc.
Nhưng nếu bạn tận tâm với nghề của mình,
nó nên khiến bạn đau khổ.
Bạn sẽ tới được ngưỡng
khi bạn không biết tiếp tục ra sao.
Bạn không biết đi từ đây tới đó như thế nào.
Điều đó có nghĩa lý gì?
Nó giúp bạn có mối liên kết tốt hơn với thực tại.
Tại sao?
Vì bạn sẽ phải nhờ giúp đỡ.
Đau khổ.
Chúng ta không được chọn những cơn đau,
ta chỉ có thể chọn ngồi đau khổ
về con người, đồ vật hay dự án mà ta quan tâm sâu sắc đến.
Và ảo tưởng cuối cùng,
bạn có thể hoạch định và sắp xếp những thứ
giúp bạn tạo ra con đường sẽ đi tới cuối cùng
ngay tại điểm đang đứng,
cạnh chân trời.
Nhưng bạn thử nghĩ mà xem,
không gian duy nhất hữu hiệu cho việc đó
sẽ là một hoang mạc phẳng,
không có bất kỳ sự sống nào.
Kể cả trong hoang mạc,
độ cong của trái đất cũng sẽ đem con đường đó rời khỏi bạn.
Vậy nên, không thể,
bạn thấy con đường,
rồi lại không thấy
và sẽ lại thấy nó lần nữa.
Đây là "Santiago",
một điểm đến,
cũng là một lối rẽ quay ngược lại điểm bắt đầu.
Ta được trải nghiệm chuyến hành trình ấy,
một chuyến đi tâm linh của những nghi thức cổ truyền,
cuộc hành hương.
Chỉ đơn giản là đứng trên mặt đất nơi bạn đang sống,
không cố đặt mình vào những dự định tương lai
đó lại là lối thoát cho những đau khổ hiện tại,
khả năng đứng trên mặt đất cuộc sống
và nhìn vào chân trời đang mời gọi bạn --
Thời điểm đó,
bạn chính là cả cuộc hành trình.
Bạn chính là cuộc đàm thoại vẹn nguyên.
"Santiago."
"Con đường bị nhìn thấy, rồi lại không thấy
con đường bị nhìn thấy, rồi lại không thấy
con đường đồi giấu mình, rồi lại chỉ cho bạn con đường nên đi,
con đường bị nhìn thấy, rồi lại không thấy,
con đường đồi giấu mình, rồi lại chỉ cho bạn con đường nên đi,
con đường dần rời xa bạn
như thể để bạn đi trên không khí,
lại bắt lấy bạn,
bắt lấy bạn,
đưa bạn lên cao, khi bạn nghĩ mình sẽ ngã,
bắt lấy bạn,
đưa bạn lên cao, khi bạn nghĩ mình sẽ ngã,
và con đường phía trước
con đường phía trước luôn ở cuối đường
con đường bạn đến,
con đường phía trước luôn ở cuối đường
con đường bạn đến,
con đường bạn theo đuổi, con đường mang bạn tới tương lai,
đưa bạn tới nơi này,
chẳng hề chi đôi khi nó mang đi lời hứa của bạn,
chẳng hề chi khi nó làm bạn đau khổ dọc đường:
cảm giác
cảm giác đi từ lòng mình
ngược ra ngoài,
chấp nhận rủi ro
cho những điều ngay bên trong mà cũng thật xa,
con đường kêu bạn trở lại
con đường duy nhất bạn có thể theo đuổi,
đi như bạn đã từng, trong những mảnh yêu thương
và cất lên giọng nói khi đêm tới thành lời cầu nguyện cho một chuyến an toàn,
để một ngày
một ngày bạn nhận ra
thứ bạn muốn đã xảy ra rồi
một ngày bạn nhận ra
thứ bạn muốn đã xảy ra rồi
từ cách đây rất lâu
tại nơi sâu thẳm bạn đã sống trước cả khi bắt đầu,
và rằng
mọi bước trên chuyến đi,
bạn mang theo trái tim, trí óc và lời hứa
khiến bạn cất bước ra đi và khiến bạn bước tiếp,
và rằng
bạn sẽ tuyệt diệu
chỉ bằng lời ước giản đơn tìm ra con đường
bạn sẽ tuyệt diệu chỉ bằng lời ước giản đơn tìm ra con đường
hơn cả những mái mạ vàng ở bất kỳ nơi nào bạn có thể tới
bạn tuyệt diệu chỉ bằng lời ước giản đơn tìm ra con đường
hơn cả những mái nhà mạ vàng ở bất kỳ nơi nào bạn tới
như thể, từ lâu rồi
bạn coi điểm kết là một thành phố với những mái vòm vàng,
với tiếng hò reo,
và rẽ ở ngã rẽ
mà bạn tưởng là cuối con đường,
bạn tìm thấy tấm ảnh phản chiếu,
ảnh phản chiếu rõ ràng của một gương mặt đang nhìn lại,
đằng sau nó là một lời mời gọi khác,
chỉ trong một cái liếc mắt
như một con người
như một con người, nơi chốn bạn đã mãi tìm,
một vùng đất của tự do ngoài tầm hiểu biết,
như một cuộc đời mới
như một cuộc đời mới,
và con đường
con đường cứ mãi kéo dài."
(Vỗ tay)
Cảm ơn.
(Vỗ tay)
Cảm ơn.
(Vỗ tay)
Cảm ơn rất nhiều.
Các bạn thật nhiệt tình. Cảm ơn.
(Vỗ tay)