Bugün sizinle mimariye yaklaşım
ve uygulamalarımı değiştiren bir proje
paylaşmak istiyorum:
Fes Nehri Onarım Projesi.
Fas'ta memleketim Fes'in
övünç kaynaklarından bir tanesi, dünyada en geniş duvarla çevrili,
nehir vadisine sokulmuş, medine dedikleri ortaçağ şehri olmasıdır.
Tüm şehir UNESCO Dünya Mirası Sit Alanı kapsamındadır.
1950'lerden beri, medine nufüsunun yükselmesiyle
yeşil alan ve kanalizasyon gibi
temel şehirsel altyapı işleri
çabucak değişti ve oldukça zorluk getirdi.
Bu durumun en büyük zayiatlarından biri
medineyi ortadan ikiye ayıran
ve yüzyıllar boyu şehrin ruhu sayılan
Fes Nehri'nde oldu.
Gerçekten nehrin çok kapsamlı bir kanalı olduğuna
tüm şehir boyunca özel ve kamusal
çeşmeler gibi yerlerde
şahit olabilirsiniz.
Maalesef, nehrin kirliliğinden dolayı
nehir 1952'den itibaren yavaş yavaş
beton levhalarla kapatıldı.
Bu kazı işlemine makineler
medinenin bağlantısı olan
dar yaya geçitlerine girebilsin diye
nehir kenarlarındaki
birçok evin yıkımı da dahil oldu.
Bu şehirsel boşluklar çabucak yasadışı parketme
ya da çöp alanı haline geldi.
Aslında nehrin medineye girmeden önceki konumu
oldukça sağlıklı durumda.
Ondan sonra kirlilik çanları çalmaya başlıyor,
esas olarak arıtılmamış kanalizasyon ve uçaklardan gelen,
sepicilikte olduğu gibi kimyasal atık boşaltımından kaynaklı şekilde.
Belli bir yerden sonra,
şehrimin böylesine önemli bir parçası olan nehire
yapılan saygısızlığa dayanamadım
ve harekete geçmeye karar verdim,
özellikle de şehirde belli bir miktar bağış alındığını
ve bunun karşılığında kanalizasyon suyunun rotasının
çevrilip arıtıldığını duyduktan sonra.
Temiz suyla birlikte,
hem şansımızın yardımı, hem de birçok girişimden sonra
su gözle görülebilir bir hale geldi,
ortağım Takako Tajima ve ben
mühendis ekipleriyle beraber nehrin ortaya çıkışını sağlamak için
görevlendirildik.
Bununla birlikte biraz sinsiydik
ve biz daha fazlasını önerdik:
nehir kenarlarını yaya yoluna çevirecek,
ardından bu yaya yollarını tekrar
şehrin dokusuyla birleştirecektik
ve sonunda nehir kenarı boyunca
buraları kentsel boşluklara dönüştererek kamusal alanlar yaratacaktık,
Fes Medine'sinde bu tip eksiklikler var.
Size şimdi kısaca bu kamusal alanlardan
iki tanesini göstereceğim.
Birincisi Rcif Plaza,
gerçekte nehrin sağ tarafında bulunan ve
burada noktalı doğruda görebildiğiniz yer.
Bu plaza eskiden dünyanın en büyük yaya yolu bağlantılarına sahip olan
medinenin şehirsel bütünlüğü açısından
ciddi bir tehlike olan, karmakarışık bir
nakliye merkeziydi.
Ayrıca burada görebileceğiniz üzere tarihi köprünün ötesinde,
plazanın hemen yanında,
nehir size sanki bir çöp nehriymiş
gibi görünebilir.
Bunun yerine, bizim önerdiğimiz şey
plazayı tümüyle yaya yolu yapmak,
burayı geri dönüşümlü deri tentelerle örtmek
ve bunu nehir kıyısına bağlamaktı.
İkinci müdahele yeri
nehir kıyılarındaki şehirsel boşluklardı
ve bu alanlar eskiden yasadışı park yeriydi,
biz de burayı medinenin ilk oyun alanı olarak
çevirmeyi önerdik.
Oyun alanı geri dönüşümlü tekerlekler
ve ayrıca inşa edilen sulak alanlarla birleştirildi
ki bu alanlar sadece nehrin suyunu temizlemez,
aynı zamanda sel baskınlarından da korur.
Projenin gelişim gösterdiği ve birçok tasarım ödülleri aldığı zamanlarda
yeni paydaşlar araya girdi
ve projenin hedeflerini ve tasarımını değiştirdi.
Bizim için tek yol, projedeki önceki esas
hedeflerimizden vazgeçip,
mimarların pek yapmadıkları,
olağandışı bir şey yapmaktı.
Bu bizim için egolarımızı
ve yazarlık anlayışımızı
arka koltuğa koymak
ve esas aktivist olma sebebimize odaklanıp,
tüm paydaşların gündemiyle
bunu kaynaştırmayı deneyerek
projenin esas amacına odaklanmayı sağlamak anlamına geliyordu:
Bu, nehri ortaya çıkarma, suyunu arıtma,
ve kamusal alanların herkes için olduğunu kanıtlamaktı.
Biz aslında çok şanslıydık
ve birçok hedef gerçekleşti
ya da şu anda gerçekleşmekte.
Örneğin, burada Rcif Plaza'yı görebilirsiniz.
Bu altı yıl önceki görünüşü.
Bu da bugünkü görünüşü.
Plaza hâlâ inşaat halinde
ama fiilen ağırlıklı olarak
yerel halk tarafından kullanıldı.
Son olarak bu da Rcif Plaza'nın
proje bittiği zamanki görüntüsü olacak.
Bu nehir eskiden boylu boyunca çöple kaplıydı.
Bunun üzerine çalışmayla geçen birçok seneden sonra,
nehir temiz suyla, ortaya çıkmış bir şekilde.
Son olarak burada görebileceğiniz üzere
proje bittiği zaman nehir bu hale gelecek.
Elbette ki Fes Nehri Onarım Projesi
şehrin sosyopolitik tabiatındaki değişiklikleri
ve adaptasyonu koruyacak
fakat şuna şiddetle inanıyoruz ki görevi ve
mimarlık kurumunu yeniden düşleyerek,
projenin temel fikrini kurup harekete geçirmeliyiz;
Bu, nehirleri lağım suyundan kurtarıp
herkes için kamusal alanlara dönüştürmek,
böylece Fes'in mumyalanmış mirastan ziyade
kendi halkı için yaşanabilir bir şehir olmasını
sağlamak olacaktır.
Çok teşekkür ederim.
(Alkış)