Bu gecə sevdiyiniz birini,
dostunuz yaxud yad adamı sizinlə
müsahibəyə dəvət etməyin həmin insanın və
sizin həyatınızda necə önəmli anlara
səbəb ola biləcəyini sübut edəcəyəm.
22 yaşımda radio hekayələr yazarkən
özümə sənət tapmaq şansım oldu.
Təxminən eyni vaxtda çox-çox yaxın
olduğum atamın gey olduğunu öyrəndim.
Həddən artıq təəccüblənmişdim.
Çox bir-birinə bağlı ailə idik və
mən yerlə-yeksan olmuşdum.
Ürəksiz etdiyimiz söhbətlərin birində atam
Stounvol qiyamından danışdı.
Bildirdi ki, 1969-cu ildə bir qrup gənc
qaradərili və latın geylər Menxettendəki
Stounvol Inn adlı gey barında
polislə vuruşdu, bu gey
hüquqları hərəkatının ilk qığılcımı oldu.
Hekayə məndə maraq oyatdı.
Səs yazan cihazı götürüb araşdırmağı qərara aldım.
Gənc nümayişçi Maykl Şirkerin
köməyi ilə o gecə orada olmuş
hər kəsi axtarıb tapdıq.
Müsahibələri qeydə alarkən mikrofon
mənə əvvəllər getmədiyim yerlərə getməyə
və danışmadığım insanlarla
ünsiyyətə imkan yaratdı.
Əvvəllər tanımadığım mükəmməl,
sərt və cəsur insanlarla
görüşmək şərəfini yaşadım.
Ilk dəfə idi ki, Stounvol hekayəsi
milli auditoriyaya çatdırıldı.
Proqramı atama həsr etdim, bu atamla
münasibətimizi və mənim həyatımı dəyişdi.
Növbəti 15 ildə mediada az bilinən insanlar
eşidilsin deyə radio sənədli filmləri hazırladım.
Bu adi müsahibə fəaliyyətinin
başda özünü önəmsiz hiss edənlər olmaqla,
insanlar üçün necə dəyərli
olduğunu təkrarən gördüm.
Mikrofona danışdığı zaman insanların
həqiqətən necə dik durduğuna şahid oldum.
1998-ci ildə Menxettendəki sonuncu
otel haqda sənədli film hazırladım.
Insanlar illərlə bu ucuz otellərdə yaşamalı olurdular.
Onlar həbsxana hücrəsi boyda, bir otaqda digərinə
tullanmasınlar deyə
hin məftili olan kabinlərdə yaşadılar.
Fotoqraf Harvey Vənq ilə birlikdə həmin insanlar haqda kitab yazdım.
Yadımdadır, əlimdə kitabın ilkin versiyası o otelə gedib
bir oğlana öz səhifəsini göstərmişdim.
O, bir müddət sakitcə gözünü zillədi,
sonra kitabı əlimdən aldı və uzun,
darısqal dəhliz boyunca
qaçaraq "Mən mövcudam"
deyə qışqırdı.
(Alqışlar)
"Mövcudam" ifadəsi StoriKorps üçün çağırışa çevrildi,
bu çılğın fikir məndə çoxdan var idi.
Ideya filmi işə aparmaq və
ona qarşı maraq oyandırmaq idi.
Ənənəvi olaraq,
sənədli film yayımı incəsənət,
əyləncə yaxud təhsil fəaliyyəti üçün
müsahibə almaq haqda idi,
ancaq mənim məqsədim bir çox
insana eşidilmək imkanı
vermək üçün intervyu etmək idi.
11 il bundan öncə Qrand Mərkəzi Terminalında
bir şəxsin başqa birindən həyatı haqqında müsahibə
almaqla onu şərəfləndirsin deyə köşk tikdik.
Köşkə gəlirsiniz və işçilər sizi içəri yönəldir.
Tutaq ki, babanızın qarşısında bir saata yaxın
əyləşir, onu dinləyir və danışırsınız.
Çoxları düşünür ki, əgər bu son söhbətimiz
olsa idi, bu qədər önəm kəsb edən birindən
nə soruşardım, ona nə deyərdim.
Seansın sonunda müsahibənin bir nüsxəsi ilə çıxırsınız,
digər nüsxə Konqres Kitabxanasındakı
Amerika Xalq Həyatı Mərkəzinə gedir.
Beləliklə, nəvə-kötücələriniz bir gün babanızın
öz səsindən hekayəsini dinləyəcəklər.
Beləliklə, biz bu köşkü sizlər
digərləri ilə bu çox məhrəm
söhbəti edin deyə açdıq.
Davam edəcəyindən əmin deyildim, amma lap əvvəldən uğurlu oldu.
Təşəbbüs böyük hörmətlə qarşılandı və içəridə
mükəmməl söhbətlər oldu.
Mərkəzi Qrand Budkasında baş tutmuş
bir müsahibədən hissəni sizlə bölüşmək istəyirəm.
12 yaşlı Coşua Littman anası Saradan müsahibə alır.
Coş Asperqer sindromuna tutulub.
Belə uşaqlar həddən artıq ağıllı olurlar, lakin
sosial çətinlikləri olur.
Adətən vəsvəsələri olur.
Onunku heyvanlarla bağlıdır.
Budur, o 9 il bundan öncə
anasından müsahibə alır.
Coş Littman: 10 ballıq sistemdə, səncə,
həyatın heyvanlarsız başqa cür olardımı?
Sara Littman: Məncə, cavab 8 olardı.
Çünki onlar həyata çox zövq qatır.
CL: Səncə, həyatın onlar olmadan başqa necə olardı?
SL:Məsələn, tarakanlar, ilanlar olmadan yaşaya bilərdim.
CL: Əslində, ilanlar zəhərli deyil və narahat etmirsə,
problem deyil.
SL: Hə, sadəcə onları çox da xoşlamıram
CL:Tarakan sadəcə nifrət etməyi sevdiyimiz həşəratdı.
SL: Bəli, haqlısan.
CL: Düşünmüsən birdən valideyn olmağın öhdəsindən gələ bilmədin?
SL: Yadıma gəlir, sən körpə olanda sancın vardı deyə
ancaq ağlayardın.
CL: O nədir elə? SL: Yəni, sənin mədən
çox ağrıyır və sən qışqırırsan, hardasa 4 saat.
CL: Emidən belə daha ucadan?
SL: Çox ucadan qışqırırdın, amma Emininki zil idi.
CL: Mənə elə gəlir hamı Emini daha çox xoşlayır,
elə bil o balaca mükəmməl mələkdir.
SL: Səni başa düşürəm, bu sənin
Asperqer sindromuna görə deyil. Sadəcə Emi
daha dostcasınadır, sənin üçünsə dost olmaq
daha çətindir. Lakin səni tanımağa
vaxt ayıranlar səni çox sevir.
CL: Ben, Erik ya da Karlos kimi? SL: Hə --
CL: Deməli, mənim dostlarım daha yaxşıdır, amma azdır? (Gülüş)
SL: Keyfiyyəti mühakimə etməzdim, amma --
CL: Demək istəyirəm, Emi Klaudianı əvvəl çox istədi,
sonra nifrət etdi, sonra yenə təkrar.
SL: Emi qızdır deyə elədir, əzizim.
Əsas odur ki, az olsa da,
çox yaxşı dostların var.
CL: Mən doğulanda sən
istədiyin övlad oldummu?
SL: Sən mənim gözləntilərimi ötmüsən, əzizim.
Çünki sən təxəyyülə sahibsən. Mənim valideyn kimi
yetişməyimə kömək etmisən, çünki düşünürsən --
Əslində səni mən valideyn etdim.
SL: Sən məni valideyn etmisən. Maraqlı yanaşmadır (Gülüş)
Çünki həm də sən valideynlik haqda
kitablarda deyildiyindən fərqli düşünürsən.
Mən səninlə birlikdə həqiqətən "qutudan kənar"
düşünməli oluram. Buna görə daha yaradıcı olmuşam.
Və sənə həmişə minnətdar olacam.
CL: Emi doğulanda bu sənə kömək etdi?
SL: Bəli, amma sən mənim üçün həddən artıq özəlsən,
mənim oğlum olduğun üçün çox şanslıyam.
(Alqış)
Deyvid Aysey: Bu hekayə radioda
yayıldıqdan sonra Coşa necə əla övlad
olduğu yazılan yüzlərlə məktub gəldi.
Anası Coş məktəbdən narazı olduğu vaxt birlikdə
oxusunlar deyə onları kitab halında yığdı.
Həmin iki qəhrəman hazırda bizimlədir:
Sara və onun əlaçı
tələbə oğlu Coş
(Alqışlar)
Çoxları StoriKorps hekayələri
dinləyərkən ağlamaqdan danışır.
Bu kədərdən irəli gəlmir.
Məncə bu, nəyin həqiqət, nəyin reklam
olduğunu demək çətin olduğu bir zamanda
gerçək və saf sözlər eşitdikləri üçündür.
Bu TV-nin yalanından uzaqdır.
Heç kim StoriKorpsa varlanmaq,
məşhurlaşmaq üçün gəlmir.
Bu sadəcə olaraq səxavət və sevgidən gəlir.
Onların çoxu mehribanlıq, cəsarət, ədəb
və ləyaqətlə həyatından danışan adi insanlardır.
Belə hekayə dinlədiyiniz zaman özünüzü
müqəddəs məkanda hiss edə bilərsiniz.
Qrand Mərkəzi Terminalındakı bu eksperiment alındı
və ölkədə bunu genişləndirdik.
Bu gün bütün 50 ştatdan
yüz mindən çox insanın StoriKorps
müsahibələri qeydə alınıb.
O, insan səslərinin ən böyük kolleksiyasıdır.
(Alqışlar)
Müsahibə üçün gələnlərə yardım etməsi üçün
yüzlərlə insanı işə aldıq və təlim keçdik.
Bir çoxu ölkələri gəzərək
StoriKorpsda 1 yaxud 2 il xidmət edir.
Buna şahid olmaq deyirlər,
ancaq həmin işçilərdən
soruşsanız, öyrəndikləri əsas şey
odur ki, bəşər övladı
əsasən xoş niyyətli olur.
StoriKorpsun ilk illəri üçün düşünə bilərdiniz ki,
bəzi seçim qərəzləri baş verib,
lakin varlı, kasıb hər yaşdan müxtəlif
siyasi yanaşmaya sahib insanla
ölkə boyunca 80 ayrı dildə olan minlərlə
müsahibə gerçəkləşdikdən sonra
bu şəxslərin həqiqətən nəsə bildiyinə əmin olursunuz.
Mən də bu müsahibələrdən çox şey öyrənmişəm:
şeiriyyat, hikmət və dinləməyə
vaxt ayırdığımız zaman hər kəsin
sözlərində duya biləcəyimiz incəlik.
Elə bu intervyuda da Bruklindən
məmur Deni Perasa xanımı Ənnini ona qarşı
sevgisindən danışmaq üçün StoriKorpsa gətirir.
(Audio)Deni Perasa:Görürsən, həmişə "Səni sevirəm"
dedikdə özümü günahkar hiss edirəm.
Və bunu tez-tez deyərək sənə xatırladıram ki,
nə qədər kök olsam da, sözlərim səmimidir.
Elə bil köhnə qırıq radioda gözəl mahnı eşidirsən
və radionu evdə saxlamağın alicənablığını göstərir.
Ənni Perasa: Mətbəx stolunun üstündə
qeyd olmasa, nəsə çatışmır.
Hər səhər mənə sevgi məktubu yazırsan.
DP: Tək səbəb o ola bilər ki,
lənətə gəlmiş qələmi tapmayım.
AP: Şəhzadəmə:
Bu gün güclü yağış yağır.
Sənə səhər 11:20-də zəng vuracam.
DP: Romantik bir hava proqnozudur.
AP: Və mən səni sevirəm. Sevirəm. Sevirəm.
DP: Kişinin xoşbəxt evliliyi olanda
işdə, yaxud günün geri qalanında nə
baş verdiyinin önəmi yoxdur. Ev
sığınacaqdır, onu qucaqlayanda səni pilləkəndən atıb
"Əllərini çək" deməyəcəyindən əmin olmaqdır.
Evli olmaq rəngli televizora sahib olmaq kimidir.
Heç vaxt ağ-qaraya qayıtmaq istəməzsən.
(Gülüş)
DI: Deni 1 m yarımlıq boyu, çəp gözləri,
qırıq dişi ilə balaca barmağında
Hollivudun bütün aparıcı kişilərindən
daha çox romantikaya sahib idi.
Daha nə öyrənmişəm?
Insan ruhu təsəvvürolunmaz
bir əfv qabiliyyətinə malik imiş.
Dözüm və güc barədə öyrənmişəm.
Oşi Israel və Meri Consonla müsahibədəki kimi.
Oşi yeniyetmə vaxtı Merinin tək oğlu
Laramiun Bördü dava əsnasında öldürmüşdü.
Illər sonra Meri övladını həyatından
məhrum edənin kim olduğunu
öyrənmək üçün həbsxanaya getdi.
Onlar getdikcə dostlaşdılar,
Oşi islah evindən azad edildikdə
Merinin qonşuluğuna köçdü.
Bu onların söhbətindən
qısa bir fraqmentdir.
(Video) Meri Conson: Doğma oğlum artıq burada deyil.
Onun məzuniyyətini görmədim və indi sən universitetə gedirsən.
Sənin məzuniyyətini görə biləcəm.
Onun toyunu görmədim.
Ümid edirəm bir gün sənin evləndiyini görəcəm.
Oşi Israel: Bunları deməyin və həyatımda
bu mövqedə olmağın motivasiya verir.
Doğru yolda olduğuma inandırır.
Sənə hiss etdirdiyim ağrıya rəğmən
hələ də mənə inanmağın
valehedicidir.
MC: Bilirəm, hekayəmizi bir-birimizlə bölüşmək,
hətta indi bir-birimizə baxmaq belə asan deyil.
Elə bildiyim üçün bunu bacarmağına heyranam.
OI: Sizi sevirəm, xanım. MC: Mən də səni, oğul.
(Alqış)
DI: Dəfələrlə insanların cəsarətini, yaxşılığını
və tarix oxunun ədalətə tərəf əyilmədiyini xatırlamışam.
Çikaqoda Harold Aykes evlərində doğulan Aleksis Martinezin hekayəsi kimi.
Müsahibədə o qızı Lesliyə cavan oğlan olaraq
quldur dəstəsinə qoşulduğunu,
sonra isə həmişə arzusunda olduğu
qadın olmaq xəyalına qovuşduğunu danışıb.
Bu Aleksis və qızı Leslidir.
(Audio) Aleksis Martinez:
Həyatda ən böyük qorxum
nəvələrimdən
uzaqlaşdırılmaq olub. Amma
sən və ərin belə etmədiniz.
Bunun bəhrələrindən biri nəvələrimlə münasibətimdir. Belə ki,
bəzən hətta dalaşırlar ki, mən qadınam yoxsa kişi.
Lesli Martinez: Amma bundan danışmaqda sərbəstdirlər.
AM: Əlbəttə, amma bu mənə möcüzə kimi gəlir.
LM: Üzr istəməli, ya da gizlənməli deyilsən.
Əlaqəni kəsməyəcəyik. Və sənə
həmişə demək istəmişəm ki, sevilirsən.
AM: Indi hər gün yaşadığımı hiss edirəm.
Küçələrdə qadın kimi gəzir, özümlə yola gedirəm.
Təbii ki, səsim daha yumşaq olsaydı, yaxşı olardı,
amma sevgi ilə yeriyirəm.
DI: Mən də sevgi ilə yeriyirəm.
StoriKorps haqda sizə bir sirr verəcəm.
O, cəsarət tələb edir.
Mənəviyyatınıza ünvanlanır.
Iştirakçılar bilir ki,o öldükdən sonra səsyazmaya qulaq asanlar olacaq.
Ira Byok adlı ölümcül xəstələrə baxan
həkim ölüm ayağındakıların müsahibələrini
qeydə alarkən bizimlə olub.
O, insanların özləri yaxud yaxınlarının
ölümündən öncə demək istədiyi 4 ifadə haqqında
"Ən önəmli 4 şey" kitabını yazıb:
Çox sağ ol, Səni sevirəm,
Bağışla məni, Səni əfv edirəm.
Onlar bir-birimizə deyəcəyimiz ən təsirli sözlərdir
və StoriKorps köşkündə tez-tez deyilir.
Bu qayğısına qaldığınız biriylə sağollaşmaq imkanı kimidir:
nə peşmançılıq, nə başqa söz qalmayıb.
Çətindir, o anda cəsur olmalısan.
Elə buna görə həyatdayıq, düzdürmü?
Və TED mükafatı.
TED, Kris və TED mükafatı haqda bir neçə ay öncə
eşidəndə çox təəccübləndim.
Məndən 50-dən az sözlə bəşəriyyət üçün
bir arzuyla gəlməyimi istədilər.
Bu barədə düşündüm və həmin 50 sözü yazdım.
Bir müddət sonra Kris zəng edib "Bu işin dalınca düş" dedi.
Arzum: StoriKorps
sayəsində öyrəndiklərimizi
dünyaya çatdırmaqda
bizə kömək edəsiniz ki,
hər yerdə hər kəs birindən belə anlamlı
bir müsahibə alsın və hekayə arxivə çevrilsin.
Onu necə edəcəksiniz? Bununla.
Dünyamız tezliklə hər kəsin
buna sahib olacağı dövrə keçir.
O, 11 il bundan öncə StoriKorpsa başlayanda təsəvvürümə
gəlməyən qədər çox gücə malikdir.
Əsas komponentləri:
mikrofonu var,
təlimat verir və
audio fayllar göndərir.
Arzunun ilk hissəsi artıq fəaliyyətdədir.
Keçən bir neçə ayda komanda
applikasiya üçün
qızğın iş rejimində olub.
Məqsəd StoriKorps istənilən şəxs tərəfindən hər an hər yerdə-
köşkdən kənarda da istifadə edilsin. Unutmayın, StoriKorps həmişə 2 nəfər və
yardımçıdan ibarət olub. Müsahibə həmişəlik qorunur.
Elə bu an onun ictimai beta
versiyasını bazara çıxarırıq.
Applikasiya
prosesi göstərən,
gözəl StoriKorps müsahibəsi
üçün lazımi təlimatlar verən
rəqəmsal yönəldicidir.
Və onu Konqres Kitabxanamızdakı arxivimizə qoya bilərsiniz.
Texnologiya işin asan tərəfidir.
Əsas məsələ sizdən asılıdır:
ondan Amerika və dünya boyunca necə
yararlana biləcəyimizi tapmaq.
Beləliklə, 1 ilə minlərlə müsahibə yerinə,
on yaxud yüz minlərlə
və daha çox müsahibə almaq
potensialımız olar.
Təsəvvür edin, ABŞ tarixi keçən hər şagird
milli ev tapşırığı kimi Şükranlıq bayramı
haqda böyüyündən müsahibə alır.
Tək həftədə bütün Amerika nəsillərinin
həyatı və təcrübəsi qeydə alınır.
(Alqış)
Ya da konfliktin qarşı tərəfindən
analar münaqişə haqda
danışmayıb özlərindən bəhs etsə,
güvən körpüsü qurular.
Ya da 75-ci ad günündə
StoriKorps müsahibəsi ilə
şərəfləndirilmək ənənəyə çevrilsin.
Cəmiyyətdən aplikasiyayla silahlanan şəxslər
qocalar evi, xəstəxana, evsizlərin sığınacağı, hətta həbsxanalarda
ən az səsi eşidilən insanları onunla şərəfləndirsin.
Kim olduqları, öyrəndikləri,
necə xatırlanmaq istədikləri haqda danışsınlar.
(Alqış)
10 il əvvəl psixiatr və məşhur gey nümayişçi
atamdan StoriKorps müsahibəsi aldım.
Bu o müsahibədən şəklimizdir.
Bir neçə il öncəyə kimi bu səsyazma haqda düşünmürdüm.
O vaxta kimi ki sapsağlam,
həftədə 40 saat xəstəyə baxan atama
xərçəng diaqnozu qoyuldu.
Bir neçə gün sonra qəfil dünyasını dəyişdi.
Bu 2012-ci il 28 iyun- Stounvol
qiyamının ildönümündə baş verdi.
Müsahibəni ilk dəfə o dünyasını dəyişən gün
səhər saat 3-də dinlədim.
Evdə balaca uşaqlarım var və bilirəm ki,
onların həyatımda çox əhəmiyyətli olmuş
bu böyük insanı tanımağı üçün tək vasitə bu seansdır.
StoriKorpsun gücünə bundan daha çox inana bilməzdim.
O gün müsahibələrin önəmini tam
və duyğusal olaraq anladım.
Hər gün insanlar mənə deyir:
"Kaş atamı, ya nənəmi, qardaşımı intervyu edərdim.
Çox uzun müddət gözlədim."
Daha heç kim gözləməli deyil.
Çoxumuzun ünsiyyətinin keçici
və nəticəsiz vaxtında davamlı,
vacib danışıqların rəqəmsal
arxivi üçün öz töhfənizi verin.
Övladlarımız üçün hədiyyə,
özümüz üçün vəsiyyət olsun.
Ümid edirəm, bu arzunu reallaşdıracaqsınız.
Ailə üzvünüz, dostunuz hətta yad adamdan müsahibə alın.
Bəşər kamilliyinin
arxivini birlikdə yaradaq.
Bəlkə daha çox öyrənməyi, daha az qışqırmağı öyrəndik.
Bu söhbətlər nəyin önəm kəsb etdiyini xatırladacaq.
Bəlkə elə bu bizə
hər bir həyatın eyni dərəcədə
əhəmiyyət kəsb etdiyi
gerçəyini xatırlatdı.
Çox sağ olun.
(Alqış).
Sağ olun. Təşəkkürlər.
(Alqış)
Sağ olun.
(Alqışlar)